Za stosowanie przemocy fizycznej w polskim prawie grożą sankcje karne od kary grzywny, przez ograniczenie wolności i prace społeczne, aż do 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego więzienia w skrajnych przypadkach ze skutkiem śmiertelnym. Dokładna odpowiedzialność karna zależy od stopnia naruszenia nietykalności, czasu trwania rozstroju zdrowia ofiary, relacji między sprawcą a poszkodowanym oraz zamiaru czynu.
Polski Kodeks karny różnicuje czyny naruszające nietykalność cielesną oraz zdrowie człowieka pod kątem ich medycznych skutków i stopnia społecznej szkodliwości. Sprawca musi liczyć się nie tylko z orzeczeniem kary kryminalnej, lecz także z koniecznością wypłaty zadośćuczynienia finansowego, odszkodowania, a także z natychmiastowym nakazem opuszczenia wspólnie zajmowanego lokalu i zakazem zbliżania się.
Odpowiedzialność karna za naruszenie nietykalności cielesnej
Naruszenie nietykalności cielesnej bez spowodowania obrażeń ciała stanowi podstawową formę bezprawnego ataku fizycznego penalizowaną na mocy art. 217 Kodeksu karnego. Dotyczy to zachowań takich jak uderzenie, spoliczkowanie, popchnięcie, szarpanie za ubranie, oblanie płynem czy oplucie innej osoby wbrew jej woli, o ile działania te nie wywołały trwałego uszczerbku na zdrowiu.
Za czyn ten ustawodawca przewiduje alternatywnie karę grzywny, karę ograniczenia wolności polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne albo karę pozbawienia wolności do roku. Jeżeli naruszenie nietykalności wywołało wyzywające zachowanie się poszkodowanego lub jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.
- uderzenie ręką lub dłonią w twarz bądź tułów,
- gwałtowne popchnięcie skutkujące utratą równowagi,
- szarpanie za odzież, włosy lub ramię,
- oblanie cieczą lub zanieczyszczenie ciała innej osoby.
Ściganie tego przestępstwa odbywa się z oskarżenia prywatnego, co oznacza, że sam pokrzywdzony musi wnieść do sądu prywatny akt oskarżenia. Prokurator może jednak objąć ten czyn ściganiem z urzędu, jeżeli wymaga tego ważny interes społeczny lub ochrona osoby nieporadnej.
Kary za lekki uszczerbek na zdrowiu poniżej siedmiu dni
Spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego nie dłużej niż siedem dni podlega penalizacji zgodnie z art. 157 § 2 Kodeksu karnego. Kwalifikacja ta dotyczy powierzchownych uszkodzeń ciała, takich jak siniaki, krwiaki, otarcia naskórka, stłuczenia tkanek miękkich czy powierzchowne rany cięte, które goją się w krótkim czasie bez powikłań.
Za spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu sprawcy grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch. O kwalifikacji medycznej decyduje wyłącznie biegły lekarz sądowy powołany przez organ procesowy, który analizuje dokumentację medyczną i bada stopień upośledzenia funkcji narządów ciała pokrzywdzonego.
Jeżeli czyn ten został popełniony nieumyślnie, na przykład w wyniku niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, sankcja jest łagodniejsza i wynosi grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku. Przestępstwo w wariancie umyślnym ścigane jest co do zasady z oskarżenia prywatnego.
Gdy pokrzywdzonym lekkim uszczerbkiem na zdrowiu jest osoba najbliższa wspólnie zamieszkująca ze sprawcą, ściganie następuje z urzędu. Regulacja ta ma na celu przerwanie spirali przemocy domowej i odciążenie poszkodowanego od konieczności samodzielnego formułowania aktu oskarżenia w sądzie.
Sankcje za średni uszczerbek na zdrowiu powyżej siedmiu dni
Średni uszczerbek na zdrowiu, zdefiniowany w art. 157 § 1 Kodeksu karnego, obejmuje rozstrój zdrowia lub naruszenie czynności narządów ciała trwające dłużej niż siedem dni, lecz niewyczerpujące znamion ciężkiego kalectwa. Przykłady obejmują złamania kości bez powikłań, pęknięcia żeber, zwichnięcia stawów, wstrząśnienie mózgu oraz rany wymagające dłuższego leczenia.
Sprawca umyślnego spowodowania średniego uszczerbku na zdrowiu podlega karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do lat pięciu. Wymiar kary uwzględnia intensywność przemocy, sposób działania sprawcy, a także skutki traumatyczne i powikłania zdrowotne, które dotknęły pokrzywdzonego w trakcie rekonwalescencji medycznej.
- złamania kości długich, nosa, żuchwy lub obojczyka,
- stłuczenia narządów wewnętrznych bez zagrożenia życia,
- zerwania więzadeł i uszkodzenia torebek stawowych,
- długotrwałe zaburzenia funkcjonowania zmysłów lub równowagi.
Nieumyślne spowodowanie średniego uszczerbku na zdrowiu zagrożone jest grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do roku. Czyn umyślny w tym przypadku jest przestępstwem ściganym z urzędu, a organy ścigania mają obowiązek prowadzić dochodzenie niezależnie od woli czy wybaczenia ze strony ofiary.
Konsekwencje prawne ciężkiego uszczerbku na zdrowiu
Ciężki uszczerbek na zdrowiu stanowi jedną z najcięższych kategorii przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, uregulowaną w art. 156 Kodeksu karnego. Chodzi o pozbawienie człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, ciężkie kalectwo, ciężką chorobę nieuleczalną lub realnie zagrażającą życiu, a także trwałe zeszpecenie ciała.
Za umyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu sprawca podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat trzech, z górną granicą wynoszącą nawet 20 lat pozbawienia wolności. Tak surowe granice ustawowego zagrożenia sprawiają, że czyn ten jest zbrodnią, co wyklucza orzeczenie kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Jeżeli następstwem ciężkiego uszczerbku na zdrowiu jest śmierć człowieka, a sprawca mógł to następstwo przewidzieć, kara wynosi od lat pięciu pozbawienia wolności, 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotnie pozbawienie wolności. Odpowiedzialność opiera się na umyślnym działaniu przemocowym powiązanym z nieumyślnym skutkiem śmiertelnym.
W sprawach tego typu prokuratura natychmiast występuje o zastosowanie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Sąd bada, czy sprawca użył niebezpiecznego przedmiotu, mierzył w newralgiczne części ciała oraz jak intensywna była agresja fizyczna skierowana przeciwko poszkodowanemu.
Przemoc fizyczna w rodzinie a przestępstwo znęcania się
Stosowanie przemocy fizycznej wobec osoby najbliższej lub innej osoby pozostającej w stałym lub przemijającym stosunku zależności kwalifikowane jest z art. 207 Kodeksu karnego jako znęcanie się. Dotyczy to bicia, popychania, duszenia, kopania, wykręcania rąk czy rzucania przedmiotami, które ma charakter powtarzalny lub jednoznacznie udręcza ofiarę.
Podstawowy typ przestępstwa znęcania się fizycznego lub psychicznego zagrożony jest karą pozbawienia wolności od trzech miesięcy do lat pięciu. Sąd bierze pod uwagę dominację sprawcy nad pokrzywdzonym, przewagę siły, a także izolację społeczną, w jakiej znajdowała się maltretowana osoba dorosła, dziecko lub senior.
- stosowanie kar cielesnych i bicie domowników,
- krępowanie ruchów i bezprawne przetrzymywanie w pomieszczeniach,
- odcinanie dostępu do jedzenia, wody, leków lub ciepła,
- niszczenie mienia w celu sterroryzowania fizycznego ofiary.
Jeżeli znęcanie się jest połączone ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca podlega karze więzienia od roku do lat dziesięciu. W przypadku, gdy następstwem przemocy domowej jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, kara wynosi od dwóch do piętnastu lat pozbawienia wolności.
Kwalifikacja czynu w przypadku pobicia i udziału w bójce
Udział w bójce lub pobiciu stanowi odrębne przestępstwo opisane w art. 158 Kodeksu karnego, w którym chronione jest bezpieczeństwo człowieka w sytuacji starcia wieloosobowego. Bójka to starcie co najmniej trzech osób, w którym każda jednocześnie atakuje i się broni, natomiast pobicie to napaść co najmniej dwóch osób na jedną lub więcej osób broniących się.
Za sam udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienia ciężkiego lub średniego uszczerbku na zdrowiu, grozi kara pozbawienia wolności do lat trzech. Odpowiedzialność ponosi każdy uczestnik zajścia, niezależnie od tego, czyje konkretnie uderzenie zadało obrażenia.
Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat dziesięciu. Odpowiedzialność karna wzrasta drastycznie, gdy w wyniku starcia następuje śmierć poszkodowanego; wówczas kara wynosi od roku do lat piętnastu pozbawienia wolności.
- użycie podczas starcia noża, maczety, kija bejsbolowego lub kastetu,
- przewaga liczebna agresorów uniemożliwiająca skuteczną obronę,
- kontynuowanie ataku na osobę leżącą i bezbronną,
- działanie z pobudek chuligańskich w miejscu publicznym.
Użycie niebezpiecznego przedmiotu, broni palnej lub innego podobnie niebezpiecznego środka stanowi typ kwalifikowany przestępstwa. W takim wypadku sprawcy grozi od sześciu miesięcy do ośmiu lat pozbawienia wolności za sam udział w niebezpiecznym starciu fizycznym.
Użycie niebezpiecznego narzędzia podczas ataku fizycznego
Wykorzystanie podczas ataku fizycznego niebezpiecznego narzędzia, takiego jak nóż, siekiera, pałka teleskopowa, butelka ze stłuczoną szyjką czy broń palna, drastycznie zmienia sytuację procesową napastnika. W orzecznictwie sądowym przedmiot niebezpieczny to taki, który ze względu na swoje właściwości stwarza realne zagrożenie dla życia przy normalnym użyciu.
Obecność niebezpiecznego narzędzia jest dla sądu przesłanką do przyjęcia zamiaru ewentualnego, a nawet bezpośredniego spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub usiłowania zabójstwa. Kara za usiłowanie zabójstwa jest tożsama z karą za dokonanie zbrodni i wynosi od 10 lat pozbawienia wolności aż do dożywocia.
Nawet jeśli obrażenia ofiary okazały się powierzchowne, sam fakt zadawania ciosów ostrym lub twardym narzędziem w newralgiczne części ciała świadczy o wysokim stopniu winy. Sprawcy rzadko mogą w takich okolicznościach liczyć na łagodne potraktowanie i unknięcie bezwzględnego więzienia.
Prokuratorzy w takich sprawach rutynowo kwalifikują czyn jako przestępstwo przeciwko życiu, a nie jedynie naruszenie nietykalności cielesnej. Ryzyko surowej kary izolacyjnej wzrasta, jeśli sprawca działał pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, co nie stanowi okoliczności łagodzącej.
Przemoc fizyczna wobec funkcjonariusza publicznego
Naruszenie nietykalności cielesnej lub czynna napaść na funkcjonariusza publicznego podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych podlega zaostrzonej odpowiedzialności na mocy art. 222 i art. 223 Kodeksu karnego. Status funkcjonariusza przysługuje policjantom, strażnikom miejskim, funkcjonariuszom służby więziennej, a także ratownikom medycznym podczas akcji.
Za samo naruszenie nietykalności funkcjonariusza grozi kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat trzech. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynnej napaści, działając wspólnie z inną osobą lub używając broni palnej, noża bądź innego niebezpiecznego przedmiotu, kara wynosi od roku do dziesięciu lat więzienia.
- szarpanie i odpychanie interweniującego policjanta,
- kopanie i uderzanie ratowników medycznych udzielających pomocy,
- rzucanie niebezpiecznymi przedmiotami w stronę służb mundurowych,
- próby odebrania broni lub środków przymusu bezpośredniego.
Sądy traktują ataki na służby publiczne ze szczególną surowością, orzekając kary bezwzględnego pozbawienia wolności dla odstraszenia innych sprawców. W takich sprawach niemal zawsze orzeka się również nawiązki na rzecz pokrzywdzonych funkcjonariuszy lub na fundusz pomocy pokrzywdzonym.
Odpowiedzialność nieletnich za czyny z użyciem przemocy
Osoby, które nie ukończyły 17 lat w chwili popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy, podlegają co do zasady przepisom Ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Sprawami takimi zajmują się wyspecjalizowane wydziały rodzinne i nieletnich sądów rejonowych, które stosują środki wychowawcze, lecznicze lub poprawcze.
Wobec nieletniego sprawcy przemocy sąd może zastosować upomnienie, zobowiązanie do przeproszenia ofiary, nadzór kuratora, skierowanie do ośrodka kuratorskiego lub umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. Najsurowszym środkiem jest umieszczenie w zakładzie poprawczym, gdzie nieletni może przebywać maksymalnie do ukończenia 21 roku życia.
Zgodnie z art. 10 § 2 Kodeksu karnego, nieletni po ukończeniu 15 lat może odpowiadać na zasadach ogólnych jak dorosły, jeżeli dopuścił się najcięższych przestępstw przemocowych, w tym zabójstwa, umyślnego ciężkiego uszczerbku na zdrowiu czy zgwałcenia ze szczególnym okrucieństwem.
Warunkiem sądzenia 15-latka jak dorosłego jest ocena, że okoliczności sprawy, stopień rozwoju sprawcy i jego właściwości osobiste przemawiają za takim rozwiązaniem, a wcześniejsze środki wychowawcze okazały się bezskuteczne. Kara nie może jednak przekroczyć dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia.
Zbieg przepisów: przemoc fizyczna i rozbój
Gdy przemoc fizyczna zostaje użyta jako środek do kradzieży cudzego mienia, czyn traci charakter zwykłego naruszenia nietykalności i staje się zbrodnią lub występkiem rozboju z art. 280 Kodeksu karnego. W tym przypadku przemoc jest instrumentem służącym do przełamania oporu pokrzywdzonego w celu zaboru rzeczy.
Za klasyczny rozbój sprawcy grozi kara pozbawienia wolności od lat dwóch do piętnastu. Wystarczy uderzenie ofiary, przytrzymanie jej za ręce lub powalenie na ziemię w celu wyrwania torebki lub telefonu, aby czyn został zakwalifikowany według tego surowego przepisu majątkowo-przemocowego.
- uderzenie w celu zaboru portfela lub telefonu,
- obezwładnienie i związanie ofiary podczas kradzieży w lokalu,
- użycie gazu obezwładniającego przed kradzieżą mienia,
- grożenie natychmiastowym pobiciem w celu wymuszenia wydania gotówki.
Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną, nożem lub innym niebezpiecznym przedmiotem, dopuszcza się zbrodni zagrożonej karą więzienia na czas nie krótszy od lat trzech do dwudziestu. Taka kwalifikacja eliminuje możliwość orzeczenia kary z warunkowym zawieszeniem.
Środki karne i kompensacyjne nakładane na sprawcę
Oprócz kary głównej, takiej jak pozbawienie wolności czy grzywna, sąd orzeka wobec sprawcy przemocy fizycznej dolegliwe środki karne i kompensacyjne. Kluczowym elementem wyroku jest orzeczenie obowiązku naprawienia szkody majątkowej oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę niemajątkową, ból i cierpienie fizyczne poszkodowanego.
Wysokość zadośćuczynienia może sięgać od kilku tysięcy do setek tysięcy złotych w zależności od rozmiaru kalectwa, kosztów operacji, rehabilitacji i psychoterapii ofiary. Jeżeli sprawca trwale okaleczył poszkodowanego, sąd cywilny lub karny może nałożyć na niego obowiązek płacenia dożywotniej renty zdrowotnej.
- orzeczenie nawiązki finansowej na rzecz ofiary lub Funduszu Sprawiedliwości,
- podanie wyroku skazującego do publicznej wiadomości na koszt sprawcy,
- pozbawienie praw publicznych w sprawach o najcięższe zbrodnie,
- zakaz wykonywania określonych zawodów, np. nauczyciela czy trenera.
Środki te mają na celu bezpośrednią rekompensatę strat poniesionych przez ofiarę oraz uniemożliwienie sprawcy powrotu do środowisk, w których mógłby ponownie nadużyć swojej siły. Niewywiązanie się z nakazów finansowych może skutkować egzekucją komorniczą lub odwieszeniem kary więzienia.
Zakaz zbliżania się i kontaktowania z pokrzywdzonym
W przypadku skazania za przestępstwo z użyciem przemocy fizycznej sąd ma obowiązek lub możliwość orzeczenia zakazu zbliżania się do pokrzywdzonego na określoną odległość oraz zakazu kontaktowania się z nim w jakiejkolwiek formie. Środki te reguluje art. 39 pkt 2b i art. 41a Kodeksu karnego.
Zakaz ten może być orzeczony na okres od roku do nawet 15 lat, a w przypadku najcięższych przestępstw na tle seksualnym i przemocowym nawet dożywotnio. Obejmuje zakaz kontaktu bezpośredniego, telefonicznego, listownego oraz za pośrednictwem internetu, komunikatorów i mediów społecznościowych.
Złamanie prawomocnego zakazu sądowego stanowi odrębne przestępstwo z art. 244 Kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności od trzech miesięcy do lat pięciu. Organy ścigania reagują na takie naruszenia bezzwłocznie, wnioskując o aresztowanie sprawcy ignorującego wyrok sądu.
Sąd może dodatkowo nakazać kontrolowanie przestrzegania tego zakazu w systemie dozoru elektronicznego, co oznacza konieczność noszenia przez skazanego specjalnego nadajnika GPS. Gdy sprawca zbliży się do strefy chronionej wokół ofiary, policja otrzymuje natychmiastowe powiadomienie alarmowe.
Natychmiastowy nakaz opuszczenia lokalu w procedurze antyprzemocowej
Polskie prawo wprowadziło przepisy pozwalające Policji oraz Żandarmerii Wojskowej na wydanie natychmiastowego nakazu opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia przez sprawcę przemocy. Środek ten wydawany jest natychmiast podczas interwencji domowej, jeżeli zachowanie domownika stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia innych osób.
Nakaz ten obowiązuje przez 14 dni z mocą natychmiastową, bez konieczności oczekiwania na decyzję sądu. W tym czasie sprawca nie ma prawa wejść do mieszkania ani przebywać w określonej przez funkcjonariusza odległości od nieruchomości, nawet jeśli jest jej wyłącznym właścicielem.
Sąd cywilny może na wniosek osoby dotkniętej przemocą przedłużyć ten zakaz na dalszy czas nieoznaczony w toku szybkiego postępowania nieprocesowego. Naruszenie nakazu policyjnego stanowi wykroczenie podlegające karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny w trybie przyspieszonym.
Wprowadzone narzędzia prawne drastycznie zmieniły sytuację ofiar przemocy domowej, eliminując konieczność ucieczki poszkodowanych z własnych domów do schronisk. Ciężar lokalowy i organizacyjny został w pełni przerzucony na agresora.
Wpływ wyroku skazującego na zatrudnienie i życie osobiste
Prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo popełnione z użyciem przemocy fizycznej pociąga za sobą wpis do Krajowego Rejestru Karnego. Taki status prawny zamyka drogę do pracy w wielu sektorach gospodarki, uniemożliwiając pełnienie funkcji publicznych, pracę w urzędach, zawodach prawniczych i medycznych.
Osoby skazane za umyślne przestępstwa przemocowe nie mogą pracować w edukacji, opiece nad dziećmi, służbach mundurowych ani w branży ochrony osób i mienia. Sprawca traci również uprawnienia do posiadania broni palnej, a myśliwi i strzelcy sportowi tracą licencje oraz pozwolenia bez możliwości ich odzyskania przez lata.
- utrata prawa do wykonywania zawodów zaufania publicznego,
- natychmiastowe dyscyplinarne zwolnienie z pracy na podstawie Kodeksu pracy,
- trudności w uzyskaniu wiz i wjazdu do wielu państw świata,
- utrata wiarygodności finansowej i odmowa finansowania bankowego.
W sprawach rodzinnych wyrok skazujący za przemoc fizyczną stanowi kluczowy dowód winy przy orzekaniu o rozwodzie. Skutkuje to również drastycznym ograniczeniem lub całkowitym pozbawieniem władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi ze względu na zagrożenie ich dobra.
Granice obrony koniecznej a przekroczenie uprawnień
Zgodnie z art. 25 Kodeksu karnego, nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem, w tym na własne życie, zdrowie lub nietykalność. Działanie obronne musi być jednak współmierne do niebezpieczeństwa wynikającego z bezprawnego ataku.
Jeżeli osoba odpierająca atak zastosuje sposób obrony niewspółmierny do zagrożenia, dochodzi do przekroczenia granic obrony koniecznej, czyli ekscesu intensywnego lub ekstensywnego. Sprawca takiego przekroczenia odpowiada karnie za uszkodzenie ciała lub śmierć napastnika, choć sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.
Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej nastąpiło pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami zamachu. Chroni to osoby napadnięte, które w warunkach silnego stresu i paniki reagują gwałtowniej, niż wymagała tego obiektywna ocena sytuacji.
Nie można powoływać się na obronę konieczną w sytuacji odwetu, samosądu lub gdy zamach już ustał, a napastnik podjął ucieczkę. Użycie przemocy fizycznej wobec uciekającego agresora jest traktowane jako odrębne przestępstwo pobicia lub uszkodzenia ciała.
Procedury prawne: od zgłoszenia przemocy do wyroku sądowego
Postępowanie w sprawach o przemoc fizyczną rozpoczyna się od zgłoszenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa na Policji lub w prokuraturze. W przypadku przestępstw ściganych z urzędu organy ścigania mają prawny obowiązek natychmiastowego zabezpieczenia śladów, przesłuchania świadków i skierowania ofiary na obdukcję lekarską.
Obdukcja lekarska wykonana przez uprawnionego lekarza medycyny sądowej stanowi kluczowy dowód procesowy weryfikujący charakter obrażeń i mechanizm ich powstania. Dokument ten pozwala prokuratorowi na sformułowanie precyzyjnych zarzutów i określenie kwalifikacji prawnej czynu w akcie oskarżenia kierowanym do sądu.
- złożenie formalnego zawiadomienia o przestępstwie i zeznań świadków,
- przeprowadzenie sądowo-lekarskich oględzin ciała ofiary,
- zatrzymanie sprawcy i ewentualne zastosowanie aresztu tymczasowego,
- wniesienie aktu oskarżenia i proces przed sądem karnym.
Postępowanie sądowe kończy się wydaniem wyroku, w którym sąd orzeka o winie, wymiarze kary oraz środkach kompensacyjnych. Od wyroku sądu pierwszej instancji stronom przysługuje apelacja do sądu okręgowego, co zapewnia dwuinstancyjną kontrolę prawidłowości orzeczenia.
