Bezpośrednia odpowiedź na pytanie o status sędziego jako świadka
Sędzia może być świadkiem w postępowaniu sądowym lub przygotowawczym, pod warunkiem że sprawa nie dotyczy procesu, w którym aktualnie orzeka. W polskim porządku prawnym obowiązuje bezwzględny zakaz łączenia roli orzecznika z rolą świadka w tej samej sprawie. Złożenie zeznań lub wezwanie do ich złożenia powoduje automatyczne wyłączenie sędziego z dalszego orzekania.
Obowiązek składania zeznań ma charakter powszechny i obejmuje również osoby sprawujące urząd sędziowski, jeśli posiadają one wiedzę o faktach istotnych dla danej sprawy. Dopuszczalność przesłuchania sędziego podlega jednak ścisłym rygorom prawnym związanym z ochroną tajemnicy zawodowej oraz bezwzględną tajemnicą narady sędziowskiej. Zakres możliwych pytań zależy ściśle od źródła posiadanej wiedzy oraz trybu procesowego.
Rozróżnienie między rolą bezstronnego arbitra a rolą źródła dowodowego stanowi fundament współczesnego procesu sądowego. Obowiązujące ustawy procesowe precyzyjnie określają moment, w którym powołanie na świadka eliminuje sędziego z możliwości orzekania w sprawie. Gwarantuje to stronom postępowania pełną realizację konstytucyjnego prawa do niezależnego oraz bezstronnego sądu.
Instytucja iudex inhabilis a występowanie w roli świadka
Instytucja iudex inhabilis oznacza wyłączenie sędziego z mocy samego prawa w sytuacjach, które mogłyby z góry podważyć jego bezstronność. Ustawodawca uznał, że bezpośrednia wiedza o faktach będących przedmiotem sporu uniemożliwia w pełni obiektywne orzekanie. Wyłączenie następuje automatycznie z chwilą zaistnienia podstawy prawnej i nie wymaga wydawania odrębnego postanowienia przez sąd rozpoznający sprawę.
Połączenie wiedzy świadka z funkcją orzeczniczą prowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której sędzia musiałby oceniać wiarygodność własnych spostrzeżeń lub wcześniejszych zeznań. Taki układ ról procesowych naruszałby fundamentalną zasadę kontradyktoryjności oraz prawo stron do rzetelnego procesu. W efekcie sędzia powołany na świadka traci możliwość przewodniczenia składowi lub brania udziału w wydawaniu wyroku.
- bycie świadkiem czynu lub bezpośrednim obserwatorem zdarzenia podlegającego ocenie sądu,
- złożenie zeznań w charakterze świadka na wcześniejszym etapie postępowania przygotowawczego,
- formalne powołanie do roli świadka przez którąkolwiek ze stron procesu lub oskarżyciela,
- wystąpienie w charakterze świadka incydentalnego w toku określonych czynności procesowych.
Złożenie zeznań w sprawie wyklucza sędziego z dalszego procedowania w sposób trwały i definitywny. Jeżeli podstawa wyłączenia ujawni się w trakcie trwania procesu, sędzia ma prawny obowiązek niezwłocznie zawiadomić o tym prezesa sądu oraz powstrzymać się od dokonywania jakichkolwiek dalszych czynności orzeczniczych w danym postępowaniu jurysdykcyjnym.
Sędzia jako świadek w polskim postępowaniu karnym
Kodeks postępowania karnego reguluje kwestię zeznań sędziego w sposób rygorystyczny, chroniąc niezależność orzekania oraz prawo oskarżonego do obrony. Zgodnie z artykułem 40 Kodeksu postępowania karnego sędzia jest wyłączony z mocy prawa od udziału w sprawie, jeżeli był świadkiem czynu, o który toczy się postępowanie, lub został przesłuchany w charakterze świadka.
Sędzia karny wezwany przez prokuratora lub obrońcę w charakterze świadka w innej sprawie musi stawić się na wezwanie organu procesowego. Wyłączenie od orzekania nie zwalnia go bowiem z powszechnego obowiązku procesowego złożenia prawdziwych zeznań pod rygorem odpowiedzialności karnej. Organ przesłuchujący musi jednak ściśle respektować granice dopuszczalności dowodowej wynikające z przepisów procesowych.
Gdy sędzia składa zeznania w procesie karnym, jego relacja procesowa jest traktowana na równi z dowodami osobowymi pochodzącymi od innych osób. Status zawodowy sędziego nie wyłącza stosowania wobec niego ogólnych reguł dowodowych. Prokurator oraz sąd karny mają prawo weryfikować prawdomówność zeznań sędziego przy użyciu wszelkich dopuszczalnych środków dowodowych.
Regulacje Kodeksu postępowania cywilnego wobec sędziego-świadka
W postępowaniu cywilnym sędzia również podlega wyłączeniu z mocy samej ustawy, jeżeli zachodzą okoliczności wskazane w Kodeksie postępowania cywilnego. Artykuł 48 tego kodeksu stanowi, że sędzia jest wyłączony od orzekania w sprawach, w których był lub jest świadkiem. Zasada ta zabezpiecza równość stron oraz eliminuje ryzyko wystąpienia subiektywizmu przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego.
Strona procesu cywilnego ma prawo zawnioskować o przesłuchanie sędziego, jeśli posiada on wiedzę o okolicznościach spornych istotnych dla rozstrzygnięcia. Zgłoszenie takiego wniosku dowodowego rodzi określone skutki procesowe dla dalszego biegu sprawy. Sąd musi ocenić zasadność wniosku, a dopuszczenie dowodu z zeznań powoduje konieczność wyznaczenia nowego składu do rozpoznania toczącego się sporu cywilnego.
W procedurze cywilnej nie jest dopuszczalne, aby sędzia orzekający zastępował postępowanie dowodowe własnymi spostrzeżeniami poczynionymi poza salą rozpraw. Jeżeli sędzia poweźmie prywatną wiedzę o faktach podlegających ustaleniu, musi powstrzymać się od orzekania i umożliwić stronom powołanie go na świadka przed innym, niezależnym składem orzekającym.
Pozycja sędziego w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym
Postępowanie administracyjne opiera się na analogicznych regułach gwarantujących bezstronność rozstrzygania spraw obywateli przez organy publiczne. Artykuł 24 Kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje wyłączenie pracownika organu, w tym osób pełniących funkcje orzecznicze, jeżeli byli oni świadkami w sprawie. W sądownictwie administracyjnym obowiązują tożsame regulacje określone w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sędzia sądu administracyjnego może zostać przesłuchany jako świadek przed sądem powszechnym w sprawach cywilnych lub karnych. Przesłuchanie takie nie może jednak dotyczyć motywów podjęcia określonego rozstrzygnięcia administracyjnego ani przebiegu wewnętrznej narady składu orzekającego. Ochrona autonomii jurysdykcyjnej rozciąga się na wszystkie szczeble wymiaru sprawiedliwości administracyjnej oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W toku kontroli legalności decyzji administracyjnych sędziowie sądów administracyjnych oceniają wyłącznie materiał zebrany w aktach sprawy. Jeżeli sędzia sądu administracyjnego miałby zeznawać na temat faktów związanych z kontrolowaną procedurą, konieczne staje się wyłączenie go od orzekania, co zapobiega konfliktowi ról orzeczniczych i dowodowych.
Bezwzględna tajemnica narady i głosowania sędziowskiego
Tajemnica narady i głosowania składu sędziowskiego stanowi absolutny zakaz dowodowy w polskim prawie procesowym. Oznacza to, że żaden organ procesowy, w tym prokurator, sąd wyższej instancji czy Minister Sprawiedliwości, nie może zwolnić sędziego z obowiązku jej zachowania. Sędzia przesłuchiwany w charakterze świadka nie ma prawa ujawniać żadnych szczegółów dyskusji nad orzeczeniem.
Zakaz ten ma charakter wieczysty i nie wygasa wraz ze śmiercią uczestników narady ani po przejściu sędziego w stan spoczynku. Nawet jeśli sędzia zgłosił zdanie odrębne, jego zeznania nie mogą dotyczyć motywacji pozostałych członków składu orzekającego. Bezwzględna ochrona narady gwarantuje pełną swobodę dyskusji jurysdykcyjnej i zabezpiecza sędziów przed zewnętrznymi naciskami.
- bezwzględną nieważność przeprowadzonej czynności dowodowej z zeznań świadka,
- wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec sędziego naruszającego tajemnicę,
- odpowiedzialność karną za bezprawne ujawnienie prawnie chronionych informacji,
- całkowitą dyskwalifikację procesową protokołu przesłuchania jako materiału dowodowego.
Absolutny zakaz dowodowy sprawia, że pytania zmierzające do ustalenia motywów głosowania poszczególnych sędziów są z mocy prawa niedopuszczalne. Przewodniczący posiedzenia lub organ przesłuchujący ma prawny obowiązek uchylić każde pytanie dotyczące kwestii objętych naradą sędziowską, a świadek musi bezwzględnie odmówić udzielenia odpowiedzi na takie zapytania.
Przesłuchanie sędziego z wiedzy uzyskanej poza salą rozpraw
Sędzia funkcjonuje w społeczeństwie jako osoba prywatna i może stać się przypadkowym obserwatorem zdarzeń o charakterze cywilnym lub przestępczym. W sytuacji, gdy sędzia był naocznym świadkiem wypadku komunikacyjnego, kradzieży lub zawarcia umowy poza pełnieniem obowiązków służbowych, jego status dowodowy jest identyczny ze statusem każdego innego obywatela powołanego do złożenia zeznań.
Zeznania dotyczące faktów zaobserwowanych prywatnie podlegają swobodnej ocenie dowodów przez sąd rozpoznający sprawę. Status zawodowy sędziego nie nadaje jego relacji automatycznie wyższej mocy dowodowej ani domniemania prawdomówności. Organ procesowy ocenia wiarygodność sędziego na zasadach ogólnych, weryfikując spójność relacji, zdolność postrzegania oraz logiczność przedstawionego opisu zaistniałych okoliczności.
Podczas składania zeznań z faktów prywatnych sędzia nie korzysta ze szczególnych immunitetów zwalniających go z rygorów przesłuchania. Może być konfrontowany z innymi świadkami, a strony postępowania mają pełne prawo zadawać pytania podważające precyzję jego spostrzeżeń. Taka procedura gwarantuje równość wszystkich uczestników procesu wobec prawa.
Zeznania sędziego dotyczące faktów poznanych podczas pełnienia urzędu
Złożona sytuacja dowodowa zachodzi w przypadku wiedzy zdobytej przez sędziego w toku wykonywania czynności służbowych na sali rozpraw. Jeżeli podczas posiedzenia sądowego doszło do popełnienia przestępstwa, takiego jak znieważenie funkcjonariusza publicznego, składanie fałszywych zeznań lub naruszenie porządku, sędzia może wystąpić w roli świadka w odrębnym postępowaniu karnym.
Przesłuchanie sędziego na okoliczność przebiegu posiedzenia ma charakter pomocniczy względem protokołu oraz rejestracji audiowizualnej rozprawy. Zgodnie z utrwaloną praktyką orzeczniczą podstawowym dowodem z przebiegu posiedzenia pozostaje protokół sądowy. Zeznania sędziego mogą jednak posłużyć do wyjaśnienia nieścisłości, okoliczności sporządzenia adnotacji lub zachowań uczestników, które nie zostały wprost zarejestrowane w dokumentacji.
Sędzia nie może jednak składać zeznań na temat własnego procesu myślowego lub interpretacji przepisów prawa przyjętej podczas rozstrzygania sprawy. Zeznania świadka mogą dotyczyć wyłącznie faktów zewnętrznych i obiektywnych zdarzeń, które miały miejsce na sali rozpraw, a nie prawniczych ocen materiału dowodowego.
Zwolnienie sędziego z tajemnicy zawodowej i służbowej
Sędzia podczas pełnienia urzędu uzyskuje dostęp do informacji niejawnych, tajemnic przedsiębiorstwa, danych medycznych oraz tajemnic bankowych. Złożenie zeznań obejmujących tego typu informacje wymaga uprzedniego formalnego zwolnienia sędziego z obowiązku zachowania tajemnicy służbowej. W postępowaniu karnym decyzję o zwolnieniu z tajemnicy służbowej podejmuje właściwy sąd na wniosek uprawnionego oskarżyciela.
Przesłuchanie w zakresie objętym tajemnicą prawnie chronioną może nastąpić tylko wtedy, gdy okoliczności nie mogą być ustalone na podstawie innego dowodu. Ustawodawca wprowadził ten warunek jako subsydiarną gwarancję ochrony poufności informacji państwowych i prywatnych. Sędzia nie może samodzielnie decydować o ujawnieniu tajemnicy zawodowej bez uzyskania prawomocnej decyzji właściwego organu procesowego.
- informacje niejawne o klauzuli zastrzeżone, poufne, tajne lub ściśle tajne,
- dane objęte tajemnicą bankową, skarbową oraz tajemnicą przedsiębiorstwa,
- materiały z akt spraw toczących się z całkowitym wyłączeniem jawności,
- dane osobowe i wrażliwe podlegające szczególnym reżimom ochrony prawnej.
Złożenie zeznań z pominięciem procedury zwolnienia z tajemnicy służbowej pozbawia taki dowód mocy prawnej w toczącym się procesie sądowym. Ponadto sędzia, który samowolnie ujawnia informacje poufne, naraża się na odpowiedzialność karną z tytułu przekroczenia uprawnień oraz na surowe sankcje w ramach postępowania dyscyplinarnego.
Składanie zeznań przez sędziego w postępowaniu dyscyplinarnym
W postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym wobec innych sędziów, prokuratorów, adwokatów czy radców prawnych sędzia może być wezwany na świadka. Czynności orzecznicze i pozajurysdykcyjne mogą stanowić podstawę do oceny uchybienia godności urzędu przez obwinionego. Sędzia wezwany w takim trybie ma obowiązek stawiennictwa i złożenia rzetelnych wyjaśnień przed rzecznikiem dyscyplinarnym lub właściwym sądem dyscyplinarnym.
Przesłuchanie w postępowaniu dyscyplinarnym nie może naruszać tajemnicy narady sędziowskiej ani godzić w konstytucyjną niezawisłość orzeczniczą. Sędzia-świadek może relacjonować zachowania etyczne, sposób organizacji pracy w wydziale lub przestrzeganie terminowości sporządzania uzasadnień przez obwinionego. Tego typu zeznania stanowią istotny materiał dowodowy służący utrzymaniu najwyższych standardów etycznych w całym wymiarze sprawiedliwości.
Gdy zarzut dotyczy niewłaściwego zachowania sędziego na sali rozpraw wobec stron lub pełnomocników, zeznania pozostałych członków składu są kluczowe. Pozwalają one odtworzyć rzeczywisty przebieg zdarzeń i ocenić stopień zawinienia obwinionego sędziego z zachowaniem wszelkich reguł rzetelnego postępowania dyscyplinarnego.
Konsekwencje procesowe naruszenia zakazu łączenia ról procesowych
Naruszenie zakazu łączenia roli orzecznika i świadka w jednym postępowaniu stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą w procedurze karnej. Wydanie wyroku przez sędziego, który podlegał wyłączeniu z mocy prawa na podstawie artykułu 40 Kodeksu postępowania karnego, skutkuje bezwzględnym uchyleniem orzeczenia przez sąd odwoławczy, bez konieczności badania wpływu uchybienia na treść zapadłego rozstrzygnięcia.
W procesie cywilnym udział sędziego wyłączonego z mocy ustawy powoduje nieważność całego postępowania zgodnie z artykułem 379 Kodeksu postępowania cywilnego. Nieważność postępowania obliguje sąd drugiej instancji do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w innym składzie. Obydwie procedury chronią w ten sposób strony przed orzeczeniami obarczonymi wadą braku bezstronności.
- automatyczne uchylenie zaskarżonego wyroku w toku kontroli instancyjnej,
- stwierdzenie nieważności czynności procesowych z udziałem wyłączonego orzecznika,
- konieczność powtórzenia całego postępowania dowodowego przed nowym składem,
- potencjalną odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa za przewlekłość postępowania.
Wadliwość wyroku wydanego z udziałem sędziego podlegającego wyłączeniu nie podlega konwalidacji, co oznacza brak możliwości jej naprawienia. Taka rygorystyczna sankcja procesowa ma na celu bezwzględne wyeliminowanie sytuacji, w których orzecznik rozstrzyga o faktach znanych mu z własnego doświadczenia jako świadkowi.
Wezwanie sędziego na świadka a próba celowego wyłączenia ze składu orzekającego
W praktyce sądowej zdarzają się przypadki, w których strony procesu składają wniosek o przesłuchanie sędziego orzekającego w charakterze świadka w celu zmanipulowania składu. Taka próba obstrukcji procesowej ma wymusić wyłączenie sędziego i doprowadzić do przedłużenia postępowania lub przydzielenia sprawy innemu orzecznikowi. Przepisy proceduralne przewidują odpowiednie mechanizmy zabezpieczające przed tego rodzaju nadużyciami praw procesowych.
Sąd rozpoznający wniosek dowodowy ma uprawnienie do oddalenia wniosku o przesłuchanie orzekającego sędziego, jeśli uzna go za bezzasadny lub zmierzający do przedłużenia procesu. Samo zgłoszenie wniosku przez stronę nie czyni jeszcze sędziego świadkiem w sensie formalnym. Dopiero wydanie postanowienia o dopuszczeniu tego dowodu i wezwanie sędziego rodzi bezpośredni skutek w postaci wyłączenia.
Sądy skrupulatnie analizują tezy dowodowe formułowane przez strony wnioskujące o przesłuchanie sędziego. Jeżeli wniosek ma na celu jedynie obejście przepisów o wyłączeniu sędziego lub sparaliżowanie procesu, podlega oddaleniu na posiedzeniu niejawnym bez wpływu na dalszy udział sędziego w orzekaniu.
Standardy międzynarodowe i konstytucyjne gwarancje bezstronności sądu
Standardy wynikające z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nakładają na państwo obowiązek zapewnienia bezstronnego i niezależnego sądu. Artykuł 45 Konstytucji gwarantuje każdemu prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez sąd bezstronny. Zakaz łączenia roli orzecznika z rolą świadka stanowi bezpośrednią realizację konstytucyjnej zasady obiektywizmu wymiaru sprawiedliwości.
Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w swoim orzecznictwie wielokrotnie podkreślał doktrynę obiektywnych pozorów bezstronności sądu. Sędzia nie może orzekać w sprawie, jeżeli racjonalny obserwator mógłby powziąć uzasadnione wątpliwości co do jego neutralności. Połączenie wiedzy świadka z funkcją sędziowską bezsprzecznie narusza wymóg bezstronności subiektywnej i obiektywnej chroniony przez artykuł 6 Konwencji.
Międzynarodowe traktaty praw człowieka kładą nacisk na zaufanie obywateli do sądów w demokratycznym państwie prawnym. Sytuacja, w której sędzia orzeka na podstawie własnych prywatnych spostrzeżeń, podważa wiarygodność całego wymiaru sprawiedliwości i stanowi bezpośrednią przesłankę do wniesienia skargi do organów międzynarodowych.
Status sędziego w stanie spoczynku a obowiązek składania zeznań
Sędzia w stanie spoczynku zachowuje godność sprawowanego wcześniej urzędu oraz określone przywileje, jednakże jego status procesowy w roli świadka jest nieco odmienny. Podobnie jak sędzia czynny zawodowo, ma on prawny obowiązek składania zeznań w sprawach, w których posiada istotną wiedzę. Sędzia w stanie spoczynku nadal pozostaje jednak bezwzględnie związany tajemnicą narady sędziowskiej z czasów orzekania.
Przejście w stan spoczynku nie uwalnia byłego orzecznika od tajemnicy służbowej w odniesieniu do spraw prowadzonych w przeszłości. Wszelkie procedury dotyczące zwolnienia z tajemnic zawodowych stosuje się do niego na takich samych zasadach jak do sędziów czynnych. Jednocześnie sędzia w stanie spoczynku może być bez żadnych przeszkód świadkiem we wszelkich sprawach bieżących.
W przypadku wezwania sędziego w stanie spoczynku na świadka nie zachodzi ryzyko paraliżu bieżącego referatu spraw orzeczniczych. Nie ma również konieczności wyznaczania innych orzeczników na zastępstwo procesowe, co znacznie upraszcza całą logistykę i organizację czynności dowodowych przed wzywającym sądem powszechnym lub prokuraturą.
Praktyka sądowa i procedura przesłuchania urzędującego sędziego
Przesłuchanie sędziego w charakterze świadka odbywa się z poszanowaniem powagi sprawowanego urzędu sędziowskiego i ogólnych zasad kultury procesowej. Chociaż kodeksy postępowania nakazują stosowanie jednolitych reguł wobec wszystkich świadków, w praktyce terminy przesłuchań urzędujących sędziów są koordynowane z ich wokandami. Pozwala to uniknąć niepożądanych zakłóceń w bieżącym funkcjonowaniu macierzystych wydziałów sądowych.
Sędzia składa zeznania po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zgodnie z ogólnymi regułami procedury sądowej. Od sędziego nie odbiera się przyrzeczenia w odmienny sposób niż od pozostałych świadków, o ile przepisy danej procedury wymagają jego odebrania. Przesłuchanie odbywa się w sali rozpraw lub w ramach pomocy prawnej.
- doręczenie formalnego wezwania na rozprawę lub posiedzenie dowodowe,
- weryfikację tożsamości oraz pouczenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania,
- odebranie oświadczenia co do ewentualnych przeszkód prawnych i tajemnic służbowych,
- swobodną wypowiedź świadka na temat okoliczności objętych tezą dowodową,
- zadawanie pytań szczegółowych przez sąd oraz strony toczącego się postępowania.
W wyjątkowych okolicznościach dopuszczalne jest przeprowadzenie przesłuchania sędziego na odległość przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających jednoczesny przekaz obrazu i dźwięku. Rozwiązanie to znajduje zastosowanie, gdy sędzia orzeka w odległym sądzie, co zapobiega powstawaniu zbędnych kosztów podróży oraz ogranicza czas nieobecności w macierzystej jednostce orzeczniczej.
Prawa i obowiązki sędziego wezwanego w charakterze świadka
Sędzia wezwany na świadka ma dokładnie takie same prawa i obowiązki procesowe jak każdy inny świadek wezwany do sądu. Podstawowym obowiązkiem sędziego jest osobiste stawiennictwo w wyznaczonym terminie oraz złożenie zeznań zgodnych z prawdą. Sędzia ma jednocześnie prawo do zwrotu kosztów podróży, noclegu oraz utraconego dochodu na zasadach ogólnych określonych przepisami prawa.
Do podstawowych uprawnień sędziego-świadka należy prawo do odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania, jeśli mogłoby to narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną. Ponadto sędzia ma obowiązek powołać się na tajemnicę służbową w razie braku zwolnienia. Znajomość przepisów sprawia, że sędziowie precyzyjnie identyfikują granice dopuszczalności pytań zadawanych podczas składania zeznań.
- bezwzględny obowiązek stawiennictwa na każde prawidłowo doręczone wezwanie sądu,
- obowiązek mówienia prawdy i nieukrywania znanych faktów o istotnym znaczeniu,
- prawo do odmowy zeznań w przypadku występowania powiązań rodzinnych ze stroną,
- uprawnienie do odmowy odpowiedzi na pytania naruszające tajemnicę prawną,
- prawo do złożenia wniosku o zwrot udokumentowanych wydatków związanych ze stawiennictwem.
Prawidłowe zrównoważenie obowiązków obywatelskich sędziego z wymogami ochrony powagi urzędu i tajemnic państwowych gwarantuje sprawne funkcjonowanie całego wymiaru sprawiedliwości. Ścisłe przestrzeganie procedur dowodowych oraz zasad wyłączenia sędziego skutecznie eliminuje konflikty interesów. Buduje to trwałe zaufanie obywateli do praworządności i przejrzystości każdego procesu sądowego.