Powód może przesłuchać pozwanego na rozprawie cywilnej, jednak nie przeprowadza tego przesłuchania samodzielnie w sposób znany z amerykańskich procesów sądowych. Zgodnie z polskim Kodeksem postępowania cywilnego powód, osobiście lub przez swojego pełnomocnika, ma prawo zadawać pytania pozwanemu podczas dowodu z przesłuchania stron, który zarządza, otwiera i formalnie prowadzi wyłącznie przewodniczący składu orzekającego.
Możliwość zadawania pytań pozwanemu nie jest nieograniczona, ponieważ polska procedura cywilna opiera się na zasadzie bezpośredniego kierownictwa sędziego. Oznacza to, że powód zadaje pytania dopiero po tym, jak sąd przeprowadzi własne, wstępne rozpytanie strony przeciwnej. Pytania powoda muszą dotyczyć faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a sąd czuwa nad ich poprawnością formalną oraz merytoryczną.
Dowód z przesłuchania stron w polskim procesie cywilnym ma charakter subsydiarny i fakultatywny, co wynika wprost z brzmienia przepisów kodeksowych. Oznacza to, że sąd dopuszcza go dopiero wtedy, gdy po wyczerpaniu innych środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Powód nie może zatem domagać się przesłuchania pozwanego w dowolnym momencie trwania postępowania.
W praktyce sądowej bezpośrednie zadawanie pytań stronie pozwanej stanowi jedno z kluczowych uprawnień procesowych przysługujących powodowi dochodzącemu swoich roszczeń. Prawidłowo sformułowane pytania pozwalają ujawnić niespójności w twierdzeniach pozwanego, wykazać brak wiarygodności jego wcześniejszych pism procesowych oraz potwierdzić okoliczności faktyczne stanowiące podstawę pozwu.
Istota dowodu z przesłuchania stron w procesie cywilnym
Dowód z przesłuchania stron uregulowany w artykułach 299–304 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi szczególny środek dowodowy. Jego specyfika wynika z faktu, że strony procesu są bezpośrednio zainteresowane korzystnym dla siebie wynikiem postępowania, co naturalnie rzutuje na ich obiektywizm. Z tego względu polski ustawodawca nadał temu dowodowi charakter uzupełniający.
Sąd sięga po przesłuchanie powoda i pozwanego dopiero wówczas, gdy inne środki dowodowe, takie jak dokumenty, zeznania świadków czy opinie biegłych sądowych, okazały się niewystarczające do ustalenia prawdy materialnej. Nie oznacza to jednak, że dowód ten ma mniejszą moc przekonywania, lecz podlega on szczególnie wnikliwej i krytycznej ocenie sędziowskiej.
Strona powodowa wnioskująca o przesłuchanie pozwanego musi liczyć się z tym, że sąd oceni te zeznania w powiązaniu z całym zgromadzonym materiałem. Choć przesłuchanie stron bywa ostatnim etapem postępowania dowodowego, w sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym odgrywa często decydującą rolę przy rozstrzyganiu sprzecznych wersji wydarzeń.
Subsydiarny charakter dowodu z przesłuchania stron
Zasada subsydiarności, wyrażona w artykule 299 Kodeksu postępowania cywilnego, oznacza pierwszeństwo obiektywnych źródeł dowodowych przed relacjami osób osobiście zaangażowanych w spór. Sąd nie może dopuścić dowodu z przesłuchania stron, jeśli wszelkie okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione za pomocą pism, umów, nagrań, korespondencji e-mail lub zeznań bezstronnych świadków.
Zastosowanie subsydiarności chroni wymiar sprawiedliwości przed opieraniem wyroków na subiektywnych odczuciach i emocjach uczestników postępowania sądowego. W praktyce orzeczniczej ugruntował się pogląd, że naruszenie tej zasady poprzez przedwczesne przesłuchanie stron może stanowić uchybienie procesowe, jeśli miało wpływ na wynik sprawy.
Ograniczenie to rodzi konkretne konsekwencje procesowe dla powoda planującego zadawanie pytań pozwanemu:
- konieczność sformułowania wniosku dowodowego z wyraźnym wskazaniem faktów, których nie da się wykazać dokumentami,
- ryzyko oddalenia wniosku dowodowego przez sąd, jeśli materiał z dokumentów jest kompletny i jednoznaczny,
- obowiązek wykazania, że w sprawie nadal istnieją luki dowodowe wymagające bezpośrednich wyjaśnień strony przeciwnej.
Powód nie powinien zatem zakładać, że przesłuchanie pozwanego odbędzie się automatycznie na pierwszej rozprawie. Skuteczne doprowadzenie do tego etapu wymaga starannego zaplanowania całej strategii dowodowej w pozwie oraz pismach przygotowawczych.
Zasada symetrii i równości stron podczas przesłuchania
Polska procedura cywilna rygorystycznie przestrzega konstytucyjnej zasady równości broni oraz symetrii w procesie dowodowym. Zgodnie z artykułem 300 Kodeksu postępowania cywilnego przesłuchanie powinno dotyczyć obydwu stron sporu, co oznacza, że powód zasadniczo nie może żądać przesłuchania wyłącznie pozwanego z jednoczesnym wyłączeniem własnej osoby.
Sąd ma obowiązek zachować bezstronność i zapewnić obu stronom jednakowe możliwości przedstawienia swoich racji przed wydaniem wyroku. Przesłuchanie tylko jednej ze stron jest wyjątkiem od reguły i może nastąpić jedynie w ściśle określonych sytuacjach, na przykład gdy jedna ze stron z przyczyn obiektywnych nie może się stawić lub odmawia składania zeznań.
Zasada symetrii nakłada na powoda konieczność osobistego przygotowania się do składania zeznań, jeśli domaga się przesłuchania pozwanego. Zadając pytania przeciwnikowi procesowemu, powód musi pamiętać, że sam również znajdzie się pod ogniem pytań sądu oraz pełnomocnika strony pozwanej.
Kto zadaje pytania w trakcie przesłuchania pozwanego
Procedura zadawania pytań podczas rozprawy cywilnej różni się diametralnie od modelu kontradyktoryjnego znanego z państw anglosaskich. W polskim sądzie dominującą rolę odgrywa przewodniczący składu orzekającego, który otwiera przesłuchanie, weryfikuje tożsamość pozwanego i jako pierwszy zadaje mu szczegółowe pytania dotyczące przedmiotu sporu.
Dopiero po wyczerpaniu pytań przez skład orzekający przewodniczący udziela głosu stronie powodowej oraz jej pełnomocnikowi. Powód nie może w dowolnym momencie przerywać swobodnej wypowiedzi pozwanego ani wtrącać własnych komentarzy bez uprzedniego uzyskania wyraźnej zgody sędziego prowadzącego posiedzenie.
Kolejność zadawania pytań pozwanemu w polskim sądzie przebiega według ściśle określonego schematu:
- Przewodniczący składu orzekającego przeprowadza przesłuchanie wstępne i zadaje pytania kluczowe.
- Pozostali członkowie składu orzekającego zadają pytania uzupełniające, jeśli sprawa jest rozpoznawana w składzie wieloosobowym.
- Powód lub reprezentujący go profesjonalny pełnomocnik zadaje pytania stronie pozwanej.
- Pełnomocnik pozwanego zadaje pytania swojemu klientowi w celu wyjaśnienia ewentualnych nieścisłości.
Taka struktura przesłuchania gwarantuje porządek na sali rozpraw oraz zapobiega próbom manipulowania faktami przez strony reprezentujące sprzeczne interesy majątkowe lub osobiste.
Formalny wniosek o przesłuchanie pozwanego w pismach procesowych
Aby powód mógł przesłuchać pozwanego na rozprawie, musi najpierw złożyć poprawny pod względem formalnym wniosek dowodowy. Wniosek ten najczęściej umieszcza się bezpośrednio w treści pozwu lub w kolejnym piśmie przygotowawczym składanym w toku instancji, z zachowaniem terminów prekluzyjnych wyznaczonych przez przewodniczącego.
Zgodnie z wymogami Kodeksu postępowania cywilnego wniosek dowodowy nie może mieć charakteru ogólnikowego. Powód jest zobowiązany do precyzyjnego oznaczenia dowodu poprzez wskazanie imienia i nazwiska pozwanego oraz dokładnego adresu, a także do wyszczególnienia faktów, które mają zostać wykazane za pomocą tego przesłuchania.
Prawidłowo skonstruowana teza dowodowa we wniosku powoda powinna obejmować:
- dokładne okoliczności zawarcia, wykonania lub nienależytego wykonania spornej umowy,
- fakty dotyczące wiedzy pozwanego na temat powstałej szkody i jej rozmiarów,
- przebieg bezpośrednich ustaleń i negocjacji prowadzonych pomiędzy stronami przed procesem,
- przyczyny odmowy spełnienia świadczenia dochodzonego pozwem przez powoda.
Brak precyzyjnej tezy dowodowej może skutkować oddaleniem wniosku przez sąd jako zmierzającego jedynie do przedłużenia postępowania lub niemającego znaczenia dla rozstrzygnięcia istoty sprawy cywilnej.
Rola przewodniczącego składu orzekającego przy zadawaniu pytań
Przewodniczący składu orzekającego pełni funkcję strażnika prawidłowego przebiegu rozprawy oraz legalności wszystkich czynności dowodowych. Do jego obowiązków należy czuwanie nad tym, aby zadawane przez powoda pytania były zwięzłe, jasne, zrozumiałe i bezpośrednio związane z tezami dowodowymi wyznaczonymi w postanowieniu o dopuszczeniu dowodu.
Sędzia ma prawo w każdym momencie uchylić pytanie zadane przez powoda, jeśli uzna je za niestosowne, sugerujące odpowiedź, obraźliwe lub niemające żadnego związku z rozpatrywaną sprawą. Przewodniczący przeciwdziała również próbom wywierania niedozwolonej presji psychicznej na przesłuchiwanego pozwanego.
W przypadku uchylenia pytania przez przewodniczącego powód lub jego pełnomocnik może domagać się wpisania treści pytania do protokołu rozprawy oraz zgłosić zastrzeżenie w trybie artykułu 162 Kodeksu postępowania cywilnego. Zastrzeżenie to jest niezbędne, aby zachować możliwość podnoszenia ewentualnych zarzutów apelacyjnych dotyczących naruszenia przepisów postępowania.
Uprawnienia powoda działającego osobiście a rola profesjonalnego pełnomocnika
Powód występujący przed sądem osobiście, bez pomocy adwokata lub radcy prawnego, posiada pełne prawo do zadawania pytań pozwanemu. Sąd ma obowiązek pouczyć stronę działającą bez profesjonalnego zastępstwa o przysługujących jej prawach i obowiązkach procesowych, jednak nie zastępuje powoda w formułowaniu merytorycznej strategii przesłuchania.
Osoba występująca samodzielnie często ulega emocjom, co prowadzi do zadawania pytań chaotycznych, zawierających tezy zamiast zapytań o fakty. Z tego względu udział profesjonalnego pełnomocnika znacząco podnosi efektywność przesłuchania, pozwalając na metodyczne i chłodne weryfikowanie twierdzeń pozwanego w świetle przepisów prawa materialnego.
Profesjonalny pełnomocnik powoda wykonuje szereg wyspecjalizowanych czynności podczas przesłuchania:
- formułuje pytania precyzyjnie pod kątem ciężaru dowodu wynikającego z artykułu 6 Kodeksu cywilnego,
- reaguje natychmiast na próby uchylania się pozwanego od jednoznacznej odpowiedzi,
- wnioskuje o okazanie pozwanemu konkretnych dokumentów zebranych w aktach sprawy celem ich konfrontacji,
- zgłasza formalne zastrzeżenia do protokołu w przypadku bezpodstawnego uchylania pytań przez sąd.
Niezależnie od tego, czy powód działa sam, czy przez pełnomocnika, cel pozostaje ten sam: uzyskanie od pozwanego wypowiedzi potwierdzających zasadność zgłoszonego w pozwie roszczenia.
Dopuszczalne i niedopuszczalne rodzaje pytań do pozwanego
Zadawanie pytań pozwanemu na rozprawie podlega ścisłym rygorom logicznym i formalnym wyznaczonym przez doktrynę prawa procesowego. Powód powinien formułować pytania otwarte, które zmuszają pozwanego do przedstawienia faktów własnymi słowami, lub pytania zamknięte, służące do potwierdzenia konkretnej, wąskiej okoliczności.
Niedopuszczalne są pytania sugerujące gotową odpowiedź, pytania podchwytliwe mające na celu wprowadzenie w błąd oraz pytania wielokrotnie powtarzające tę samą kwestię mimo uzyskania jasnej odpowiedzi. Powód nie może również pytać pozwanego o jego oceny prawne, opinie moralne czy poglądy światopoglądowe, chyba że mają one bezpośredni związek ze sprawą.
Katalog pytań, które z dużym prawdopodobieństwem zostaną uchylone przez sąd, obejmuje:
- pytania zawierające w swej treści niczym niepoparte oskarżenia lub zniewagi,
- pytania o fakty objęte tajemnicą zawodową, państwową lub spowiedzi,
- pytania hipotetyczne dotyczące tego, co pozwany zrobiłby w innych okolicznościach,
- pytania dotyczące prywatnego życia pozwanego, jeśli nie ma ono związku z roszczeniem.
Znajomość tych granic pozwala powodowi uniknąć chaosu procesowego i negatywnych reakcji ze strony składu orzekającego, co bezpośrednio przekłada się na autorytet strony przed sądem.
Przesłuchanie informacyjne a właściwy dowód z przesłuchania stron
W polskiej procedurze cywilnej należy wyraźnie odróżnić informacyjne wysłuchanie stron od właściwego dowodu z przesłuchania stron. Wysłuchanie informacyjne odbywa się na wstępnym etapie procesu, często na posiedzeniu przygotowawczym lub na początku pierwszej rozprawy, na podstawie artykułu 212 Kodeksu postępowania cywilnego.
Wysłuchanie informacyjne nie jest dowodem w sensie ścisłym i służy sądowi jedynie do ustalenia, jakie okoliczności są między stronami sporne, a jakie bezsporne. W trakcie tego wysłuchania strony nie składają przyrzeczenia, a powód nie ma formalnego prawa do przeprowadzania krzyżowego przesłuchania pozwanego, choć może zgłaszać uwagi.
Właściwy dowód z przesłuchania stron ma miejsce pod koniec postępowania dowodowego, gdy sąd dysponuje już pełną wiedzą o zebranym materiale. Dopiero na tym etapie powód uzyskuje pełnoprawną możliwość zadawania pytań pozwanemu, a uzyskane w ten sposób wypowiedzi zyskują pełną moc dowodową podlegającą ocenie sądu.
Składanie zeznań przez pozwanego z odebraniem przyrzeczenia
Zgodnie z przepisami procedury cywilnej sąd może przesłuchać pozwanego po odebraniu od niego uroczystego przyrzeczenia lub bez takiego przyrzeczenia. Złożenie przyrzeczenia ma charakter wyjątkowy i następuje wtedy, gdy w ocenie sądu waga sprawy lub sprzeczność dotychczasowych zeznań tego wymaga.
Przed odebraniem przyrzeczenia sąd uprzedza stronę o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oraz o moralnym znaczeniu tego aktu. Powód może złożyć wniosek o odebranie od pozwanego przyrzeczenia, uzasadniając to istnieniem rażących rozbieżności między twierdzeniami stron lub potrzebą podkreślenia powagi sytuacji procesowej.
Pozwany składający zeznania po odebraniu przyrzeczenia powtarza rotę przysięgi stojąc, co ma wymiar psychologiczny i dyscyplinujący:
„Świadomy znaczenia moich słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że będę mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome”.
Odebranie przyrzeczenia nie zwalnia jednak sądu z obowiązku krytycznej oceny wiarygodności zeznań pozwanego na zasadach ogólnych swobodnej oceny dowodów.
Konsekwencje odmowy składania zeznań lub odpowiedzi na pytania
Pozwany, w przeciwieństwie do świadka w procesie cywilnym, nie może zostać ukarany grzywną ani przymusowo doprowadzony na rozprawę w celu złożenia zeznań. Strona procesu ma prawo odmówić udziału w przesłuchaniu, jednak taka postawa niesie ze sobą bardzo poważne negatywne konsekwencje procesowe.
Zgodnie z artykułem 233 paragraf 2 Kodeksu postępowania cywilnego sąd ocenia, jakie znaczenie nadać odmowie złożenia zeznań przez pozwanego lub przeszkodom stawianym przez niego w przeprowadzeniu tego dowodu. W zdecydowanej większości przypadków sąd uznaje taką odmowę za pośrednie przyznanie faktów podnoszonych przez stronę powodową.
Odmowa odpowiedzi na konkretne, niewygodne pytania zadane przez powoda zazwyczaj skutkuje:
- uznaniem przez sąd, że pozwany nie dysponuje wiarygodnymi argumentami na poparcie swoich twierdzeń,
- przyjęciem wersji wydarzeń przedstawionej przez powoda za w pełni udowodnioną,
- obciążeniem pozwanego kosztami procesu z uwagi na nielojalne zachowanie procesowe.
Milczenie pozwanego na sali rozpraw staje się zatem potężnym argumentem procesowym na korzyść powoda, który potrafi umiejętnie wskazać sądowi unikanie konfrontacji przez przeciwnika.
Odpowiedzialność karna za składanie fałszywych zeznań przez pozwanego
Przesłuchanie pozwanego w charakterze strony wiąże się z rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań na podstawie artykułu 233 Kodeksu karnego. Warunkiem koniecznym pociągnięcia do odpowiedzialności jest uprzednie pouczenie pozwanego przez sędziego o grożącej karze pozbawienia wolności.
Jeżeli pozwany w odpowiedzi na pytania powoda świadomie podaje nieprawdę lub zataja prawdę o kluczowych faktach, popełnia przestępstwo przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. Powód, który dysponuje dowodami z dokumentów przeczącymi słowom pozwanego, może wykorzystać tę sprzeczność do podważenia jego wiarygodności w procesie cywilnym.
W skrajnych przypadkach ewidentnego fałszerstwa powód ma prawo złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do prokuratury. Ustalenie faktu popełnienia przestępstwa przez pozwanego może stanowić w przyszłości podstawę do wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania cywilnego.
Przesłuchanie pozwanego reprezentowanego przez organ lub pełnomocnika
W sytuacji, gdy pozwanym w procesie cywilnym jest osoba prawna, jednostka samorządu terytorialnego lub spółka prawa handlowego, przesłuchanie w charakterze strony odbywa się za pośrednictwem osób wchodzących w skład organu uprawnionego do reprezentacji. Powód ma prawo zadawać pytania członkom zarządu, wspólnikom lub likwidatorom.
Jeżeli organ jest wieloosobowy, sąd decyduje, czy przesłuchać wszystkich członków zarządu, czy tylko niektórych z nich, zazwyczaj tych, którzy bezpośrednio uczestniczyli w zdarzeniach będących źródłem sporu. Powód może we wniosku dowodowym wskazać konkretnego członka organu, którego wiedza na temat sprawy jest największa.
W procesach z udziałem podmiotów korporacyjnych zadawanie pytań reprezentantom pozwanego pozwala ustalić:
- wewnętrzny proces decyzyjny i obieg dokumentów w strukturach pozwanej spółki,
- wiedzę członków zarządu o zobowiązaniach zaciąganych wobec powoda,
- przyczyny nieterminowego regulowania należności lub odstąpienia od umowy,
- tożsamość pracowników bezpośrednio odpowiedzialnych za wykonanie spornego kontraktu.
Należy pamiętać, że pełnomocnik procesowy pozwanego, taki jak radca prawny czy adwokat, nie może być przesłuchiwany w charakterze strony, gdyż występuje wyłącznie jako reprezentant prawny, a nie źródło dowodu.
Przesłuchanie pozwanego w trybie pomocy sądowej i na odległość
Współczesna procedura cywilna przewiduje możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania pozwanego na odległość, przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających jednoczesny przekaz obrazu i dźwięku. Jest to tak zwana rozprawa zdalna, która znajduje zastosowanie w przypadku znacznej odległości miejsca zamieszkania pozwanego od siedziby sądu orzekającego.
W przypadku posiedzenia zdalnego powód zachowuje pełne prawo do zadawania pytań pozwanemu za pośrednictwem platformy wideokonferencyjnej. Transmisja online musi zapewniać dobrą jakość dźwięku i obrazu, aby powód oraz skład orzekający mogli obserwować reakcje i sposób wypowiedzi przesłuchiwanego.
Alternatywnym rozwiązaniem jest przesłuchanie pozwanego w drodze pomocy sądowej przez sąd rejonowy właściwy dla jego miejsca zamieszkania. W takiej sytuacji powód ma prawo stawić się w sądzie wezwanym i osobiście zadać pytania pozwanemu przed sędzią wyznaczonym do wykonania tej czynności.
Strategia i taktyka zadawania pytań pozwanemu przez powoda
Skuteczne przesłuchanie pozwanego wymaga od powoda rygorystycznego przygotowania taktycznego na długo przed wejściem na salę rozpraw. Chaotyczne zadawanie pytań bez wyraźnie określonego celu procesowego rzadko przynosi oczekiwany rezultat i może ułatwić pozwanemu przedstawienie korzystnej dla siebie narracji.
Powód powinien podzielić pytania na bloki tematyczne odpowiadające chronologii zdarzeń opisanych w pozwie. Rozpoczynanie od pytań o fakty bezsporne pozwala uśpić czujność pozwanego, po czym należy przejść do pytań szczegółowych, konfrontujących jego wcześniejsze pisemne oświadczenia z dokumentami zgromadzonymi w aktach sprawy.
Kluczowe zasady skutecznej taktyki przesłuchania strony pozwanej obejmują:
- unikanie zadawania pytań, na które powód nie zna z góry wysoce prawdopodobnej odpowiedzi,
- zadawanie krótkich, precyzyjnych pytań wymagających jednoznacznego potwierdzenia lub zaprzeczenia,
- natychmiastowe okazywanie dokumentów w przypadku próby wyparcia się przez pozwanego wcześniejszych ustaleń,
- zachowanie spokoju i opanowania emocjonalnego niezależnie od prowokacyjnych wypowiedzi pozwanego.
Dobre przesłuchanie nie polega na prowadzeniu kłótni, lecz na metodycznym zmuszaniu pozwanego do ujawniania faktów korzystnych dla powoda w świetle norm prawnych.
Wpływ zeznań pozwanego na ostateczną ocenę dowodów przez sąd
Zeznania pozwanego podlegają ocenie sądu na podstawie artykułu 233 paragraf 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
Sąd nie jest bezkrytycznie związany słowami pozwanego. Jeśli jego wypowiedzi uzyskane w odpowiedzi na pytania powoda stoją w sprzeczności z zasadami logiki, doświadczeniem życiowym lub dowodami z dokumentów, sąd ma pełne prawo odmówić im wiarygodności w całości lub w części.
Uzasadnienie wyroku musi zawierać wskazanie przyczyn, dla których sąd uznał zeznania pozwanego za wiarygodne bądź odmówił im mocy dowodowej. Pytania zadane przez powoda, które obnażyły sprzeczności w wersji pozwanego, stanowią często fundament pod korzystne dla powoda uzasadnienie wyroku zasądzającego roszczenie.
Protokół z przesłuchania pozwanego i jego znaczenie w apelacji
Przebieg przesłuchania pozwanego jest rejestrowany w protokole rozprawy, który współcześnie ma formę protokołu elektronicznego utrwalającego obraz i dźwięk, uzupełnionego o skrótowy protokół pisemny. Zapis ten stanowi urzędowy dowód przebiegu czynności dowodowej przed sądem pierwszej instancji.
Powód ma prawo żądać dokładnego zaprotokołowania kluczowych oświadczeń lub przyznań dokonanych przez pozwanego pod wpływem zadanych pytań. W przypadku protokołu pisemnego przewodniczący dyktuje treść wypowiedzi, a powód powinien uważnie kontrolować, czy sens odpowiedzi pozwanego nie został zniekształcony w toku redagowania tekstu.
Zarejestrowane zeznania pozwanego odgrywają zasadniczą rolę w postępowaniu apelacyjnym:
- stanowią podstawę do formułowania zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
- pozwalają sądowi drugiej instancji na samodzielną weryfikację logiki wypowiedzi strony pozwanej,
- uniemożliwiają pozwanemu bezkarne zmienianie wersji wydarzeń na etapie zaskarżenia wyroku,
- umożliwiają wykazanie naruszenia przez sąd pierwszej instancji granic swobodnej oceny dowodów.
Dbałość o rzetelne utrwalenie odpowiedzi pozwanego w protokole rozprawy zabezpiecza interesy prawne powoda na wypadek konieczności prowadzenia dalszej walki procesowej przed sądem odwoławczym.