Sytuacja prawna pasierbów w polskim systemie dziedziczenia przez dekady budziła wiele kontrowersji i była źródłem licznych poczuć niesprawiedliwości społecznej. Rodziny patchworkowe, czyli rodziny rekonstruowane, stają się w dzisiejszych czasach standardem, a nie wyjątkiem. W takich strukturach więzi emocjonalne między ojczymem a pasierbem bywają często tak samo silne, jak w przypadku relacji biologicznych. Jednak prawo, dążąc do stabilności i ochrony więzów krwi, przez długi czas pozostawało głuche na te społeczne zmiany. Pytanie o to, czy pasierb ma prawo do dziedziczenia po ojczymie, jest jednym z najczęściej zadawanych pytań w kancelariach prawnych zajmujących się sprawami spadkowymi. Odpowiedź na nie nie jest jednowymiarowa i zależy od wielu czynników, takich jak istnienie testamentu, data śmierci spadkodawcy czy obecność innych krewnych. W niniejszym artykule poddamy szczegółowej analizie wszystkie aspekty prawne związane z sukcesją majątkową w relacji pasierb i ojczym, wskazując na możliwości, jakie daje współczesny Kodeks cywilny.
Miejsce pasierba w strukturze polskiego prawa spadkowego
W polskim systemie prawnym dziedziczenie opiera się na dwóch podstawowych filarach: ustawie oraz testamencie. Pierwszeństwo zawsze ma wola spadkodawcy wyrażona w ważnym testamencie, jednak w przypadku jego braku do głosu dochodzą przepisy Kodeksu cywilnego. Pasierb, czyli dziecko współmałżonka, które nie jest biologicznym dzieckiem spadkodawcy, znajduje się w specyficznym położeniu. Przez wiele lat pasierbowie byli całkowicie wyłączeni z kręgu spadkobierców ustawowych. Oznaczało to, że bez wyraźnej decyzji ojczyma zapisanej w testamencie, pasierb nie mógł liczyć na przejęcie żadnego składnika majątku, nawet jeśli przez całe życie pozostawał z ojczymem w ścisłej więzi i wspólnie prowadził gospodarstwo domowe. Obecnie sytuacja ta uległa zmianie, ale pasierb wciąż zajmuje jedno z ostatnich miejsc w hierarchii dziedziczenia, co sprawia, że jego szanse na spadek z mocy samej ustawy są statystycznie mniejsze niż w przypadku dzieci biologicznych czy rodzeństwa zmarłego.
Ewolucyjne zmiany w przepisach dotyczących dziedziczenia przez pasierbów
Przełomowym momentem dla praw pasierbów w Polsce była nowelizacja Kodeksu cywilnego, która weszła w życie 28 czerwca 2009 roku. Przed tą datą pasierb był traktowany przez prawo spadkowe jako osoba całkowicie obca. Jeśli ojczym zmarł, nie pozostawiając testamentu, majątek przechodził na Skarb Państwa lub gminę ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w sytuacji, gdy nie było żadnych krewnych biologicznych. Wywoływało to sytuacje paradoksalne i krzywdzące, gdzie pasierb, który opiekował się chorym ojczymem przez lata, tracił dach nad głową na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Ustawodawca, dostrzegając ten problem, zdecydował się na rozszerzenie kręgu spadkobierców ustawowych. Wprowadzono wówczas do artykułu 934 Kodeksu cywilnego paragraf, który pozwala pasierbom na dziedziczenie w ściśle określonych, wyjątkowych okolicznościach. Ta zmiana była wyrazem dążenia do ochrony interesów rodziny w szerszym, społecznym znaczeniu, a nie tylko tym czysto biologicznym.
Szczegółowe przesłanki dziedziczenia ustawowego według Kodeksu cywilnego
Aby pasierb mógł dziedziczyć z ustawy po swoim ojczymie, muszą zostać spełnione łącznie bardzo rygorystyczne warunki. Po pierwsze, ojczym w chwili śmierci nie mógł pozostawić żadnych spadkobierców z bliższych grup. Oznacza to brak małżonka, dzieci biologicznych, wnuków, rodziców, rodzeństwa oraz ich zstępnych, a także dziadków i ich zstępnych (czyli wujostwa i kuzynostwa). Pasierb dochodzi do dziedziczenia dopiero wtedy, gdy nie ma nikogo z wymienionych osób. Po drugie, rodzice biologiczni pasierba muszą nie żyć w chwili otwarcia spadku po ojczymie. Jest to warunek kluczowy i często stanowiący barierę nie do przebicia. Jeśli choć jeden z rodziców biologicznych pasierba żyje, pasierb zostaje pominięty w dziedziczeniu ustawowym po ojczymie. Intencją ustawodawcy było bowiem, aby pasierb dziedziczył po ojczymie tylko wtedy, gdy nie ma już żadnej innej bliskiej osoby, od której mógłby otrzymać wsparcie majątkowe w drodze sukcesji.
Hierarchia dziedziczenia a specyficzna sytuacja pasierba
W polskim prawie spadkowym obowiązuje system grup spadkowych. W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci i małżonek. W drugiej rodzice i rodzeństwo. W trzeciej dziadkowie i ich zstępni. Pasierbowie zostali umieszczeni w grupie szóstej, tuż przed gminą i Skarbem Państwa. Taka konstrukcja sprawia, że dziedziczenie ustawowe przez pasierba jest w praktyce rzadkością. Wymaga bowiem wygaśnięcia niemal całej rodziny biologicznej ojczyma. Należy jednak pamiętać, że prawo to przysługuje pasierbowi tylko wtedy, gdy jego rodzic pozostawał w związku małżeńskim z ojczymem w chwili śmierci tego ostatniego lub gdy związek ten ustał przez śmierć rodzica. Rozwód między matką pasierba a ojczymem zazwyczaj definitywnie przecina więzy powinowactwa, które są podstawą do roszczeń spadkowych, chyba że ojczym mimo rozwodu zdecydowałby się na sporządzenie testamentu na rzecz byłego pasierba.
Dokumentowanie braku innych spadkobierców ustawowych
Dla pasierba, który ubiega się o spadek z mocy ustawy, najtrudniejszym etapem procesu jest udowodnienie, że nie istnieją inni spadkobiercy. Wymaga to zgromadzenia szeregu aktów stanu cywilnego: odpisów aktów zgonu dziadków ojczyma, jego rodzeństwa, a czasem nawet ustalania losów dalekich kuzynów. Sąd w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku musi mieć pewność, że krąg spadkobierców z wyższych grup jest pusty. Często wiąże się to z koniecznością dokonywania ogłoszeń prasowych i poszukiwania spadkobierców przez kuratora. Pasierb musi również przedstawić dowody na śmierć obojga swoich rodziców biologicznych. Dopiero po wykazaniu tych wszystkich negatywnych przesłanek, sąd może uznać prawo pasierba do całości majątku po ojczymie. Jest to proces żmudny, kosztowny i wymagający dużej cierpliwości, co jeszcze bardziej podkreśla znaczenie alternatywnych metod przekazywania majątku.
Rola testamentu w zabezpieczeniu przyszłości pasierba
Najskuteczniejszym i najprostszym sposobem na zapewnienie pasierbowi prawa do dziedziczenia po ojczymie jest sporządzenie testamentu. W testamencie ojczym może wskazać pasierba jako swojego głównego spadkobiercę, pomijając całkowicie zasady dziedziczenia ustawowego. Testament pozwala ominąć wszystkie surowe warunki opisane w Kodeksie cywilnym. Nie ma wtedy znaczenia, czy żyją rodzice biologiczni pasierba, ani czy ojczym ma rodzeństwo lub dalszą rodzinę. Swoboda testowania jest jedną z fundamentalnych zasad prawa cywilnego, która pozwala właścicielowi majątku decydować o jego losach po śmierci według własnego uznania. Ojczym może zapisać pasierbowi cały majątek, jego część, lub konkretne przedmioty w formie zapisu. Jest to wyraz najwyższego zaufania i miłości, który w pełni legitymizuje pozycję pasierba w rodzinie.
Zapis windykacyjny i zwykły jako narzędzia sukcesji
Poza ustanowieniem pasierba spadkobiercą w testamencie, ojczym ma do dyspozycji inne instrumenty prawne, takie jak zapis zwykły oraz zapis windykacyjny. Zapis windykacyjny, który musi być zawarty w testamencie sporządzonym przed notariuszem, pozwala na przekazanie konkretnego składnika majątku, na przykład mieszkania lub samochodu, bezpośrednio pasierbowi w momencie śmierci spadkodawcy. Jest to rozwiązanie niezwykle praktyczne, ponieważ pasierb staje się właścicielem danej rzeczy bez konieczności przeprowadzania działu spadku z innymi ewentualnymi spadkobiercami. Zapis zwykły z kolei nakłada na spadkobierców obowiązek wydania pasierbowi określonej kwoty pieniężnej lub rzeczy. Wykorzystanie tych narzędzi pozwala ojczymowi na bardzo precyzyjne zarządzenie swoim majątkiem i zabezpieczenie pasierba bez konieczności czynienia go spadkobiercą ogólnym, co bywa przydatne w skomplikowanych sytuacjach rodzinnych.
Problem zachowku i brak ochrony pasierba w tym zakresie
Jednym z największych mankamentów pozycji prawnej pasierba jest brak uprawnienia do zachowku. Zachowek to instytucja mająca na celu ochronę najbliższych członków rodziny, którzy zostali pominięci w testamencie. Przysługuje on dzieciom, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy. Niestety, nawet jeśli pasierb był traktowany jak syn i żył z ojczymem przez trzydzieści lat, a ojczym w testamencie zapisał wszystko innej osobie lub dalszemu krewnemu, pasierb nie ma prawa domagać się od tej osoby żadnej zapłaty tytułem zachowku. Z drugiej strony, pasierb jako spadkobierca testamentowy może być zobowiązany do wypłaty zachowku na rzecz biologicznych dzieci ojczyma lub jego małżonki. To sprawia, że pozycja pasierba jest zawsze słabsza niż dzieci biologicznych. Jedynym sposobem na uzyskanie przez pasierba prawa do zachowku jest jego formalne przysposobienie przez ojczyma jeszcze za życia.
Wpływ przysposobienia na relacje spadkowe w rodzinie rekonstruowanej
Przysposobienie, potocznie zwane adopcją, całkowicie zmienia status prawny pasierba. Z punktu widzenia prawa spadkowego, pasierb przysposobiony staje się dzieckiem ojczyma. W tym momencie ustają wszelkie ograniczenia w dziedziczeniu. Pasierb wchodzi do pierwszej grupy spadkowej, dziedziczy na równi z biologicznymi dziećmi ojczyma (jeśli takie istnieją) i zyskuje prawo do zachowku. Przysposobienie jest najsilniejszą formą związania pasierba z ojczymem, dającą mu pełne bezpieczeństwo prawne. Należy jednak pamiętać, że adopcja osoby pełnoletniej jest możliwa, ale proces ten wymaga przeprowadzenia postępowania przed sądem rodzinnym i zgody obu stron. Decyzja o przysposobieniu ma również skutki w drugą stronę – ojczym staje się spadkobiercą ustawowym po pasierbie, co w niektórych sytuacjach rodzinnych jest równie istotne dla zachowania majątku w kręgu najbliższych osób.
Skutki przysposobienia pełnego i niepełnego dla dziedziczenia
Warto odróżnić przysposobienie pełne od niepełnego, choć w kontekście dziedziczenia po ojczymie oba dają pasierbowi status dziecka. Przy przysposobieniu pełnym pasierb zostaje całkowicie włączony do rodziny ojczyma, co oznacza, że dziedziczy nie tylko po nim, ale również po jego rodzicach (swoich przybranych dziadkach) i rodzeństwie. Jednocześnie traci on prawo do dziedziczenia po swojej biologicznej rodzinie (z wyjątkiem rodzica, który jest małżonkiem ojczyma). Przy przysposobieniu niepełnym więź powstaje tylko między ojczymem a pasierbem. Pasierb dziedziczy po ojczymie, ale nie po jego krewnych. Wybór formy przysposobienia zależy od woli stron i dobra dziecka, jednak z perspektywy bezpieczeństwa majątkowego w ramach nowej rodziny, przysposobienie jest najdalej idącym krokiem, jaki ojczym może podjąć, aby zrównać pasierba w prawach z potomstwem biologicznym.
Rozliczenia podatkowe pasierba jako spadkobiercy
Kwestia dziedziczenia to nie tylko prawo do majątku, ale również obowiązki wobec państwa. Pasierbowie w polskim systemie podatkowym są traktowani preferencyjnie, co jest istotnym ułatwieniem. Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn, pasierb należy do I grupy podatkowej. Oznacza to, że przysługuje mu najwyższa kwota wolna od podatku w porównaniu do osób niespokrewnionych. Co więcej, pasierb może skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku na podstawie artykułu 4a wspomnianej ustawy, pod warunkiem zgłoszenia nabycia spadku do właściwego urzędu skarbowego w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. To zwolnienie sprawia, że przejęcie majątku po ojczymie nie wiąże się z koniecznością oddawania znacznej jego części fiskusowi, co często pozwala na zachowanie rodzinnych nieruchomości czy oszczędności w całości.
Zwolnienia z podatku od spadków dla pasierbów w grupie zerowej
Istnienie tak zwanej grupy zerowej w podatku od spadków i darowizn jest kluczowe dla pasierbów. Do tej grupy należą m.in. małżonek, zstępni (w tym pasierbowie), wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Ważne jest precyzyjne rozumienie pojęcia "pasierb" w prawie podatkowym. Podatkowo pasierbem pozostaje się nawet po śmierci rodzica biologicznego, który był małżonkiem ojczyma. Dzięki temu, nawet jeśli dziedziczenie następuje wiele lat po śmierci matki pasierba, nadal może on korzystać z pełnego zwolnienia podatkowego. Jest to jedna z niewielu sytuacji, w których prawo podatkowe wykazuje się większą elastycznością i empatią wobec relacji rodzinnych niż twarde przepisy o dziedziczeniu ustawowym. Należy jednak pilnować terminów formalnych, gdyż spóźnienie się ze zgłoszeniem spadku do urzędu skarbowego o choćby jeden dzień skutkuje utratą zwolnienia i koniecznością zapłaty podatku według stawek dla I grupy.
Procedura sądowa stwierdzenia nabycia spadku przez pasierba
Gdy ojczym umiera, pasierb, który ma zostać spadkobiercą (czy to z testamentu, czy w rzadkich przypadkach z ustawy), musi sformalizować swoje prawo. Pierwszą drogą jest postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku. Pasierb składa wniosek do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania ojczyma. W toku procesu sąd bada, czy pozostawiono testament oraz ustala krąg spadkobierców. Jeśli pasierb dziedziczy z testamentu, procedura jest stosunkowo prosta, o ile nikt nie kwestionuje ważności dokumentu. Jeśli jednak pasierb pretenduje do spadku z ustawy, musi przygotować się na wnikliwe badanie przez sąd braku innych krewnych. Sąd wydaje postanowienie, które po uprawomocnieniu się stanowi dokument potwierdzający, że pasierb jest właścicielem majątku po ojczymie i pozwala na dokonanie wpisów w księgach wieczystych czy wypłatę środków z kont bankowych.
Notarialne poświadczenie dziedziczenia dla pasierba
Alternatywą dla sądu jest wizyta u notariusza w celu sporządzenia Aktu Poświadczenia Dziedziczenia (APD). Jest to metoda znacznie szybsza, pozwalająca na załatwienie formalności w ciągu jednej wizyty. Warunkiem jest jednak zgoda wszystkich osób, które mogłyby wchodzić w rachubę jako spadkobiercy. W przypadku pasierba dziedziczącego z testamentu, u notariusza muszą stawić się wszyscy spadkobiercy ustawowi ojczyma (np. jego rodzeństwo), aby potwierdzić, że nie kwestionują testamentu. Jeśli między pasierbem a rodziną ojczyma istnieje konflikt, droga notarialna będzie zamknięta i pozostanie jedynie proces sądowy. Notariusz, podobnie jak sąd, sprawdza status pasierba i jego relację ze zmarłym, a następnie rejestruje akt w ogólnopolskim rejestrze, co daje mu moc prawną równą prawomocnemu wyrokowi sądu.
Odpowiedzialność pasierba za długi spadkowe ojczyma
Dziedziczenie to nie tylko aktywa, ale również pasywa. Pasierb, przyjmując spadek po ojczymie, musi mieć świadomość odpowiedzialności za jego długi. Zgodnie z obecnymi przepisami, spadek przyjmuje się z dobrodziejstwem inwentarza, chyba że spadkobierca złoży oświadczenie o przyjęciu prostym lub o odrzuceniu spadku. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że pasierb odpowiada za długi ojczyma tylko do wysokości wartości stanu czynnego spadku (czyli do wartości tego, co realnie otrzymał). Jest to bezpieczne rozwiązanie, chroniące majątek osobisty pasierba przed ewentualnymi wierzycielami ojczyma. Warto jednak zawsze przeprowadzić dokładny wywiad i sprawdzić bazy dłużników oraz księgi wieczyste nieruchomości, ponieważ proces czyszczenia spadku z długów może być czasochłonny i stresujący, nawet przy ograniczonej odpowiedzialności finansowej.
Możliwość odrzucenia spadku przez pasierba
W sytuacjach, gdy długi ojczyma ewidentnie przewyższają wartość majątku, pasierb ma prawo do odrzucenia spadku. Ma na to sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o swoim tytule powołania do dziedziczenia (zazwyczaj od dnia śmierci ojczyma lub od dnia ogłoszenia testamentu). Odrzucenie spadku następuje poprzez złożenie oświadczenia przed sądem lub notariuszem. W takim przypadku pasierb jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Skutkiem tego jest przejście udziału spadkowego na dalszych spadkobierców, co w przypadku pasierba może oznaczać, że spadek przejdzie na jego własne dzieci. Jeśli pasierb chce uchronić swoje dzieci przed długami ojczyma, musi w ich imieniu również złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku, co w przypadku osób małoletnich wymaga dodatkowo zgody sądu opiekuńczego.
Umowy dotyczące spadku a sytuacja pasierba
Interesującym, choć rzadziej stosowanym rozwiązaniem, jest umowa o zrzeczenie się dziedziczenia zawarta jeszcze za życia ojczyma. Ojczym może zawrzeć taką umowę ze swoimi ustawowymi spadkobiercami (np. z rodzeństwem), aby ułatwić pasierbowi przejęcie majątku po swojej śmierci. Inną formą zabezpieczenia pasierba jest umowa o dożywocie. Ojczym może przenieść własność nieruchomości na pasierba w zamian za dożywotnią opiekę, utrzymanie i prawo mieszkania. Nieruchomość przekazana w drodze umowy o dożywocie nie wchodzi w skład spadku i nie dolicza się jej do zachowku, co czyni tę formę wyjątkowo atrakcyjną w sytuacjach konfliktowych z biologiczną rodziną ojczyma. Pozwala to na realne przekazanie majątku pasierbowi z pominięciem niemal wszystkich ryzyk związanych z późniejszym procesem spadkowym.
Praktyczne problemy i najczęstsze błędy w sprawach o spadek po ojczymie
W praktyce najczęstszym błędem jest przekonanie, że "skoro mieszkaliśmy razem i on mnie wychował, to wszystko jest moje". Brak testamentu przy jednoczesnym życiu jakiegokolwiek krewnego ojczyma (choćby dalekiego kuzyna) lub przy życiu rodzica biologicznego pasierba, zazwyczaj pozbawia pasierba prawa do majątku. Kolejnym problemem jest wadliwe sporządzanie testamentów własnoręcznych – brak daty, podpisu lub pisanie testamentu na komputerze i jedynie podpisywanie go, co czyni dokument nieważnym. Pasierbowie często zapominają również o konieczności udowodnienia, że ojczym w chwili śmierci był mężem ich matki lub ojca. Jeśli małżeństwo zostało unieważnione lub orzeczono separację, sytuacja prawna pasierba drastycznie się pogarsza. Dlatego kluczowe jest nie tylko posiadanie dobrych relacji, ale również dbałość o poprawność formalną wszystkich dokumentów za życia ojczyma.
Specyfika dziedziczenia kont bankowych i funduszy emerytalnych
Oprócz ogólnych zasad dziedziczenia, istnieją mechanizmy pozwalające pasierbowi na uzyskanie środków po ojczymie poza procedurą spadkową. Ojczym może złożyć w banku dyspozycję wkładem na wypadek śmierci, wskazując pasierba jako beneficjenta. Środki objęte taką dyspozycją nie wchodzą do spadku i są wypłacane bezpośrednio pasierbowi przez bank po przedłożeniu aktu zgonu. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku środków zgromadzonych w Otwartych Funduszach Emerytalnych (OFE) oraz na subkoncie w ZUS. Ojczym może wskazać pasierba jako osobę uposażoną. To bardzo szybka ścieżka otrzymania wsparcia finansowego, która omija długotrwałe procedury sądowe. Pasierb powinien zatem zadbać o to, by ojczym dokonał stosownych wskazań w swoich instytucjach finansowych, co znacznie uprości sukcesję środków pieniężnych.
Prawo do mieszkania po śmierci ojczyma dla pasierba
Istotnym aspektem ochrony pasierba jest artykuł 923 Kodeksu cywilnego, który mówi o tak zwanym terminowym prawie do korzystania z mieszkania. Nawet jeśli pasierb nie dziedziczy mieszkania po ojczymie (bo np. dziedziczą je krewni biologiczni), a mieszkał z nim do dnia jego śmierci, ma on prawo do dalszego zamieszkiwania w tym lokalu przez okres trzech miesięcy od otwarcia spadku. Ma to na celu ochronę pasierba przed nagłą bezdomnością i danie mu czasu na znalezienie nowego lokalu lub wynegocjowanie warunków najmu z nowymi właścicielami. Jest to uprawnienie niezależne od tego, czy pasierb jest spadkobiercą, czy nie. Choć trzy miesiące to krótki czas, w sytuacjach kryzysowych stanowi on niezbędny bufor bezpieczeństwa, dający szansę na uregulowanie spraw życiowych po stracie bliskiej osoby.
Sytuacja pasierba a dziedziczenie gospodarstwa rolnego
Dziedziczenie gospodarstw rolnych podlegało w przeszłości szczególnym restrykcjom, jednak obecnie zasady te zostały znacznie zliberalizowane i ujednolicone z ogólnymi zasadami spadkowymi. Niemniej jednak, jeśli ojczym posiada gospodarstwo rolne, pasierb dziedziczący z ustawy (w tych rzadkich, opisanych wcześniej przypadkach) musi liczyć się z tym, że spadek może zostać podzielony w sposób uwzględniający specyfikę produkcji rolnej. Jeśli pasierb dziedziczy z testamentu, może przejąć gospodarstwo bez przeszkód, ale musi pamiętać o przepisach o obrocie ziemią rolną, które mogą nakładać na niego obowiązek prowadzenia tego gospodarstwa przez określony czas, zwłaszcza jeśli nie jest rolnikiem indywidualnym. Wiedza o tych ograniczeniach jest niezbędna, by uniknąć problemów z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa.
Podsumowanie najważniejszych regulacji dotyczących pasierbów
Podsumowując analizę kwestii czy pasierb ma prawo do dziedziczenia po ojczymie, należy stwierdzić, że polskie prawo uczyniło duży krok naprzód, ale wciąż traktuje tę relację jako pomocniczą wobec więzów krwi. Pasierb ma prawo do dziedziczenia ustawowego tylko w ekstremalnych sytuacjach – gdy nie ma żadnych krewnych biologicznych ojczyma i gdy oboje rodzice biologiczni pasierba nie żyją. W każdym innym przypadku pasierb jest pominięty przez ustawę. Fundamentem bezpieczeństwa pasierba pozostaje zatem testament sporządzony przez ojczyma lub formalne przysposobienie. Dzięki korzystnym przepisom podatkowym, pasierb dziedziczący z testamentu może przejąć majątek bez obciążeń fiskalnych, co jest ogromnym atutem. Kluczem do sukcesu jest jednak świadome planowanie sukcesji i uregulowanie spraw prawnych za życia ojczyma, aby uniknąć skomplikowanych i często bolesnych sporów z daleką rodziną zmarłego.