System emerytalny w Polsce opiera się na kilku filarach, z których trzeci filar, obejmujący Indywidualne Konta Emerytalne (IKE) oraz Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE), budzi szczególne zainteresowanie ze względu na swoją dobrowolność i korzyści podatkowe. W obliczu nieuchronności zdarzeń losowych, kluczowym zagadnieniem dla oszczędzających oraz ich rodzin staje się kwestia sukcesji zgromadzonych tam środków. Dziedziczenie konta IKE i IKZE po zmarłym to proces precyzyjnie uregulowany ustawowo, który różni się znacząco od standardowych procedur spadkowych dotyczących na przykład nieruchomości czy kont bankowych. Zrozumienie mechanizmów przekazywania tych oszczędności jest niezbędne, aby uniknąć niepotrzebnych komplikacji prawnych oraz zoptymalizować obciążenia fiskalne, które mogą pojawić się w momencie wypłaty środków przez osoby uprawnione.
System trzeciofilarowy a specyfika sukcesji majątkowej
Trzeci filar systemu emerytalnego został zaprojektowany w taki sposób, aby zachęcać obywateli do samodzielnego gromadzenia kapitału na jesień życia. Ustawa o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego wprowadziła szereg ułatwień, które dotyczą nie tylko fazy oszczędzania, ale również momentu zakończenia inwestycji, w tym w przypadku śmierci właściciela konta. Najważniejszą cechą tych produktów w kontekście spadkowym jest fakt, że zgromadzone na nich środki są prywatną własnością oszczędzającego. Oznacza to, że podlegają one pełnemu dziedziczeniu, w przeciwieństwie do składek zgromadzonych na subkoncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, które podlegają specyficznym podziałom, czy składek w pierwszym filarze ZUS, które co do zasady nie są dziedziczne w klasycznym ujęciu.
Specyfika IKE i IKZE polega na tym, że właściciel konta ma prawo wskazać konkretne osoby, które otrzymają zgromadzony kapitał po jego śmierci. Taka dyspozycja jest niezwykle istotna, ponieważ pozwala na pominięcie długotrwałej procedury stwierdzenia nabycia spadku w sądzie, co znacznie przyspiesza dostęp do pieniędzy. Warto zauważyć, że środki te nie wchodzą w skład masy spadkowej w takim stopniu, w jakim robią to inne aktywa, o ile dokonano odpowiedniego wskazania osób uposażonych. Jest to mechanizm zbliżony do zapisów bankowych na wypadek śmierci lub konstrukcji znanych z polis ubezpieczeniowych na życie, co stanowi istotne udogodnienie dla bliskich zmarłego.
Podstawy prawne dziedziczenia oszczędności emerytalnych
Fundamentem prawnym regulującym zasady przekazywania środków po śmierci oszczędzającego jest Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 roku o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego. Dokument ten określa nie tylko limity wpłat czy zasady opodatkowania, ale również szczegółowo opisuje obowiązki instytucji finansowych prowadzących konta w momencie powzięcia informacji o śmierci klienta. Zgodnie z literą prawa, instytucja finansowa jest zobligowana do wypłaty środków osobom wskazanym przez oszczędzającego lub jego spadkobiercom po przedłożeniu stosownych dokumentów potwierdzających prawo do majątku.
Należy pamiętać, że w sprawach nieuregulowanych we wspomnianej ustawie, zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu cywilnego, szczególnie w zakresie prawa spadkowego. Jest to istotne zwłaszcza wtedy, gdy właściciel IKE lub IKZE nie pozostawił dyspozycji na wypadek śmierci. Wówczas o tym, kto otrzyma środki, decyduje kolejność dziedziczenia ustawowego lub treść testamentu. Prawny dualizm tych regulacji sprawia, że proces odzyskiwania środków może być albo bardzo prosty i szybki, albo wymagać przeprowadzenia pełnego postępowania spadkowego przed sądem lub notariuszem.
Osoby uprawnione do otrzymania środków z IKE i IKZE
Krąg osób, które mogą ubiegać się o wypłatę środków po zmarłym właścicielu konta, jest szeroki i zależy przede wszystkim od woli oszczędzającego wyrażonej za życia. Pierwszą grupę stanowią tak zwane osoby uposażone, czyli wskazane imiennie w umowie o prowadzenie IKE lub IKZE bądź w późniejszym aneksie. Właściciel konta ma pełną swobodę w wyborze tych osób – nie muszą być to członkowie rodziny, mogą to być osoby niespokrewnione, a nawet podmioty prawne, choć w praktyce najczęściej wskazuje się małżonków, dzieci lub partnerów życiowych. Możliwe jest również określenie procentowego udziału każdej z tych osób w zgromadzonym kapitale.
Druga grupa to spadkobiercy ustawowi lub testamentowi. Pojawiają się oni w procesie wtedy, gdy właściciel konta nie wskazał osób uprawnionych lub gdy osoby te zmarły przed właścicielem konta. W takiej sytuacji środki z IKE lub IKZE wchodzą do masy spadkowej i są dzielone zgodnie z ogólnymi zasadami prawa cywilnego. Trzecią, specyficzną grupą jest współmałżonek zmarłego, o ile między małżonkami istniała wspólność majątkowa. Ze względu na charakter środków gromadzonych w trakcie małżeństwa, połowa kapitału zgromadzonego na IKE lub IKZE zazwyczaj przypada współmałżonkowi jako jego udział w majątku wspólnym, niezależnie od tego, czy został on wskazany jako osoba uposażona.
Różnica między osobą uposażoną a spadkobiercą ustawowym
W terminologii prawniczej i finansowej rozróżnienie między osobą uposażoną a spadkobiercą ma fundamentalne znaczenie dla szybkości i formy przejęcia środków. Osoba uposażona to podmiot wskazany bezpośrednio instytucji finansowej przez właściciela rachunku. W momencie śmierci właściciela, osoba ta nabywa prawo do środków na podstawie umowy o prowadzenie konta, a nie na podstawie prawa spadkowego w ścisłym tego słowa znaczeniu. Dzięki temu wypłata dla osoby uposażonej nie jest uzależniona od zakończenia spraw spadkowych, co pozwala na otrzymanie pieniędzy nawet w ciągu kilku tygodni od zgłoszenia zgonu.
Spadkobierca ustawowy natomiast to osoba, która dziedziczy majątek na mocy przepisów Kodeksu cywilnego w sytuacji braku testamentu i braku wskazania osób uprawnionych na koncie emerytalnym. Proces ten jest znacznie bardziej sformalizowany. Spadkobierca musi najpierw uzyskać prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialne zarejestrowane akt poświadczenia dziedziczenia. Dopiero z takim dokumentem może udać się do banku, biura maklerskiego czy towarzystwa funduszy inwestycyjnych, aby wnioskować o wypłatę. Warto podkreślić, że wyznaczenie osób uposażonych jest najskuteczniejszym sposobem na zabezpieczenie bliskich przed biurokratycznymi trudnościami w trudnym czasie po stracie członka rodziny.
Formalności po śmierci właściciela konta IKE
Gdy następuje śmierć właściciela Indywidualnego Konta Emerytalnego, instytucja prowadząca rachunek musi zostać o tym oficjalnie powiadomiona. Zazwyczaj dzieje się to z inicjatywy osób bliskich, choć instytucje finansowe coraz częściej korzystają z systemów weryfikacji danych w rejestrze PESEL. Pierwszym krokiem jest przedłożenie aktu zgonu. Następnie instytucja ustala, czy zostały wskazane osoby uposażone. Jeśli tak, kontaktuje się z nimi w celu zebrania niezbędnych oświadczeń i dokumentów tożsamości.
Osoba uprawniona musi złożyć wniosek o dokonanie wypłaty transferowej na własne IKE lub o wypłatę gotówkową. Instytucja finansowa ma określony czas na realizację takiego zlecenia, zazwyczaj jest to okres nie dłuższy niż kilkanaście dni od momentu skompletowania wszystkich dokumentów. W przypadku IKE proces ten jest o tyle korzystny, że wypłata środków dla osób uprawnionych jest zwolniona z podatku od zysków kapitałowych, pod warunkiem, że zmarły oszczędzał zgodnie z zasadami ustawy. Jest to jedna z najważniejszych zalet dziedziczenia środków z tego typu konta, pozwalająca na przejęcie pełnej wypracowanej kwoty bez potrąceń skarbowych.
Proces wypłaty środków z konta IKZE krok po kroku
Procedura w przypadku Indywidualnego Konta Zabezpieczenia Emerytalnego jest strukturalnie podobna do tej z IKE, jednak różni się kluczowymi szczegółami dotyczącymi rozliczeń podatkowych. Po śmierci właściciela IKZE, osoby uprawnione (uposażeni lub spadkobiercy) muszą zgłosić się do instytucji finansowej. Konieczne jest okazanie dokumentu tożsamości oraz aktu zgonu właściciela rachunku. Jeśli środki mają przypaść spadkobiercom, niezbędny będzie również dokument potwierdzający prawa do spadku.
Kolejnym etapem jest podjęcie decyzji o formie przejęcia kapitału. Uprawniony może zdecydować się na wypłatę środków w formie gotówkowej na wskazany rachunek bankowy lub na wypłatę transferową na własne konto IKZE. W tym drugim przypadku oszczędności nadal pracują na przyszłą emeryturę osoby dziedziczącej, a moment opodatkowania zostaje odroczony. Ważne jest, aby pamiętać, że IKZE wiąże się z ulgą podatkową na etapie wpłat, co determinuje sposób opodatkowania przy wypłacie po śmierci właściciela. W przeciwieństwie do IKE, gdzie wypłata jest zazwyczaj całkowicie zwolniona z podatku, przy IKZE pojawia się konieczność rozliczenia z fiskusem, choć na preferencyjnych warunkach.
Opodatkowanie środków z IKE w przypadku dziedziczenia
Jednym z najczęstszych pytań dotyczących dziedziczenia IKE jest kwestia podatku od zysków kapitałowych, powszechnie znanego jako podatek Belki. W standardowych warunkach inwestycyjnych zysk wypracowany przez kapitał jest obciążony stawką 19 procent. Jednak w przypadku IKE, ustawodawca przewidział całkowite zwolnienie z tego podatku dla osób dziedziczących. Oznacza to, że niezależnie od tego, czy środki odbiera żona, dziecko czy osoba niespokrewniona, otrzymują oni kwotę brutto, czyli kapitał wraz z całym wypracowanym przez lata zyskiem.
To zwolnienie podatkowe jest niezwykle silnym argumentem za korzystaniem z IKE jako narzędzia sukcesji. Warto jednak zaznaczyć, że aby zachować to uprawnienie, środki muszą zostać wypłacone po śmierci oszczędzającego w trybie przewidzianym ustawą. Dodatkowo, środki wypłacane z IKE po zmarłym nie podlegają ustawie o podatku od spadków i darowizn. Jest to kluczowa informacja, ponieważ dzięki temu nawet bardzo wysokie kwoty zgromadzone na koncie emerytalnym mogą trafić do osób bliskich bez konieczności dzielenia się nimi z urzędem skarbowym, co czyni IKE jednym z najbardziej efektywnych podatkowo instrumentów przekazywania majątku w polskim systemie prawnym.
Specyfika podatkowa dziedziczenia środków z IKZE
Dziedziczenie środków z IKZE rządzi się innymi prawami podatkowymi niż w przypadku IKE, co wynika z natury tego produktu. Oszczędzający na IKZE odliczali swoje wpłaty od podstawy opodatkowania w ramach corocznych rozliczeń PIT, uzyskując bieżące korzyści finansowe. W związku z tym, państwo "odbiera" należny podatek w momencie wypłaty środków. Jeśli osoba uprawniona decyduje się na wypłatę gotówkową z IKZE po zmarłym, od łącznej kwoty zgromadzonych środków potrącany jest zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 10 procent.
Podatek ten jest pobierany i odprowadzany przez instytucję finansową, która pełni rolę płatnika. Osoba dziedzicząca otrzymuje zatem kwotę pomniejszoną o tę dziesięcioprocentową daninę. Istnieje jednak sposób na odroczenie tego opodatkowania. Jeśli uprawniony posiada własne konto IKZE i zdecyduje się na wypłatę transferową, środki trafiają na jego rachunek bez potrącania podatku w tym momencie. Opodatkowanie stawką 10 procent nastąpi dopiero wtedy, gdy ta osoba sama przejdzie na emeryturę i zdecyduje się na wypłatę środków po osiągnięciu 65. roku życia. Jest to rozwiązanie korzystne dla osób, które same aktywnie budują swój kapitał emerytalny i chcą wykorzystać efekt procentu składanego od pełnej odziedziczonej kwoty.
Wypłata transferowa jako sposób na kontynuację oszczędzania
Wypłata transferowa to termin określający przeniesienie środków bezpośrednio między instytucjami finansowymi lub między kontami emerytalnymi bez fizycznego wypłacania gotówki do rąk oszczędzającego. W kontekście dziedziczenia jest to opcja niezwykle atrakcyjna. Osoba uprawniona, która posiada własne IKE lub IKZE (lub założy je po śmierci bliskiej osoby), może poprosić o przekazanie odziedziczonego kapitału bezpośrednio na swój rachunek. Taki ruch jest traktowany przez prawo nie jako nowa wpłata ograniczona rocznym limitem, lecz jako transfer, który nie konsumuje limitu wpłat na dany rok kalendarzowy.
Zastosowanie wypłaty transferowej pozwala na zachowanie ciągłości inwestycji. Pieniądze nie "leżą" na nieoprocentowanym koncie osobistym w oczekiwaniu na decyzję inwestycyjną, lecz od razu trafiają do wybranego funduszu, portfela akcji czy na lokatę w ramach konta emerytalnego. Co więcej, w przypadku IKE, transfer ten pozwala utrzymać przywilej zwolnienia z podatku Belki na przyszłość. Dla wielu osób dziedziczenie sporego kapitału na IKE staje się fundamentem ich własnego bezpieczeństwa finansowego na starość, pozwalając na znaczne przyspieszenie realizacji celów emerytalnych bez ponoszenia kosztów transakcyjnych i podatkowych związanych z tradycyjnym obiegiem gotówki.
Bezpośrednia wypłata gotówkowa i jej konsekwencje
Nie każda osoba dziedzicząca chce lub może kontynuować oszczędzanie w ramach trzeciego filaru. W takim przypadku najprostszym rozwiązaniem jest bezpośrednia wypłata gotówkowa. Po złożeniu odpowiedniego wniosku i weryfikacji dokumentów, instytucja finansowa przelewa środki na wskazany rachunek bankowy osoby uprawnionej. Jest to rozwiązanie szybkie, dające natychmiastowy dostęp do kapitału, który może zostać wykorzystany na dowolny cel – spłatę zobowiązań zmarłego, pokrycie kosztów pogrzebu czy bieżące potrzeby rodziny.
Należy jednak mieć świadomość konsekwencji takiej decyzji. W przypadku IKZE, jak już wspomniano, wypłata gotówkowa nieuchronnie wiąże się z potrąceniem 10 procent podatku zryczałtowanego. W przypadku IKE, choć podatku Belki nie ma, osoba wypłacająca pieniądze traci szansę na ich dalsze bezpodatkowe pomnażanie w ramach tarczy emerytalnej. Raz wypłacone środki z systemu IKE/IKZE tracą swój specyficzny status prawny i stają się zwykłymi oszczędnościami. Jeśli w przyszłości ta sama osoba chciałaby wpłacić te pieniądze na własne IKE, będzie ograniczona rocznymi limitami wpłat ogłaszanymi przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, co przy większych kwotach może zająć wiele lat.
Dziedziczenie IKE i IKZE w kontekście małżeńskiej wspólności majątkowej
Kwestia małżeństwa i wspólności majątkowej jest jednym z najbardziej złożonych elementów dziedziczenia kont emerytalnych. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, środki zgromadzone na IKE lub IKZE w czasie trwania wspólności ustawowej stanowią majątek wspólny małżonków, nawet jeśli konto jest zarejestrowane tylko na jedno z nich. W przypadku śmierci jednego z małżonków, dochodzi do ustania wspólności, co wymusza podział zgromadzonych środków. Zazwyczaj połowa kapitału zgromadzonego na koncie przypada żyjącemu małżonkowi z tytułu udziału w majątku wspólnym, a dopiero pozostała połowa podlega procedurze dziedziczenia lub wypłaty dla uposażonych.
W praktyce oznacza to, że instytucja finansowa musi dokonać podziału środków. Część przypadająca małżonkowi z tytułu wspólności majątkowej jest mu wypłacana (lub transferowana na jego konto emerytalne) niezależnie od tego, czy był on wskazany jako osoba uposażona. Pozostała część trafia do osób wskazanych przez zmarłego. Jeśli małżonek był jedynym uposażonym, otrzyma oczywiście całość środków, ale z dwóch różnych tytułów prawnych. Sytuacja komplikuje się w przypadku istnienia intercyzy lub gdy środki na IKE zostały zgromadzone przed zawarciem małżeństwa – wówczas w całości podlegają one standardowej procedurze wskazania uposażonych lub dziedziczenia.
Postępowanie w przypadku braku wskazania osób uposażonych
Brak wskazania osób uposażonych jest sytuacją stosunkowo częstą, wynikającą z pośpiechu przy zakładaniu konta lub braku świadomości co do wagi tej decyzji. W takim scenariuszu środki zgromadzone na IKE lub IKZE nie przepadają na rzecz państwa ani instytucji finansowej, ale proces ich odzyskania staje się znacznie trudniejszy. Środki te stają się częścią masy spadkowej, co oznacza, że o ich przeznaczeniu decyduje prawo spadkowe. Instytucja prowadząca rachunek "zamraża" środki do czasu przedstawienia prawomocnych dokumentów poświadczających prawa do spadku.
Dla rodziny oznacza to konieczność przeprowadzenia sprawy w sądzie lub wizyty u notariusza w celu uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia. Dopiero po uzyskaniu takiego dokumentu, w którym wymienieni są wszyscy spadkobiercy i ich udziały w spadku, można wystąpić do instytucji o wypłatę. Jeśli spadkobierców jest kilku, muszą oni wspólnie zdecydować o losie środków lub podzielić się nimi zgodnie z udziałami. Jest to proces nie tylko dłuższy, ale często również droższy ze względu na koszty sądowe lub notarialne oraz konieczność zgromadzenia dodatkowej dokumentacji, takiej jak akty stanu cywilnego wszystkich spadkobierców.
Dokumentacja niezbędna do przeprowadzenia procedury spadkowej
Aby sprawnie przeprowadzić proces przejęcia środków z IKE lub IKZE, należy przygotować komplet dokumentów, których wymagać będzie instytucja finansowa. Podstawą jest zawsze oryginał odpisu skróconego aktu zgonu właściciela konta. Dokument ten jest niezbędny do formalnego zamknięcia rachunku w systemach instytucji i zainicjowania procedury wypłaty. Kolejnym dokumentem jest dokument tożsamości osoby ubiegającej się o środki (dowód osobisty lub paszport), który pozwala na potwierdzenie, że jest ona osobą uprawnioną lub wskazaną jako uposażona.
Jeśli o środki ubiega się spadkobierca (ponieważ nie było uposażonych), musi on przedstawić prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowany notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. W przypadku, gdy wypłata ma nastąpić na rzecz małżonka z tytułu wspólności majątkowej, instytucja może wymagać odpisu skróconego aktu małżeństwa oraz oświadczenia o pozostawaniu we wspólności majątkowej do dnia śmierci współmałżonka. Warto również mieć przy sobie numer rachunku IKE lub IKZE zmarłego, choć instytucje potrafią odnaleźć umowę po numerze PESEL właściciela. Wszystkie dokumenty powinny być przedłożone w oryginale do wglądu lub w formie kopii poświadczonej za zgodność przez uprawniony organ.
Rola instytucji finansowej w procesie przekazywania środków
Instytucja finansowa prowadząca IKE lub IKZE – czy jest to bank, dom maklerski, towarzystwo funduszy inwestycyjnych czy zakład ubezpieczeń – pełni w procesie dziedziczenia rolę powiernika i płatnika. Jej obowiązkiem jest przede wszystkim ochrona zgromadzonych środków i zapewnienie, że trafią one do rąk osób rzeczywiście do tego uprawnionych. Instytucje te mają wypracowane procedury operacyjne, które określają ścieżkę postępowania od momentu zgłoszenia zgonu do finalnej wypłaty.
Ważnym aspektem roli instytucji jest funkcja płatnika podatku w przypadku IKZE. To na barkach banku czy TFI spoczywa obowiązek prawidłowego naliczenia, pobrania i odprowadzenia 10-procentowego podatku do urzędu skarbowego. Instytucja musi również wystawić odpowiednie informacje podatkowe dla osoby otrzymującej środki. Z punktu widzenia klienta, istotne jest, aby instytucja zapewniała jasną informację o wymaganych dokumentach i sprawnie komunikowała się z uprawnionymi. Wiele nowoczesnych instytucji finansowych oferuje możliwość załatwienia większości formalności drogą korespondencyjną lub przez bankowość elektroniczną, o ile tożsamość uprawnionego została wcześniej zweryfikowana.
Porównanie zasad dziedziczenia w IKE, IKZE oraz OFE i ZUS
Zrozumienie dziedziczenia w trzecim filarze wymaga szerszego spojrzenia na cały system emerytalny. W Otwartych Funduszach Emerytalnych (OFE) oraz na subkoncie w ZUS zasady są zbliżone do IKE/IKZE w zakresie wskazywania osób uposażonych. Środki te podlegają podziałowi w przypadku śmierci, przy czym połowa zazwyczaj trafia do małżonka na jego własne subkonto lub konto w OFE, a reszta do osób wskazanych. Główną różnicą jest to, że środki z ZUS i OFE nie mogą zostać wypłacone w gotówce tak swobodnie jak w przypadku IKE – zazwyczaj są one przekazywane na konto emerytalne uprawnionego i wypłacane dopiero wraz z jego emeryturą (z wyjątkiem specyficznych wypłat gwarantowanych).
IKE i IKZE dają znacznie większą swobodę. Tutaj osoba uprawniona może od razu otrzymać gotówkę do ręki i przeznaczyć ją na dowolny cel, bez czekania na własną starość. Ponadto, w IKE/IKZE nie ma mechanizmu "suwaka", który w przypadku OFE przenosi środki do ZUS na 10 lat przed emeryturą. To sprawia, że oszczędności w trzecim filarze są najbardziej "prywatne" z całego systemu. Warto też zauważyć, że o ile dziedziczenie z ZUS jest obwarowane wieloma warunkami i terminami, o tyle prawo do środków z IKE i IKZE nie przedawnia się w klasycznym sensie i roszczenie o ich wypłatę pozostaje aktualne przez wiele lat, choć warto dopełnić formalności jak najszybciej.
Podsumowanie i najważniejsze aspekty praktyczne
Dziedziczenie konta IKE i IKZE po zmarłym to proces, który został zaprojektowany z myślą o bezpieczeństwie finansowym bliskich oszczędzającego. Kluczowym czynnikiem decydującym o sprawności tego procesu jest zapobiegliwość właściciela konta za życia. Wskazanie osób uposażonych jest najprostszą czynnością, która oszczędza spadkobiercom miesięcy oczekiwania na wyroki sądowe i wizyt u notariusza. Dzięki temu IKE i IKZE stają się nie tylko narzędziami oszczędnościowymi, ale również istotnymi elementami planowania sukcesji majątkowej.
Dla osób dziedziczących najważniejszą informacją jest fakt, że środki te są zwolnione z podatku od spadków i darowizn, a w przypadku IKE także z podatku od zysków kapitałowych. Wybór między wypłatą gotówkową a transferową powinien być podyktowany indywidualną sytuacją finansową – jeśli nie ma nagłej potrzeby konsumpcji tych środków, przeniesienie ich na własne konto emerytalne jest najbardziej efektywnym krokiem z punktu widzenia budowania długoterminowego majątku. Wiedza o tym, jak funkcjonuje dziedziczenie w trzecim filarze, pozwala ze spokojem podchodzić do tematu długofalowych inwestycji, mając pewność, że wypracowany kapitał pozostanie w rękach rodziny i bliskich.