Śmierć bliskiej osoby to moment niezwykle trudny, który wiąże się nie tylko z przeżyciami emocjonalnymi, ale również z koniecznością uregulowania spraw formalno-prawnych. Jednym z kluczowych etapów porządkowania spraw majątkowych po zmarłym jest oficjalne potwierdzenie, kto stał się jego następcą prawnym. W polskim systemie prawnym istnieją dwie główne drogi prowadzące do tego celu: uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza oraz przeprowadzenie postępowania sądowego. Niniejszy artykuł koncentruje się na tej drugiej ścieżce, szczegółowo wyjaśniając, jak napisać wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, jakie elementy musi on zawierać i jakich formalności należy dopełnić, aby cały proces przebiegł sprawnie i zgodnie z obowiązującymi przepisami Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu postępowania cywilnego.
Podstawy prawne i cel stwierdzenia nabycia spadku
Stwierdzenie nabycia spadku jest instytucją prawa cywilnego, której głównym celem jest legitymacja spadkobiercy. Choć zgodnie z prawem spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, czyli w momencie śmierci spadkodawcy, to jednak w relacjach z osobami trzecimi, urzędami czy bankami musi on dysponować oficjalnym dokumentem potwierdzającym jego status. Bez takiego dokumentu niemożliwe jest na przykład przepisanie własności nieruchomości w księdze wieczystej, wypłata środków z rachunku bankowego zmarłego czy dochodzenie roszczeń przysługujących spadkodawcy.
Podstawą merytoryczną rozstrzygnięcia są przepisy Kodeksu cywilnego, które określają porządek dziedziczenia ustawowego oraz zasady dziedziczenia testamentowego. Z kolei procedura sądowa uregulowana jest w Kodeksie postępowania cywilnego w dziale dotyczącym spraw z zakresu prawa spadkowego. Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że potwierdza ono stan prawny istniejący od momentu śmierci spadkodawcy. Dokument ten wskazuje precyzyjnie, kto dziedziczy spadek oraz w jakich częściach ułamkowych poszczególni spadkobiercy nabywają majątek.
Wybór między sądem a notariuszem
Przed przystąpieniem do pisania wniosku warto zastanowić się, czy droga sądowa jest w danym przypadku najbardziej optymalna. Notarialne poświadczenie dziedziczenia jest zazwyczaj szybsze, jednak wymaga osobistej obecności wszystkich potencjalnych spadkobierców jednocześnie w kancelarii notarialnej oraz pełnej zgody co do kręgu osób dziedziczących i podziału udziałów. W sytuacjach, gdy między spadkobiercami istnieje konflikt, gdy jeden z nich przebywa za granicą i nie może stawić się u notariusza, lub gdy testament budzi wątpliwości co do swojej ważności, jedynym rozwiązaniem pozostaje złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do sądu powszechnego.
Droga sądowa jest również niezbędna w sytuacjach bardziej skomplikowanych, na przykład gdy spadkodawca zmarł dawno temu i konieczne jest przeprowadzenie łańcucha postępowań po kilku kolejno zmarłych osobach. Sąd ma szersze uprawnienia dowodowe niż notariusz i może rozstrzygać spory dotyczące ważności testamentu czy wydziedziczenia. Wybór drogi sądowej wiąże się z niższymi opłatami stałymi, ale wymaga cierpliwości ze względu na terminy wyznaczanych rozpraw.
Ustalenie właściwości sądu do złożenia wniosku
Pierwszym krokiem technicznym przy sporządzaniu dokumentu jest ustalenie, do którego sądu należy go skierować. Zgodnie z przepisami właściwym sądem w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku jest sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Miejsce zwykłego pobytu nie zawsze musi być tożsame z adresem zameldowania, choć w większości przypadków pokrywa się z miejscem, w którym zmarły faktycznie mieszkał przed śmiercią i gdzie znajdowało się centrum jego spraw życiowych.
Jeżeli miejsca zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić, właściwy jest sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W sytuacjach wyjątkowych, gdy żadne z powyższych kryteriów nie pozwala na ustalenie właściwości, sprawę rozpoznaje Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy. Błędne skierowanie wniosku do niewłaściwego sądu nie powoduje jego odrzucenia, ale skutkuje przekazaniem sprawy zgodnie z właściwością, co niepotrzebnie wydłuża całe postępowanie o kilka tygodni lub miesięcy.
Prawidłowe oznaczenie wnioskodawcy i uczestników postępowania
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku musi precyzyjnie wskazywać wszystkie osoby zainteresowane wynikiem postępowania. Wnioskodawcą jest osoba składająca pismo, natomiast uczestnikami są wszyscy pozostali potencjalni spadkobiercy ustawowi oraz osoby wymienione w testamencie. Przy każdym z uczestników należy podać imię, nazwisko, adres zamieszkania oraz numer PESEL, o ile jest on znany wnioskodawcy.
Wskazanie pełnego kręgu uczestników jest obowiązkiem wnioskodawcy. Pominięcie któregokolwiek ze spadkobierców może skutkować koniecznością wznowienia postępowania w przyszłości i podważeniem wydanego już postanowienia. Jeśli wnioskodawca nie zna adresów wszystkich uczestników, powinien podjąć starania w celu ich ustalenia, na przykład poprzez zapytania do bazy PESEL lub archiwów urzędów stanu cywilnego. W skrajnych przypadkach, gdy miejsce pobytu uczestnika jest całkowicie nieznane, sąd może ustanowić kuratora dla osoby nieobecnej.
Elementy formalne pisma procesowego
Jako pismo procesowe, wniosek o stwierdzenie nabycia spadku musi spełniać ogólne wymagania określone w Kodeksie postępowania cywilnego. W górnym prawym rogu należy umieścić miejscowość i datę. Poniżej, po lewej stronie, wskazuje się sąd, do którego pismo jest kierowane, wraz z oznaczeniem właściwego wydziału (zazwyczaj jest to I Wydział Cywilny). Następnie wymienia się wnioskodawcę i uczestników z ich danymi adresowymi.
Tytuł pisma powinien brzmieć: „Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku”. Pod tytułem należy sformułować żądanie, czyli osnowę wniosku. W tym miejscu wnioskodawca pisze: „Wnoszę o stwierdzenie, że spadek po (imię i nazwisko zmarłego), zmarłym w dniu (data) w (miejscowość), ostatnio stale zamieszkałym w (adres), na podstawie (ustawy lub testamentu) nabyli: ...”. Ważne jest, aby precyzyjnie wskazać relacje rodzinne łączące spadkobierców ze zmarłym, co ułatwi sądowi weryfikację uprawnień do dziedziczenia.
Uzasadnienie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku
Uzasadnienie jest kluczową częścią dokumentu, w której wnioskodawca opisuje stan faktyczny sprawy. Należy w nim wyjaśnić, kiedy nastąpił zgon spadkodawcy, jakie pokrewieństwo lub powinowactwo łączyło go z uczestnikami postępowania oraz czy zmarły pozostawił testament. Jeśli testament istnieje, należy opisać jego formę (np. własnoręczny, notarialny) oraz datę jego sporządzenia.
W uzasadnieniu warto również zawrzeć informacje o tym, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, zwłaszcza jeśli śmierć nastąpiła przed dniem 14 lutego 2001 roku, kiedy to obowiązywały szczególne zasady dziedziczenia takich nieruchomości. Należy również wspomnieć, czy spadkobiercy składali już oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz czy toczyło się wcześniej jakiekolwiek postępowanie dotyczące majątku po tej osobie. Dobrze napisane uzasadnienie powinno być rzeczowe, chronologiczne i wolne od zbędnych emocji, skupiając się na faktach istotnych z punktu widzenia prawa spadkowego.
Dowody i załączniki dołączane do wniosku
Sąd wydaje orzeczenie na podstawie przedstawionych dowodów, dlatego do wniosku należy dołączyć szereg dokumentów urzędowych. Absolutną podstawą jest odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy. Jest to dokument, który otwiera drogę do jakichkolwiek działań spadkowych. Następnie konieczne jest wykazanie pokrewieństwa wnioskodawcy i uczestników ze zmarłym. Służą do tego odpisy skrócone aktów urodzenia (dla mężczyzn i kobiet niezamężnych) oraz odpisy skrócone aktów małżeństwa (dla osób, które zmieniły nazwisko po ślubie).
Jeżeli dziedziczenie odbywa się na podstawie testamentu, oryginał tego dokumentu musi zostać złożony do akt sprawy wraz z wnioskiem. Sąd dokona jego otwarcia i ogłoszenia podczas pierwszej rozprawy. Wszystkie dokumenty z urzędu stanu cywilnego powinny być złożone w oryginałach. Warto pamiętać, że odpisy te mają swoją moc dowodową i muszą być aktualne, choć w sprawach spadkowych sądy akceptują zazwyczaj odpisy wydane nawet kilka lat wcześniej, o ile zawarte w nich dane nie uległy zmianie.
Dziedziczenie ustawowe a testamentowe we wniosku
Podczas pisania wniosku należy jednoznacznie określić, czy domagamy się stwierdzenia nabycia spadku na podstawie przepisów ustawy, czy na podstawie ostatniej woli zmarłego. Dziedziczenie ustawowe następuje wtedy, gdy zmarły nie pozostawił testamentu, gdy testament okazał się nieważny lub gdy osoby powołane do spadku nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami. W takim przypadku wniosek powinien wskazywać krąg osób uprawnionych zgodnie z grupami dziedziczenia określonymi w Kodeksie cywilnym (w pierwszej kolejności małżonek i dzieci).
Jeśli natomiast zmarły pozostawił testament, ma on pierwszeństwo przed ustawą. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku z testamentu powinien zawierać prośbę o otwarcie i ogłoszenie testamentu, o ile nie zostało to zrobione wcześniej. W sytuacji, gdy wnioskodawca uważa, że testament jest nieważny (np. został sporządzony w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji lub pod wpływem groźby), powinien to zaznaczyć we wniosku, przedstawiając odpowiednie argumenty i wnioski dowodowe, na przykład przesłuchanie świadków lub opinię biegłego lekarza.
Koszty sądowe i sposób ich uiszczenia
Złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wiąże się z koniecznością poniesienia opłat sądowych. Obecnie opłata stała od wniosku wynosi 100 złotych za stwierdzenie nabycia spadku po jednej osobie. Jeżeli w jednym piśmie wnosimy o stwierdzenie nabycia po dwóch osobach (np. po zmarłych rodzicach), opłata wynosi 200 złotych. Do tej kwoty należy doliczyć opłatę w wysokości 5 złotych za wpisanie informacji o toczącym się postępowaniu do Rejestru Spadkowego.
Opłatę można uiścić w formie znaków opłaty sądowej naklejonych na wniosku, przelewem na rachunek bankowy sądu lub bezpośrednio w kasie sądowej. Potwierdzenie dokonania przelewu należy dołączyć do wniosku jako jeden z załączników. Brak uiszczenia opłaty spowoduje wezwanie przez sąd do uzupełnienia braków fiskalnych w terminie siedmiu dni, co niepotrzebnie opóźni nadanie sprawie biegu. Wnioskodawca w trudnej sytuacji materialnej może ubiegać się o zwolnienie z kosztów sądowych, dołączając do wniosku wypełniony formularz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.
Formalności związane z liczbą egzemplarzy
Niezwykle ważną kwestią techniczną, o której często zapominają osoby samodzielnie piszące wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, jest przygotowanie odpowiedniej liczby egzemplarzy dokumentu. Sąd musi dysponować jednym egzemplarzem dla siebie (egzemplarz główny z oryginałami załączników) oraz odpisami wniosku dla każdego z uczestników postępowania. Odpisy te służą doręczeniu uczestnikom informacji o toczącej się sprawie i umożliwieniu im zajęcia stanowiska.
Do odpisów wniosku należy dołączyć kserokopie wszystkich załączników. Jeśli zatem mamy trzech uczestników, do sądu musimy złożyć łącznie cztery komplety dokumentów (jeden oryginał i trzy odpisy). Warto również przygotować dodatkowy egzemplarz dla siebie, na którym biuro podawcze sądu przybije pieczątkę z datą wpływu, co stanowi dowód złożenia pisma w terminie. Niekompletna liczba odpisów jest brakiem formalnym, który sąd nakaże uzupełnić przed wyznaczeniem rozprawy.
Instytucja zapewnienia spadkowego
W toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku sąd musi mieć pewność, że zna wszystkich spadkobierców. Temu celowi służy instytucja zapewnienia spadkowego. Jest to oświadczenie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. We wniosku o stwierdzenie nabycia spadku można zawrzeć informację, że wnioskodawca jest gotowy złożyć takie zapewnienie na rozprawie.
Zapewnienie powinno zawierać informacje o tym, czy zmarły pozostawił testament, czy są inne osoby, które mogłyby wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi, oraz czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne. Jeśli wnioskodawca nie jest w stanie złożyć zapewnienia (np. nie znał blisko zmarłego), sąd może zarządzić poszukiwanie spadkobierców poprzez ogłoszenie w prasie o ogólnopolskim zasięgu oraz na stronie internetowej sądu. Ogłoszenia te wiążą się z dodatkowymi kosztami, które musi pokryć wnioskodawca, oraz znacznym wydłużeniem czasu trwania sprawy (oczekiwanie na zgłoszenie się spadkobierców trwa zazwyczaj od trzech do sześciu miesięcy).
Procedura przyjęcia lub odrzucenia spadku we wniosku
Zgodnie z polskim prawem, spadkobierca ma sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania, na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Jeśli termin ten jeszcze nie upłynął, we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku można zawrzeć również oświadczenie o przyjęciu spadku (wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza) lub o jego odrzuceniu. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza ograniczenie odpowiedzialności za długi zmarłego tylko do wartości stanu czynnego spadku.
Jeżeli termin sześciu miesięcy już minął, a spadkobierca nie złożył żadnego oświadczenia, prawo przyjmuje domniemanie, że przyjął on spadek z dobrodziejstwem inwentarza (dotyczy to spadków otwartych po 18 października 2015 roku). W przypadku starszych spadków, brak oświadczenia oznaczał zazwyczaj przyjęcie proste, czyli pełną odpowiedzialność za długi. Warto w treści uzasadnienia wniosku zaznaczyć, czy i kiedy takie oświadczenia były składane przed notariuszem lub w innym sądzie, co pozwoli sędziemu na szybsze ustalenie stanu prawnego.
Sytuacja spadkobierców przebywających za granicą
Pisząc wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, należy zwrócić szczególną uwagę na uczestników mieszkających poza granicami Polski. Procedura doręczeń zagranicznych jest skomplikowana i czasochłonna. Wnioskodawca powinien podać dokładny adres zagraniczny uczestnika. Jeśli uczestnik mieszka w kraju Unii Europejskiej, doręczenia odbywają się na podstawie rozporządzeń unijnych, co jest relatywnie sprawne.
W przypadku uczestników spoza UE, sąd może wezwać wnioskodawcę do wskazania tłumacza przysięgłego, który przełoży wniosek na język kraju pobytu uczestnika, oraz do wpłacenia zaliczki na poczet kosztów doręczenia. Aby przyspieszyć sprawę, można zasugerować uczestnikowi z zagranicy, aby ustanowił pełnomocnika do doręczeń w Polsce lub pełnomocnika procesowego (np. adwokata lub krewnego mieszkającego w kraju). Dzięki temu korespondencja będzie trafiać pod polski adres, co znacząco skróci czas trwania postępowania przed sądem rejonowym.
Skutki prawne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku
Po przeprowadzeniu rozprawy i zweryfikowaniu dokumentów, sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Postanowienie to staje się prawomocne po upływie terminu na wniesienie apelacji, który wynosi 21 dni od dnia doręczenia uzasadnienia postanowienia lub 14 dni od ogłoszenia, jeśli nikt nie zażądał uzasadnienia. Prawomocne postanowienie jest ostatecznym dowodem na to, że dana osoba jest spadkobiercą.
Z odpisem prawomocnego postanowienia spadkobierca może udać się do banku, aby zamknąć konto zmarłego i wypłacić zgromadzone tam środki. Dokument ten jest również podstawą do wpisania nowego właściciela w dziale II księgi wieczystej nieruchomości należącej do spadku. Na podstawie tego orzeczenia dokonuje się także przerejestrowania pojazdów w wydziale komunikacji oraz aktualizacji danych w rejestrach gruntów. Warto pamiętać, że stwierdzenie nabycia spadku nie jest tożsame z działem spadku – określa ono jedynie udziały w całym majątku, a nie prawo do konkretnych przedmiotów (np. jeden spadkobierca nie staje się właścicielem samochodu, lecz ma udział w masie spadkowej, w której skład wchodzi samochód).
Obowiązki podatkowe po uzyskaniu stwierdzenia nabycia spadku
Choć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku dotyczy sfery cywilnoprawnej, jego finał rodzi określone obowiązki na gruncie prawa podatkowego. Po uprawomocnieniu się postanowienia sądu, każdy ze spadkobierców ma obowiązek rozliczenia się z urzędem skarbowym. Osoby z najbliższej rodziny (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, pasierbowie, rodzeństwo, ojczym i macocha) mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn.
Warunkiem skorzystania ze zwolnienia jest zgłoszenie nabycia majątku na formularzu SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Przekroczenie tego terminu, nawet o jeden dzień, skutkuje bezpowrotną utratą prawa do zwolnienia i koniecznością zapłacenia podatku według stawek dla I grupy podatkowej. Spadkobiercy z dalszych grup podatkowych (np. siostrzeńcy, kuzyni) składają formularz SD-3 i płacą podatek wyliczony przez urząd skarbowy. Sąd z urzędu przesyła odpis prawomocnego postanowienia do właściwego urzędu skarbowego, więc organy podatkowe będą wiedziały o nabyciu majątku nawet bez zgłoszenia spadkobiercy.
Najczęściej popełniane błędy w sporządzaniu wniosku
Podczas samodzielnego pisania wniosku łatwo o pomyłki, które mogą spowolnić procedurę. Do najczęstszych błędów należy błędne oznaczenie sądu lub wydziału, co skutkuje przekazywaniem akt między jednostkami. Częstym problemem jest również niedołączenie oryginałów aktów stanu cywilnego. Sąd nie może opierać się na kserokopiach, nawet jeśli są one wyraźne – dokumenty muszą mieć pieczęcie urzędowe i podpis kierownika Urzędu Stanu Cywilnego.
Innym błędem jest nieuwzględnienie wszystkich uczestników, co często wychodzi na jaw podczas przesłuchania wnioskodawcy. Jeśli okaże się, że zmarły miał jeszcze jedno dziecko z poprzedniego małżeństwa, o którym wnioskodawca wiedział, ale go nie wskazał, sąd będzie musiał odroczyć rozprawę i wezwać tę osobę do udziału w sprawie. Należy również pamiętać o podpisaniu wniosku własnoręcznym podpisem. Wniosek niepodpisany jest obarczony brakiem formalnym. Podobnie wygląda kwestia opłaty – nie dołączenie dowodu wpłaty lub znaków opłaty sądowej to jeden z najczęstszych powodów otrzymywania pism z sądu wzywających do uzupełnienia braków pod rygorem zwrotu wniosku.
Postępowanie dowodowe w przypadku sporu o testament
Jeśli wniosek o stwierdzenie nabycia spadku opiera się na testamencie, którego ważność jest kwestionowana przez innych uczestników, proces staje się znacznie bardziej skomplikowany. Najczęściej podnoszone zarzuty to brak świadomości testatora w chwili sporządzania dokumentu (np. z powodu demencji, choroby psychicznej lub silnych leków) oraz działanie pod przymusem. W takiej sytuacji wnioskodawca musi być przygotowany na przeprowadzenie szerokiego postępowania dowodowego.
W uzasadnieniu wniosku lub w toku sprawy warto wskazać świadków, którzy mogą potwierdzić stan zdrowia i poczytalność zmarłego w okresie pisania testamentu. Sąd w takich przypadkach niemal zawsze powołuje biegłego lekarza psychiatrę lub neurologa, który analizuje dokumentację medyczną zmarłego i wydaje opinię. Jeśli testament jest własnoręczny, a rodzina kwestionuje autentyczność pisma, konieczne może być powołanie biegłego grafologa. Wszystkie te elementy sprawiają, że wniosek o stwierdzenie nabycia spadku w trybie spornym wymaga szczególnej precyzji i staranności w opisywaniu faktów i dowodów.
Sposób sformułowania żądania dotyczącego udziałów
Pisząc wniosek, nie zawsze trzeba wskazywać konkretne ułamki, w jakich poszczególni spadkobiercy dziedziczą, choć jest to dobrą praktyką. Sąd z urzędu bada, kto i w jakiej części nabył spadek, opierając się na przepisach prawa. Można zatem sformułować żądanie ogólne: „wnoszę o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym przez jego spadkobierców ustawowych zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego”.
Jeśli jednak sprawa dotyczy dziedziczenia testamentowego, gdzie spadkodawca przypisał konkretne udziały (np. połowę dla żony i po jednej czwartej dla dwóch synów), warto te udziały precyzyjnie wpisać w petitum wniosku. Należy pamiętać, że suma wszystkich udziałów musi zawsze wynosić jeden (całość). W przypadku dziedziczenia z ustawy, warto sprawdzić aktualne zasady: małżonek dziedziczy w częściach równych z dziećmi, ale jego udział nie może być mniejszy niż jedna czwarta całości. Prawidłowe wyliczenie udziałów w treści wniosku świadczy o rzetelnym przygotowaniu wnioskodawcy i ułatwia pracę sędziemu.
Praktyczne wskazówki dotyczące wysyłki dokumentu
Po przygotowaniu treści wniosku, skompletowaniu załączników, wniesieniu opłaty i przygotowaniu odpowiedniej liczby odpisów, dokument należy dostarczyć do sądu. Można to zrobić osobiście w biurze podawczym sądu rejonowego lub wysłać listem poleconym za pośrednictwem operatora wyznaczonego (Poczta Polska). Data nadania listu poleconego na poczcie jest równoznaczna z datą złożenia pisma w sądzie, co ma kluczowe znaczenie przy zachowywaniu jakichkolwiek terminów procesowych.
Jeśli wysyłamy wniosek pocztą, warto zachować potwierdzenie nadania wraz z kopią wniosku. Pozwoli to na monitorowanie statusu sprawy. Po kilku tygodniach od złożenia wniosku, sąd zazwyczaj wysyła do wnioskodawcy i uczestników zawiadomienie o terminie rozprawy lub wezwanie do uzupełnienia braków. Jeśli przez dłuższy czas nie nadchodzi żadna informacja, można zadzwonić do biura obsługi interesanta danego sądu, podając nazwisko spadkodawcy, aby sprawdzić, pod jaką sygnaturą sprawa została zarejestrowana (zazwyczaj jest to sygnatura zaczynająca się od liter Ns).