Za prześladowanie drugiej osoby, prawnie nazywane uporczywym nękaniem lub stalkingiem, grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat na podstawie art. 190a kodeksu karnego. Jeśli skutkiem nękania jest próba samobójcza ofiary, sprawca odpowiada surowiej – od 2 do 15 lat więzienia. Dodatkowo sąd może orzec zakaz zbliżania się, zadośćuczynienie oraz obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu.
Prześladowanie drugiej osoby a przepisy prawa karnego w Polsce
Polskie prawo karne od 2011 roku wprost penalizuje uporczywe nękanie jako odrębne przestępstwo. Wcześniej ofiary musiały polegać na przepisach o groźbach karalnych, naruszeniu nietykalności cielesnej czy zniesławieniu, które nie oddawały specyfiki długotrwałego, powtarzalnego dręczenia. Wprowadzenie art. 190a kodeksu karnego pozwoliło ścigać sprawców, których pojedyncze działania mogłyby wydawać się błahe, ale w sumie tworzą obraz systematycznego terroru psychicznego.
Przepis ten był kilkakrotnie nowelizowany, a jedna z ważniejszych zmian weszła w życie w styczniu 2026 roku, zaostrzając odpowiedzialność karną. Obecnie stalking traktowany jest jako przestępstwo przeciwko wolności, umieszczone w rozdziale XXIII kodeksu karnego. Oznacza to, że chronionym dobrem jest przede wszystkim wolność psychiczna i poczucie bezpieczeństwa człowieka, a nie wyłącznie jego mienie czy zdrowie fizyczne.
Uporczywe nękanie jako przestępstwo z artykułu 190a kodeksu karnego
Zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisu, przestępstwo popełnia ten, kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność. Kluczowe jest słowo „uporczywe” – oznacza ono, że musi dojść do wielokrotnych, powtarzających się działań, a nie jednorazowego incydentu, nawet jeśli był on dotkliwy.
Do skazania nie wystarczy subiektywne odczucie ofiary. Sąd bada, czy strach lub udręczenie były uzasadnione okolicznościami, czyli czy przeciętny człowiek w podobnej sytuacji odczuwałby podobnie. Znaczenie ma też czas trwania nękania, intensywność kontaktów oraz to, czy sprawca ignorował wyraźne sygnały, że jego zachowanie jest niechciane i uciążliwe dla pokrzywdzonego.
Jakie zachowania uznaje się za uporczywe nękanie
Sądy i praktyka prawnicza wypracowały katalog typowych form stalkingu, choć nie jest on zamknięty. Każdy przypadek oceniany jest indywidualnie, z uwzględnieniem kontekstu relacji między sprawcą a ofiarą oraz sposobu, w jaki nękanie wpływało na codzienne funkcjonowanie pokrzywdzonego.
Do najczęściej spotykanych zachowań kwalifikowanych jako prześladowanie należą:
- natarczywe telefony, wiadomości SMS i e-maile wysyłane mimo braku odpowiedzi lub wyraźnej prośby o zaprzestanie,
- śledzenie ofiary, wyczekiwanie pod domem, miejscem pracy lub szkołą,
- wypytywanie osób z otoczenia ofiary o jej życie prywatne,
- wysyłanie niechcianych prezentów lub listów,
- niszczenie mienia należącego do pokrzywdzonego,
- publikowanie w internecie treści naruszających prywatność lub dobre imię ofiary.
Nawet pozornie neutralne działania, jeśli powtarzane są uporczywie wbrew woli drugiej strony, mogą wypełniać znamiona przestępstwa z art. 190a kodeksu karnego.
Kara pozbawienia wolności za stalking
Podstawowy typ przestępstwa uporczywego nękania zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. To istotne zaostrzenie względem wcześniejszego stanu prawnego, w którym górna granica wynosiła 3 lata. Ustawodawca uznał, że skutki psychiczne stalkingu bywają porównywalne do poważnych przestępstw przeciwko zdrowiu, dlatego zasługują na surowszą reakcję wymiaru sprawiedliwości.
Wymiar konkretnej kary zależy od okoliczności sprawy, w tym czasu trwania nękania, liczby incydentów, stopnia cierpienia ofiary oraz wcześniejszej karalności sprawcy. Sąd bierze pod uwagę również to, czy oskarżony działał ze szczególnym uporem mimo interwencji policji, ostrzeżeń lub wcześniejszych postępowań. Przy łagodniejszym przebiegu zdarzeń możliwe jest orzeczenie kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Kwalifikowany typ przestępstwa – targnięcie się na życie ofiary
Jeżeli następstwem uporczywego nękania jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, ustawa przewiduje znacznie surowszą odpowiedzialność. Sprawca podlega wówczas karze pozbawienia wolności od 2 do 15 lat. Ten typ kwalifikowany pokazuje, jak poważne konsekwencje dla zdrowia psychicznego może mieć długotrwałe, systematyczne dręczenie drugiego człowieka.
Do przypisania odpowiedzialności w tym zaostrzonym wymiarze konieczne jest wykazanie związku przyczynowego między działaniami sprawcy a próbą samobójczą ofiary. Prokuratura musi udowodnić, że nękanie było na tyle intensywne i długotrwałe, iż realnie doprowadziło pokrzywdzonego do stanu skrajnej desperacji. W praktyce takie sprawy wymagają opinii biegłych psychiatrów i psychologów sądowych.
Ściganie przestępstwa na wniosek pokrzywdzonego
Uporczywe nękanie należy do przestępstw ściganych na wniosek pokrzywdzonego, co oznacza, że organy ścigania nie podejmują postępowania z urzędu, dopóki ofiara sama nie złoży formalnego wniosku o ściganie sprawcy. To rozwiązanie ma chronić autonomię pokrzywdzonego, który sam decyduje, czy chce angażować się w proces karny.
Wniosek można złożyć na policji lub bezpośrednio w prokuraturze, ustnie do protokołu lub pisemnie. Warto pamiętać, że po złożeniu wniosku postępowanie toczy się już z urzędu, a jego wycofanie na późniejszym etapie jest ograniczone i wymaga zgody prokuratora oraz sądu. Dlatego decyzję o zgłoszeniu sprawy dobrze jest podjąć po konsultacji z prawnikiem.
Podszywanie się pod inną osobę jako forma prześladowania
Artykuł 190a kodeksu karnego penalizuje również kradzież tożsamości, czyli podszywanie się pod inną osobę z wykorzystaniem jej wizerunku, danych osobowych lub innych informacji pozwalających na jej publiczną identyfikację. Przestępstwo to popełnia ten, kto w ten sposób wyrządza pokrzywdzonemu szkodę majątkową lub osobistą, na przykład zakładając fałszywy profil w mediach społecznościowych.
Za ten czyn grozi ta sama kara co za klasyczne uporczywe nękanie, czyli od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Typowym przykładem jest zakładanie kont na komunikatorach lub portalach randkowych z danymi ofiary, publikowanie w jej imieniu kompromitujących treści albo wysyłanie wiadomości do osób trzecich, które podważają jej reputację lub relacje osobiste.
Cyberstalking i nękanie w internecie
Coraz więcej przypadków prześladowania przenosi się do przestrzeni cyfrowej. Cyberstalking obejmuje uporczywe wysyłanie wiadomości za pośrednictwem mediów społecznościowych, komunikatorów i poczty elektronicznej, śledzenie aktywności ofiary online, publikowanie obraźliwych komentarzy oraz tworzenie fałszywych kont w celu jej dyskredytacji. Prawnie traktowany jest tak samo jak nękanie w świecie realnym.
Dowody cyfrowe, takie jak zrzuty ekranu rozmów, historia połączeń czy metadane wiadomości, mają w takich sprawach kluczowe znaczenie. Warto je systematycznie archiwizować i nie usuwać żadnej korespondencji od sprawcy, nawet jeśli jest ona nieprzyjemna. Policja i prokuratura mogą też zabezpieczyć dane od dostawców usług internetowych, jeśli sprawca ukrywa swoją tożsamość za anonimowymi kontami.
Groźba karalna jako odrębne przestępstwo
Prześladowanie często łączy się z groźbami wobec ofiary lub jej bliskich. Groźba karalna, uregulowana w art. 190 kodeksu karnego, polega na grożeniu popełnieniem przestępstwa na szkodę drugiej osoby lub jej najbliższych, jeśli groźba wzbudza uzasadnioną obawę spełnienia. Za ten czyn grozi kara pozbawienia wolności, ograniczenia wolności albo grzywny.
Jeśli sprawca jednocześnie nęka ofiarę i grozi jej popełnieniem przestępstwa, oba czyny mogą zostać zakwalifikowane kumulatywnie, co wpływa na surowszy wymiar kary łącznej. Sąd ocenia wtedy całokształt zachowania oskarżonego, traktując groźby jako dodatkowy element wzmacniający poczucie zagrożenia u pokrzywdzonego, a nie osobny, izolowany incydent.
Złośliwe niepokojenie jako wykroczenie
Nie każde uciążliwe zachowanie osiąga próg przestępstwa. Kodeks wykroczeń w art. 107 przewiduje odpowiedzialność za złośliwe niepokojenie innej osoby w celu dokuczenia jej, jeśli działanie nie wypełnia znamion uporczywego nękania, na przykład ze względu na zbyt krótki czas trwania lub brak wystarczającej intensywności.
Za wykroczenie to grozi kara ograniczenia wolności, grzywny lub nagany. To rozwiązanie ważne jest dla osób, których sytuacja nie kwalifikuje się jeszcze jako stalking w rozumieniu kodeksu karnego, ale mimo to zasługuje na reakcję prawną. Sprawy o wykroczenia rozpoznawane są w trybie uproszczonym, zwykle szybciej niż postępowania karne o poważniejsze przestępstwa.
Prześladowanie w miejscu pracy i mobbing
Nękanie może występować także w relacjach zawodowych, przybierając formę mobbingu, czyli systematycznego i długotrwałego nękania pracownika przez przełożonego lub współpracowników. Kodeks pracy nakłada na pracodawcę obowiązek przeciwdziałania mobbingowi, a pracownik poszkodowany może dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia na drodze cywilnej, niezależnie od odpowiedzialności karnej sprawcy.
Jeśli działania w pracy spełniają jednocześnie znamiona uporczywego nękania z art. 190a kodeksu karnego, ofiara może równolegle złożyć zawiadomienie o przestępstwie oraz pozew przeciwko pracodawcy. Warto dokumentować wszystkie incydenty, zbierać korespondencję służbową i świadków zdarzeń, ponieważ w sprawach mobbingowych to na pracowniku często spoczywa ciężar wykazania systematyczności i celowości działań sprawcy.
Nękanie w związku i przemoc domowa
Prześladowanie bywa elementem przemocy domowej, zwłaszcza po zakończeniu związku, gdy była partnerka lub partner nie akceptuje rozstania. Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej przewiduje dodatkowe instrumenty ochrony, takie jak procedura Niebieskiej Karty, nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania oraz zakaz zbliżania się do ofiary i miejsc jej przebywania.
Znaczenie procedury Niebieskiej Karty
Procedura ta uruchamiana jest przez policję, ośrodki pomocy społecznej lub inne uprawnione instytucje w przypadku podejrzenia przemocy domowej. Pozwala na monitorowanie sytuacji rodziny, skierowanie sprawcy na terapię oraz szybsze podjęcie działań interwencyjnych, zanim dojdzie do eskalacji zachowań przybierających formę stalkingu lub poważniejszej przemocy fizycznej.
Środki ochrony dla ofiar – zakaz zbliżania się i kontaktowania
Niezależnie od kary pozbawienia wolności, sąd może orzec wobec sprawcy środki karne chroniące ofiarę. Najważniejszym z nich jest zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego na określoną odległość oraz zakaz kontaktowania się z nim w jakikolwiek sposób, w tym telefonicznie czy za pośrednictwem internetu.
Do dostępnych środków ochrony należą również:
- nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
- zakaz przebywania w określonych miejscach, na przykład w pobliżu miejsca pracy ofiary,
- dozór kuratora nad sprawcą w okresie próby,
- obowiązek uczestnictwa w terapii lub programie korekcyjno-edukacyjnym.
Środki te sąd może zastosować już na etapie postępowania przygotowawczego, jeszcze przed wydaniem wyroku, jeśli zachodzi ryzyko dalszego zagrożenia dla ofiary.
Odpowiedzialność cywilna sprawcy prześladowania
Poza odpowiedzialnością karną, ofiara prześladowania może dochodzić roszczeń cywilnych niezależnie od przebiegu postępowania karnego. Naruszenie dóbr osobistych, takich jak prywatność, godność czy wizerunek, uprawnia pokrzywdzonego do żądania zadośćuczynienia pieniężnego oraz zaniechania dalszych naruszeń na podstawie przepisów kodeksu cywilnego.
Roszczenie cywilne można zgłosić w odrębnym postępowaniu lub w ramach powództwa adhezyjnego dołączonego do sprawy karnej, co pozwala uniknąć podwójnego prowadzenia postępowania dowodowego. Sąd cywilny może zasądzić zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, odszkodowanie za poniesione straty majątkowe, na przykład koszty terapii, oraz nakazać sprawcy publiczne przeprosiny lub zaprzestanie dalszych działań.
Jak zgłosić prześladowanie i zebrać dowody
Skuteczne zgłoszenie stalkingu wymaga wcześniejszego udokumentowania zdarzeń. Prokuratura i policja opierają się przede wszystkim na materiale dowodowym dostarczonym przez pokrzywdzonego, dlatego systematyczność w gromadzeniu dowodów ma bezpośredni wpływ na powodzenie postępowania karnego.
Warto zadbać o następujące elementy przed złożeniem zawiadomienia:
- prowadzenie dziennika zdarzeń z datami, godzinami i opisem każdego incydentu,
- archiwizowanie wiadomości, e-maili, nagrań połączeń i zrzutów ekranu,
- zebranie danych kontaktowych świadków, którzy mogą potwierdzić zachowanie sprawcy,
- zgłaszanie każdego incydentu na policji, nawet jeśli wydaje się drobny,
- konsultację z prawnikiem przed złożeniem wniosku o ściganie.
Im bardziej szczegółowa dokumentacja, tym łatwiej organom ścigania wykazać uporczywość działania sprawcy przed sądem.
Rola prokuratury i sądu w sprawach o stalking
Po złożeniu wniosku przez pokrzywdzonego, prokuratura prowadzi postępowanie przygotowawcze, w ramach którego przesłuchuje świadków, zabezpiecza dowody cyfrowe oraz może zlecić opinię biegłych, jeśli konieczna jest ocena stanu psychicznego ofiary. Na tym etapie możliwe jest też zastosowanie środków zapobiegawczych wobec podejrzanego, w tym tymczasowego aresztowania w poważniejszych przypadkach.
Jeśli materiał dowodowy potwierdza zarzuty, sprawa trafia do sądu, który rozstrzyga o winie i wymierza karę adekwatną do okoliczności. Sąd bierze pod uwagę zarówno stopień winy sprawcy, jak i skutki nękania dla zdrowia psychicznego ofiary, opierając się często na opiniach biegłych psychologów oceniających rozmiar doznanej krzywdy.
Najczęstsze błędy ofiar i jak ich uniknąć
Wiele osób doświadczających prześladowania zbyt długo zwleka ze zgłoszeniem sprawy, licząc, że sprawca sam zaprzestanie niechcianych działań. Tymczasem brak reakcji bywa odbierany przez stalkera jako przyzwolenie, co często prowadzi do eskalacji zachowań, a nie ich wygaszenia.
Do typowych błędów należy również usuwanie dowodów, takich jak niechciane wiadomości, z powodu ich uciążliwości, a także podejmowanie prób samodzielnego kontaktu z prześladowcą w celu wyjaśnienia sytuacji. Takie działania mogą osłabić późniejszą pozycję dowodową ofiary oraz przedłużyć okres narażenia na kontakt ze sprawcą, zamiast skutecznie go ograniczyć.
Co zrobić, gdy jesteś oskarżony o prześladowanie
Osoba, wobec której skierowano zarzut uporczywego nękania, ma prawo do obrony na każdym etapie postępowania, w tym do korzystania z pomocy adwokata już podczas pierwszego przesłuchania. Nie każde uciążliwe zachowanie automatycznie wypełnia znamiona przestępstwa, dlatego istotne jest wykazanie, czy działania rzeczywiście miały charakter uporczywy i czy wzbudzały uzasadnioną obawę.
Znaczenie kontekstu relacji między stronami
Sąd bada kontekst relacji, na przykład czy strony wcześniej utrzymywały kontakt, czy działania miały charakter jednostronny oraz czy oskarżony reagował na wyraźne sygnały odmowy dalszego kontaktu. Rzetelna analiza dowodów, w tym korespondencji i zeznań świadków, pozwala odróżnić rzeczywisty stalking od nieporozumienia lub konfliktu interpersonalnego niemającego znamion przestępstwa.
Podsumowanie – co grozi za prześladowanie drugiej osoby
Za uporczywe nękanie drugiej osoby grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, a w przypadku targnięcia się ofiary na własne życie od 2 do 15 lat. Sprawca może dodatkowo zostać objęty zakazem zbliżania się, obowiązkiem terapii oraz roszczeniami cywilnymi o zadośćuczynienie. Przestępstwo ścigane jest na wniosek pokrzywdzonego, dlatego kluczowe znaczenie ma szybkie zgłoszenie sprawy i systematyczne gromadzenie dowodów.
