Okres wypowiedzenia umowy o pracę na okresie próbnym wynosi od trzech dni roboczych do dwóch tygodni. Dokładny czas trwania zależy wyłącznie od długości okresu, na jaki została zawarta umowa. Polskie prawo pracy wyznacza trzy sztywne przedziały czasowe, które obowiązują w jednakowy sposób zarówno pracownika, jak i zatrudniającego go pracodawcę.
Według przepisów Kodeksu pracy wypowiedzenie trwa trzy dni robocze przy umowie na czas do dwóch tygodni, jeden tydzień przy umowie przekraczającej dwa tygodnie oraz dwa tygodnie, gdy okres próbny wynosi dokładnie trzy miesiące. Zapisy w umowie o pracę nie mogą skracać tych terminów na niekorzyść zatrudnionej osoby.
Podstawowe terminy wypowiedzenia na okresie próbnym
Umowa o pracę na okres próbny służy weryfikacji kwalifikacji pracownika oraz sprawdzeniu przydatności do wykonywania określonych zadań w danym zakładzie pracy. Z uwagi na specyfikę tego zobowiązania, ustawodawca przewidział znacznie krótsze terminy rozstania niż w przypadku umów na czas określony lub nieokreślony, co zapewnia elastyczność obu stronom stosunku pracy.
Podstawą prawną określającą długość trwania wypowiedzenia jest artykuł 34 Kodeksu pracy. Ustala on trzy przejrzyste progi czasowe uzależnione bezpośrednio od czasu trwania umowy próbnej. Każdy z tych progów determinuje konkretny sposób liczenia upływu czasu oraz inny moment oficjalnego zakończenia łączącej strony umowy o pracę.
Przegląd podstawowych terminów wypowiedzenia obejmuje:
- trzy dni robocze dla umów zawartych na okres nieprzekraczający dwóch tygodni,
- jeden tydzień dla umów zawartych na okres dłuższy niż dwa tygodnie,
- dwa tygodnie dla umów zawartych na pełny okres trzech miesięcy.
Warto pamiętać, że podana w umowie długość okresu próbnego decyduje o wymiarze wypowiedzenia, a nie faktycznie przepracowany dotychczas czas. Jeśli pracownik postanowi złożyć wypowiedzenie w drugim tygodniu trzymiesięcznego okresu próbnego, nadal obowiązuje go pełny dwutygodniowy okres wypowiedzenia wynikający bezpośrednio z zawartego kontraktu.
Wypowiedzenie umowy zawartej na okres do dwóch tygodni
W przypadku najkrótszych umów próbnych, które zostały podpisane na czas do dwóch tygodni włącznie, okres wypowiedzenia wynosi dokładnie trzy dni robocze. Jest to bardzo krótki czas, który ma na celu umożliwienie błyskawicznego zakończenia współpracy, jeśli któraś ze stron uzna, że warunki zatrudnienia lub predyspozycje pracownika nie spełniają oczekiwań.
Trzydniowy okres wypowiedzenia ma zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy formalny czas trwania umowy wskazany w treści dokumentu nie przekracza czternastu dni kalendarzowych. Nie ma przy tym znaczenia, ile dni roboczych faktycznie przypada w tym przedziale czasowym. O kwalifikacji długości decyduje wyłącznie zapis końcowej daty w podpisanej umowie.
Wypowiedzenie przy okresie próbnym dłuższym niż dwa tygodnie
Jeżeli umowa o pracę na okres próbny została zawarta na czas dłuższy niż dwa tygodnie, ale krótszy niż trzy miesiące, okres wypowiedzenia wynosi dokładnie jeden tydzień. Ta zasada dotyczy w praktyce umów zawieranych na miesiąc, półtora miesiąca czy też dwa miesiące, które są bardzo często stosowane na rynku pracy.
Tygodniowy okres wypowiedzenia stanowi pośrednie rozwiązanie pomiędzy krótkim trzydniowym terminem a pełnymi dwoma tygodniami. Daje on pracodawcy czas na reorganizację stanowiska pracy lub poszukiwanie zastępstwa, a pracownikowi stwarza przestrzeń na uporządkowanie spraw zawodowych i sprawne przekazanie realizowanych projektów przed ostatecznym odejściem z firmy.
Wypowiedzenie umowy zawartej na okres trzech miesięcy
Najdłuższy dopuszczalny przez prawo okres próbny wynosi trzy miesiące i przy takiej umowie okres wypowiedzenia opiewa na dwa tygodnie. Jest to maksymalny czas trwania wypowiedzenia, jaki pracodawca lub pracownik musi zachować przy umowie próbnej. Okres ten jest identyczny jak minimalny okres wypowiedzenia przy umowie na czas określony.
Dwutygodniowe wypowiedzenie daje obu stronom stabilność oraz odpowiednią ilość czasu na wywiązanie się ze zobowiązań i zamknięcie otwartych spraw. Pracownik ma możliwość sprawniejszego zaplanowania dalszej ścieżki zawodowej, natomiast przełożony dostaje czas na przeprowadzenie rekrutacji i wdrożenie nowego pracownika na zwolnione stanowisko pracy.
Jak prawidłowo obliczać trzydniowy okres wypowiedzenia
Obliczanie trzydniowego okresu wypowiedzenia budzi w praktyce najwięcej wątpliwości interpretacyjnych, ponieważ Kodeks pracy posługuje się tu pojęciem dni roboczych. Do tych dni zalicza się wszystkie dni od poniedziałku do soboty, z wyłączeniem niedziel oraz dni ustawowo wolnych od pracy, bez względu na harmonogram pracy danej osoby.
Bieg trzydniowego okresu wypowiedzenia rozpoczyna się od dnia następującego po dniu, w którym dokument wypowiedzenia został skutecznie doręczony drugiej stronie. Jeśli wypowiedzenie wręczono w poniedziałek, to trzy dni robocze liczy się jako wtorek, środę i czwartek. Umowa rozwiązuje się ostatecznie z upływem ostatniego, trzeciego dnia roboczego.
Zasady zaliczania dni przy wypowiedzeniu trzydniowym:
- do dni roboczych wlicza się soboty, nawet jeśli zakład pracy w soboty nie pracuje,
- niedziele oraz święta państwowe i kościelne są bezwzględnie wyłączone z wyliczenia,
- pierwszym dniem biegu wypowiedzenia jest zawsze dzień następujący po złożeniu pisma.
Należy podkreślić, że jeśli w trzydniowym okresie wypowiedzenia przypadnie dzień ustawowo wolny od pracy, okres ten ulega odpowiedniemu przedłużeniu. Przykładowo, wypowiedzenie złożone w piątek rozpoczyna swój bieg w sobotę (będącą dniem roboczym), niedziela jest pomijana, a kolejnymi dniami roboczymi są poniedziałek i wtorek. Umowa rozwiąże się we wtorek.
Zasady wyliczania tygodniowego okresu wypowiedzenia
Wyliczanie tygodniowego okresu wypowiedzenia podlega odmiennym regułom niż w przypadku dni roboczych. Zgodnie z art. 30 paragraf 7 Kodeksu pracy, okres wypowiedzenia obejmujący tydzień kończy się zawsze w sobotę. Oznacza to, że niezależnie od dnia tygodnia, w którym złożono wypowiedzenie, umowa rozwiąże się w najbliższą sobotę po upływie pełnych siedmiu dni.
Jeżeli pracownik złoży wypowiedzenie w poniedziałek, siedmiodniowy okres upływa w kolejny poniedziałek, ale przepis nakazuje przesunięcie terminu rozwiązania umowy na najbliższą sobotę. W efekcie stosunek pracy trwa od poniedziałku do soboty następnego tygodnia, co faktycznie wydłuża czas trwania wypowiedzenia o kilka dodatkowych dni kalendarzowych.
Aby uniknąć wydłużenia czasu trwania wypowiedzenia, najkorzystniej jest złożyć dokument w poniedziałek lub w poprzedzający go weekend. Wówczas okres wypowiedzenia upłynie w sobotę kończącą ten sam tydzień roboczy. Składanie pisma pod koniec tygodnia, na przykład w czwartek lub piątek, skutkuje przejściem terminu zakończenia umowy na sobotę kolejnego tygodnia.
Mechanizm ustalania dwutygodniowego okresu wypowiedzenia
Dwutygodniowy okres wypowiedzenia podlega analogicznej zasadzie rozliczania jak wypowiedzenie tygodniowe. Zgodnie z Kodeksem pracy, okres wypowiedzenia wyrażony w tygodniach zawsze kończy się w sobotę. W przypadku wypowiedzenia dwutygodniowego musi jednak upłynąć pełny okres czternastu dni, co oznacza, że umowa rozwiąże się w drugą sobotę od momentu rozpoczęcia biegu.
Bieg dwutygodniowego okresu wypowiedzenia rozpoczyna się w pierwszą niedzielę następującą po dniu złożenia dokumentu. Jeżeli wypowiedzenie zostanie wręczone przełożonemu w środę, okres wypowiedzenia zacznie biec od najbliższej niedzieli i zakończy się dokładnie w drugą sobotę. Cały proces trwania wypowiedzenia zajmie w takim scenariuszu nieco ponad dwa tygodnie kalendarzowe.
Kiedy dokładnie rozpoczyna się bieg okresu wypowiedzenia
Moment rozpoczęcia biegu okresu wypowiedzenia zależy od trybu rozliczania czasu określonego w prawie. Dla okresów liczonych w dniach roboczych (trzydniowe wypowiedzenie) bieg rozpoczyna się dnia następnego po złożeniu oświadczenia woli. Dla okresów tygodniowych i dwutygodniowych kluczowe znaczenie ma kalendarzowy układ tygodnia oraz najbliższa niedziela.
Złożenie pisma o rozwiązaniu umowy wymaga upewnienia się, że druga strona mogła zapoznać się z jego treścią. Moment, w którym dokument dotarł do adresata w sposób umożliwiający zapoznanie się z oświadczeniem, jest prawnym momentem złożenia wypowiedzenia. Od tej konkretnej daty wyznacza się dalsze terminy związane z ustaniem stosunku pracy.
Kluczowe punkty ustalania początku biegu wypowiedzenia:
- doręczenie osobiście wymaga uzyskania pisemnego potwierdzenia odbioru z datą,
- wysyłka pocztą liczy się od dnia odebrania przesyłki lub upływu drugiego awizo,
- wiadomość elektroniczna musi być opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Warto pamiętać, że sam fakt podpisania pisma przez pracownika nie powoduje rozpoczęcia biegu wypowiedzenia. Jeśli pismo zostało napisane w piątek, ale przekazane kierownikowi dopiero w poniedziałek, to poniedziałek staje się oficjalnym dniem doręczenia. Wszelkie terminy obliczeniowe należy liczyć wyłącznie od poniedziałku.
Wymogi formalne i bezpieczna forma złożenia dokumentu
Zgodnie z Kodeksem pracy wypowiedzenie umowy o pracę powinno zostać sporządzone w formie pisemnej. Zachowanie formy pisemnej ma charakter dowodowy i zabezpiecza interesy obu stron na wypadek ewentualnych sporów sądowych. Na dokumencie musi znaleźć się własnoręczny podpis osoby składającej oświadczenie oraz jednoznaczne sformułowanie woli rozwiązania umowy.
Pracodawca składający wypowiedzenie pracownikowi zatrudnionemu na okresie próbnym nie ma obowiązku podawania przyczyny swojej decyzji, chyba że zapisy układu zbiorowego stanowią inaczej. Pracownik również nie musi uzasadniać chęci odejścia z firmy. Jest to znaczne ułatwienie proceduralne w porównaniu do rozwiązywania umów o pracę zawartych na czas nieokreślony.
Dokument powinien zawierać dane identyfikacyjne obu stron, datę i miejsce sporządzenia, wskazanie umowy oraz odpowiednią klauzulę o zachowaniu okresu wypowiedzenia. W przypadku wypowiedzenia wręczanego przez pracodawcę, pismo musi dodatkowo zawierać pouczenie o prawie i terminie wniesienia odwołania do sądu pracy, który wynosi dokładnie dwadzieścia jeden dni.
Rozwiązanie umowy próbnej za porozumieniem stron
Alternatywą dla jednostronnego wypowiedzenia umowy o pracę na okresie próbnym jest rozwiązanie kontraktu na mocy porozumienia stron. Jest to polubowny tryb kończenia współpracy, który wymaga zgody zarówno ze strony pracodawcy, jak i pracownika. W tym trybie strony mogą dowolnie ustalić termin zakończenia stosunku pracy.
Główną zaletą porozumienia stron jest całkowita swoboda w kształtowaniu terminu rozwiązania umowy. Strony mogą zdecydować o natychmiastowym rozstaniu z dniem podpisania dokumentu lub ustalić termin krótszy bądź dłuższy niż kodeksowy okres wypowiedzenia. Porozumienie stron eliminuje sztywne zasady wyliczania sobót oraz dni roboczych.
Zalety rozwiązania umowy próbnej za porozumieniem stron:
- elastyczność w ustaleniu dokładnej daty zakończenia stosunku pracy,
- brak konieczności czekania na sobotę lub upływ dni roboczych,
- możliwość bezkonfliktowego rozstania z zachowaniem dobrych relacji zawodowych.
Należy jednak pamiętać, że porozumienie stron wymaga dwustronnej akceptacji. Jeśli przełożony nie wyrazi zgody na propozycję pracownika, wniosek o rozwiązanie umowy za porozumieniem stron staje się bezskuteczny. W takiej sytuacji jedynym rozwiązaniem pozwalającym na odejście z firmy pozostaje złożenie tradycyjnego jednostronnego wypowiedzenia z zachowaniem okresu próbnego.
Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia
W czasie trwania okresu wypowiedzenia pracodawca ma prawo zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy. Uprawnienie to wynika wprost z artykułu 36 ze znaczkiem 1 Kodeksu pracy i dotyczy wszystkich rodzajów umów, w tym umów zawartych na okres próbny. Decyzja w tej sprawie zależy wyłącznie od woli pracodawcy.
Zwolnienie z obowiązku wykonywania pracy może obejmować cały okres wypowiedzenia lub tylko jego wyznaczoną część. W czasie tego zwolnienia pracownik zachowuje pełne prawo do wynagrodzenia, obliczanego według zasad obowiązujących przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Pracownik nie musi w tym czasie przychodzić do firmy ani wykonywać zadań.
Przełożony nie potrzebuje zgody pracownika na zastosowanie zwolnienia ze świadczenia pracy. Często stosuje się to rozwiązanie, gdy pracownik ma dostęp do poufnych danych firmy, przechodzi do bezpośredniej konkurencji lub gdy jego dalsza obecność w zakładzie pracy mogłaby negatywnie wpływać na atmosferę i efektywność zespołu.
Wykorzystanie urlopu wypoczynkowego podczas wypowiedzenia
Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę na okres próbny nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze jednej dwunastej wymiaru przysługującego jej po przepracowaniu roku. W okresie wypowiedzenia pracodawca ma prawo udzielić pracownikowi przysługującego mu urlopu bez konieczności uzgadniania z nim terminu.
Pracownik jest zobowiązany wykorzystać udzielony urlop wypoczynkowy, jeżeli pracodawca wyznaczy mu taki obowiązek w czasie trwania wypowiedzenia. Jeżeli wymiar zwolnienia lub długość okresu wypowiedzenia nie pozwalają na wykorzystanie całego zaległego urlopu w naturze, firma jest zobowiązana wypłacić pracownikowi ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane dni urlopowe.
Wypłata ekwiwalentu następuje automatycznie w ostatnim dniu trwania stosunku pracy. Pracodawca nie może zmusić pracownika do wzięcia urlopu zaliczkowego, czyli urlopu za okresy, do których pracownik nie nabył jeszcze prawa. Wyliczenie wymiaru urlopu na okresie próbnym następuje zawsze proporcjonalnie do przepracowanego czasu.
Prawo do dni na poszukiwanie pracy w okresie próbnym
Kodeks pracy przewiduje specjalne zwolnienie na poszukiwanie pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Prawo to przysługuje jednak wyłącznie pracownikowi, któremu to pracodawca złożył wypowiedzenie umowy. Dodatkowym warunkiem koniecznym do uzyskania tego uprawnienia jest długość okresu wypowiedzenia wynosząca co najmniej dwa tygodnie.
W przypadku umowy na okres próbny prawo do dni na poszukiwanie pracy przysługuje tylko pracownikom zatrudnionym na okres trzech miesięcy, w odniesieniu do których okres wypowiedzenia wynosi dwa tygodnie. Wymiar tego zwolnienia wynosi w takim przypadku dwa dni robocze. Pracownicy ze krótszym wypowiedzeniem nie mają takiego prawa.
Warunki przyznania dni na poszukiwanie pracy:
- wypowiedzenie musi zostać wręczone przez pracodawcę,
- okres wypowiedzenia musi wynosić co najmniej dwa tygodnie,
- pracownik zachowuje pełne prawo do wynagrodzenia za ten czas.
Dni na poszukiwanie pracy udzielane są na wniosek pracownika, który powinien uzgodnić ich konkretny termin ze swoim przełożonym. Celem tego zwolnienia jest umożliwienie pracownikowi udziału w rozmowach kwalifikacyjnych oraz dopełnienia formalności związanych z poszukiwaniem nowego miejsca zatrudnienia przed zakończeniem obecnej umowy.
Natychmiastowe rozwiązanie umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia
Umowa o pracę na okres próbny może zostać rozwiązana w trybie natychmiastowym bez zachowania jakiegokolwiek okresu wypowiedzenia. Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia, nazywane potocznie dyscyplinarką, wymaga jednak zaistnienia szczególnych przesłanek przewidzianych w przepisach prawa pracy i nie może być stosowane bez uzasadnienia.
Pracodawca może rozwiązać umowę na okresie próbnym z winy pracownika w razie ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, popełnienia przestępstwa uniemożliwiającego dalsze zatrudnienie lub zawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy. Pismo musi zawierać konkretne uzasadnienie i zostać doręczone przed upływem miesiąca od uzyskania wiedzy o przewinieniu.
Pracownik również ma prawo rozwiązać umowę próbną w trybie natychmiastowym, jeżeli pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika, na przykład nie wypłaca terminowo wynagrodzenia. Drugą przesłanką jest wydanie orzeczenia lekarskiego stwierdzającego szkodliwy wpływ wykonywanej pracy na zdrowie pracownika.
Najczęstsze błędy popełniane przy wypowiadaniu umowy próbnej
Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez strony jest błędne utożsamianie stażu pracy w firmie z czasem trwania umowy. Bieg okresu wypowiedzenia zależy od okresu, na jaki zawarto umowę próbną w treści kontraktu, a nie od dnia, w którym dochodzi do złożenia wypowiedzenia.
Innym powszechnym błędem jest nieprawidłowe wyliczanie terminu zakończenia umowy przy wypowiedzeniach tygodniowych i dwutygodniowych. Zarówno pracownicy, jak i pracodawcy często błędnie zakładają, że umowa kończy się po siedmiu lub czternastu dniach od złożenia pisma, zapominając o sztywnej kodeksowej zasadzie kończenia tych okresów w sobotę.
Lista najczęstszych pomyłek formalnych:
- ubieganie się o dni na poszukiwanie pracy przy wypowiedzeniu złożonym przez pracownika,
- brak formy pisemnej przy składaniu oświadczenia o wypowiedzeniu umowy,
- pomijanie faktu, że sobota jest dniem roboczym przy wypowiedzeniu trzydniowym.
Często spotykaną pomyłką jest także próba ustnego wypowiedzenia umowy o pracę. Choć ustne oświadczenie woli jest w świetle prawa skuteczne i prowadzi do rozwiązania stosunku pracy, to stanowi ono rażące naruszenie przepisów prawa pracy, co otwiera drogę do roszczeń odszkodowawczych przed sądem pracy.
Podsumowanie praw i obowiązków pracownika oraz pracodawcy
Rozwiązanie umowy o pracę na okresie próbnym jest procesem ściśle uregulowanym przepisami Kodeksu pracy. Aby przebiegło ono sprawnie i bez szkodliwych konsekwencji prawnych, obie strony powinny wnikliwie przeanalizować czas trwania podpisanej umowy oraz dokładnie przeliczyć nadchodzące terminy z uwzględnieniem sobót oraz niedziel.
Rzetelna wiedza na temat tego, ile trwa wypowiedzenie na okresie próbnym, pozwala na uniknięcie niepotrzebnych nieporozumień i sporów. Stosowanie się do wymogów pisemności, przestrzeganie kodeksowych terminów oraz sprawne rozliczenie urlopów zapewniają pełne bezpieczeństwo prawne zarówno pracownikowi, jak i zatrudniającemu go pracodawcy.
W sytuacji wątpliwości warto zawsze rozważyć skorzystanie z opcji rozwiązania umowy za porozumieniem stron. Tryb ten daje pełną swobodę w ustaleniu daty rozstania i pozwala dostosować terminy do indywidualnych potrzeb pracownika i pracodawcy, omijając skomplikowane reguły ustalania sobót i dni roboczych.
