Jak złożyć wniosek o dostęp do informacji publicznej?

Szybka odpowiedź: procedura krok po kroku

Złożenie wniosku o dostęp do informacji publicznej to prosta procedura prawna, która umożliwia każdemu obywatelowi uzyskanie wiedzy o działalności organów władzy oraz dysponowaniu majątkiem publicznym. Wniosek można złożyć w dowolnej formie, na przykład mailowo lub przez platformę ePUAP, nie uiszczając żadnych opłat wstępnych. Urząd ma ustawowy obowiązek udostępnić żądane dane bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w terminie czternastu dni od daty wpływu pisma.

• Zidentyfikuj właściwy podmiot publiczny posiadający żądane informacje.
• Sformułuj precyzyjne pytanie o konkretne dane lub dokumenty urzędowe.
• Wybierz preferowaną formę przekazania odpowiedzi, na przykład pocztę elektroniczną.
• Wyślij wniosek do instytucji i oczekuj na realizację w terminie czternastu dni.

Wnioskodawca nie ma obowiązku wykazywania interesu prawnego ani faktycznego, co oznacza, że urząd nie może pytać o powód złożenia zapytania. Wystarczy precyzyjnie określić zakres żądanych dokumentów oraz wskazać adres zwrotny do wysyłki materiałów. Cały proces odznacza się minimalnymi wymogami formalnymi, co stanowi fundament obywatelskiej kontroli nad funkcjonowaniem administracji publicznej w państwie prawa.

Czym jest informacja publiczna w polskim prawie

Zgodnie z polskim prawem informacją publiczną jest każda wiadomość o sprawach publicznych, wytworzona przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne, a także odnosząca się do innych podmiotów wykonujących zadania publiczne. Definicja ta ma charakter otwarty i obejmuje wszelkie przejawy oficjalnej działalności państwowej, w tym gospodarkę finansową, treść umów cywilnoprawnych oraz proces podejmowania decyzji administracyjnych.

• Dokumenty urzędowe, projekty aktów prawnych, protokoły z posiedzeń i uchwały.
• Informacje o majątku publicznym, dotacjach, przetargach oraz wydatkach budżetowych.
• Dane dotyczące organizacji urzędu, struktury etatów i zasad funkcjonowania jednostki.
• Wyniki kontroli państwowych, audytów wewnętrznych oraz raporty z działalności organu.

Warto pamiętać, że prawem do informacji nie są objęte dokumenty wewnętrzne o charakterze roboczym, które służą jedynie wymianie poglądów przed podjęciem ostatecznej decyzji. Orzecznictwo sądów administracyjnych konsekwentnie wskazuje, że notatki robocze urzędników nie stanowią informacji publicznej, dopóki nie zostaną oficjalnie włączone do akt sprawy lub nie staną się formalnym stanowiskiem organu.

Kto ma prawo złożyć wniosek o udostępnienie danych

Prawo do uzyskania informacji publicznej przysługuje każdemu, co wynika wprost z artykułu sześćdziesiątego pierwszego Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskodawcą może być zarówno obywatel polski, jak i cudzoziemiec, osoba pełnoletnia, a także małoletni posiadający ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Uprawnienie to obejmuje również osoby prawne, stowarzyszenia, fundacje, podmioty gospodarcze oraz grupy nieformalne i przedstawicieli mediów.

Podmiot składający wniosek nie musi legitymować się żadnym szczególnym statusem prawnym ani posiadać obywatelstwa polskiego. Organ administracji nie jest uprawniony do badania tożsamości wnioskodawcy ani weryfikowania jego motywacji w przypadku wnioskowania o informację prostą. Gwarantuje to pełną powszechność dostępu do wiedzy o działaniach struktur państwowych i samorządowych, wspierając przejrzystość życia publicznego.

Podmioty zobowiązane do udostępnienia informacji publicznej

Katalog podmiotów zobowiązanych do udostępniania informacji publicznej jest niezwykle szeroki i obejmuje wszystkie organy władzy publicznej oraz jednostki samorządu terytorialnego. Obowiązek ten dotyczy także organów samorządów zawodowych i gospodarczych, związków zawodowych, partii politycznych oraz wszelkich innych organizacji wykonujących zadania publiczne lub korzystających z majątku publicznego, w tym fundacji i stowarzyszeń otrzymujących dotacje państwowe.

• Ministerstwa, urzędy wojewódzkie, urzędy gmin, starostwa powiatowe oraz urzędy marszałkowskie.
• Sądy powszechne, sądy administracyjne, prokuratury oraz trybunały państwowe.
• Jednoosobowe spółki Skarbu Państwa oraz spółki komunalne z większościowym udziałem samorządu.
• Szkoły publiczne, szpitale publiczne, uczelnie wyższe oraz państwowe instytucje kultury.

Obowiązek informacyjny spoczywa także na podmiotach prywatnych, o ile wykonują one zadania z zakresu administracji publicznej lub dysponują mieniem komunalnym bądź państwowym. Dotyczy to między innymi prywatnych przedsiębiorstw realizujących usługi odbioru odpadów na zlecenie gminy lub zarządzających infrastrukturą wodociągową. Kluczowym kryterium jest tu fakt wykonywania zadań publicznych, a nie forma prawno-organizacyjna danej jednostki.

Informacja prosta a informacja przetworzona

Polskie prawo dzieli informacje publiczne na proste oraz przetworzone, co ma fundamentalne znaczenie dla procedury ich udostępniania. Informacja prosta to taka, którą organ posiada w gotowej postaci i jej przekazanie nie wymaga dodatkowego nakładu pracy intelektualnej. Z kolei informacja przetworzona wymaga jakościowego opracowania danych, przeprowadzenia skomplikowanych analiz lub zestawienia informacji rozproszonych w wielu różnych rejestrach urzędowych.

• Stopień zaangażowania zasobów kadrowych urzędu w przygotowanie odpowiedzi.
• Konieczność wyselekcjonowania i analitycznego zestawienia dużej ilości danych źródłowych.
• Zakres prac wymagający oderwania urzędników od ich bieżących obowiązków służbowych.

Aby uzyskać informację przetworzoną, wnioskodawca musi wykazać, że jej udostępnienie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Nie wystarczy powołać się na indywidualną ciekawość, potrzeby naukowe czy zamiar prowadzenia działalności gospodarczej. Konieczne jest udowodnienie, że pozyskane dane przyczynią się do realnej poprawy funkcjonowania organów państwa, zapobiegną nieprawidłowościom lub posłużą szerokiej debacie publicznej o istotnym znaczeniu społecznym.

W sytuacji, gdy wnioskodawca nie zdoła wykazać szczególnie istotnego interesu publicznego, organ ma prawny obowiązek odmówić udostępnienia informacji przetworzonej w drodze decyzji administracyjnej. Przed wydaniem decyzji urząd wzywa jednak stronę do sprecyzowania tego interesu w wyznaczonym terminie. Warto zatem odpowiednio uargumentować swój wniosek już na etapie jego pierwotnego formułowania i składania do instytucji.

Obowiązkowe i zalecane elementy wniosku

Wniosek o dostęp do informacji publicznej cechuje się daleko posuniętym odformalizowaniem, co oznacza, że przepisy nie narzucają sztywnego formularza urzędowego. Pismo musi jednak zawierać minimalne elementy umożliwiające organowi zrozumienie żądania oraz przekazanie odpowiedzi. Prawidłowe sformułowanie wniosku znacząco przyspiesza procedurę, eliminując konieczność prowadzenia korespondencji wyjaśniającej i wzywania do uzupełnienia ewentualnych braków formalnych.

• Oznaczenie podmiotu, do którego kierowany jest wniosek, wraz z adresem jego siedziby.
• Precyzyjny i jednoznaczny opis żądanej informacji lub wykaz konkretnych dokumentów.
• Określenie preferowanego sposobu przekazania danych, na przykład za pośrednictwem poczty elektronicznej.
• Dane kontaktowe wnioskodawcy umożliwiające skuteczne doręczenie odpowiedzi przez urząd.

W standardowym wniosku o informację prostą nie ma obowiązku podawania numeru PESEL, adresu zameldowania ani składania podpisu zaufanego, jeśli odpowiedź ma trafić na adres e-mail. Wymóg podania pełnych danych osobowych oraz złożenia podpisu własnoręcznego lub elektronicznego pojawia się dopiero w momencie, gdy organ zamierza wydać decyzję odmowną i konieczne staje się wszczęcie formalnego postępowania administracyjnego.

Dopuszczalne formy i kanały składania wniosku

Wnioskodawca posiada pełną swobodę wyboru kanału komunikacji z podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Najpopularniejszą i najszybszą metodą jest przesłanie zwykłej wiadomości pocztą elektroniczną na oficjalny adres e-mail instytucji. Równie skutecznym rozwiązaniem jest wykorzystanie platformy ePUAP, doręczeń elektronicznych, tradycyjnej przesyłki pocztowej lub osobiste złożenie pisma w biurze podawczym urzędu.

• Poczta elektroniczna skierowana na adres podany w Biuletynie Informacji Publicznej.
• Elektroniczna Skrzynka Podawcza poprzez rządową platformę usług administracyjnych ePUAP.
• Tradycyjna przesyłka polecona nadana za pośrednictwem operatora pocztowego.
• Pismo złożone osobiście w kancelarii ogólnej lub sekretariacie danej jednostki.

Dopuszczalne jest także złożenie wniosku w formie ustnej do protokołu, jednak w praktyce zaleca się korzystanie z formy pisemnej lub elektronicznej. Przesłanie zapytania drogą mailową lub przez platformę ePUAP tworzy jednoznaczny ślad cyfrowy, co ułatwia późniejsze udowodnienie daty wpływu wniosku w przypadku bezczynności organu. Zapewnia to wnioskodawcy pełne bezpieczeństwo procesowe i komfort dowodowy.

Wzór wniosku o dostęp do informacji publicznej

Przygotowanie wniosku nie wymaga specjalistycznej wiedzy prawniczej ani stosowania skomplikowanych sformułowań urzędowych. Poniższy wzór prezentuje uniwersalną strukturę dokumentu, którą można z powodzeniem zastosować w relacjach z dowolnym podmiotem publicznym. Wystarczy uzupełnić dane adresata, sprecyzować treść zapytania oraz wskazać dogodny sposób przesłania materiałów przez urząd.

Miejscowość: Warszawa, Data: 15 października 2026 r.

Wnioskodawca: Jan Kowalski, adres e-mail: jan.kowalski@przyklad.pl

Adresat: Urząd Miasta Stołecznego Warszawy, pl. Bankowy 3/5, 00-950 Warszawa

Wniosek o dostęp do informacji publicznej

Na podstawie art. 61 Konstytucji RP oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, wnoszę o udostępnienie następujących informacji publicznych:

1. Kopii umowy na wykonanie audytu energetycznego budynków komunalnych, zawartej w 2026 roku.
2. Informacji o całkowitym koszcie brutto realizacji wyżej wymienionej usługi. Wnoszę o przesłanie wskazanych materiałów pocztą elektroniczną na podany wyżej adres e-mail.

W treści wniosku warto precyzyjnie określać ramy czasowe oraz nazwy dokumentów, co ułatwi urzędnikom ich szybkie odnalezienie. Należy unikać pytań o charakterze ogólnym i publicystycznym, a zamiast tego skupić się na faktach i istniejących dokumentach. Tak skonstruowane pismo minimalizuje ryzyko nieporozumień i pozwala na załatwienie sprawy w podstawowym terminie czternastu dni.

Ustawowe terminy rozpatrzenia wniosku

Zgodnie z ustawą o dostępie do informacji publicznej organ ma obowiązek udostępnić informację bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie czternastu dni od dnia złożenia wniosku. Termin ten liczy się od dnia następującego po dacie wpływu dokumentu do instytucji, zgodnie z ogólnymi regułami obliczania terminów. Soboty, niedziele oraz dni ustawowo wolne od pracy są wliczane do tego okresu.

• Podstawowy termin realizacji wniosku wynoszący maksymalnie czternaście dni kalendarzowych.
• Możliwość przedłużenia terminu do dwóch miesięcy w sprawach szczególnie skomplikowanych.
• Obowiązek powiadomienia wnioskodawcy w ciągu czternastu dni o przyczynach opóźnienia i nowym terminie.
• Czternastodniowy termin na ustosunkowanie się do informacji o nałożeniu dodatkowej opłaty.

W przypadku spraw szczególnie skomplikowanych organ może wydłużyć termin załatwienia sprawy maksymalnie do dwóch miesięcy. Przed upływem podstawowego terminu czternastu dni urząd musi jednak pisemnie powiadomić wnioskodawcę o przyczynach opóźnienia oraz wskazać dokładną datę udostępnienia danych. Brak takiego powiadomienia oznacza, że organ popada w stan bezczynności, co otwiera drogę do zaskarżenia jego postępowania.

Koszty i opłaty związane z realizacją wniosku

Dostęp do informacji publicznej jest co do zasady bezpłatny, co stanowi jedną z najważniejszych gwarancji realizacji tego prawa obywatelskiego. Organ nie może pobierać żadnych opłat wstępnych, skarbowych ani manipulacyjnych za samo przyjęcie pisma lub rozpatrzenie wniosku. Pobranie opłaty jest dopuszczalne wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach, gdy urząd musi ponieść realne, dodatkowe koszty związane z realizacją żądania.

• Wydatki na zakup nośników cyfrowych, takich jak płyty optyczne lub pamięci przenośne.
• Koszty sporządzenia dużej liczby kserokopii lub wydruków wielkoformatowych.
• Koszty przesyłki pocztowej dokumentacji przekraczającej standardowe gabaryty listowe.

Koszty te mogą wynikać wyłącznie z przekształcenia formy informacji lub wybranego przez wnioskodawcę sposobu jej doręczenia. Jeśli urząd zamierza pobrać opłatę, musi w terminie czternastu dni powiadomić o tym wnioskodawcę, przedstawiając szczegółową kalkulację wydatków. Wnioskodawca ma wówczas czternaście dni na modyfikację wniosku, wycofanie go lub zaakceptowanie naliczonych kosztów i ich opłacenie.

Urząd nie może obciążać obywatela kosztami pracy urzędników ani standardowych czynności biurowych związanych z wyszukiwaniem dokumentów w archiwum. Wszelkie próby przerzucania kosztów funkcjonowania administracji na wnioskodawcę są traktowane przez sądy administracyjne jako bezprawne utrudnianie dostępu do informacji. Transparentność działania władzy publicznej stanowi bowiem jej podstawowy, ustawowy obowiązek finansowany z podatków.

Ograniczenia prawa do informacji i tajemnice prawnie chronione

Prawo do informacji publicznej nie ma charakteru absolutnego i podlega ograniczeniom wynikającym z przepisów o ochronie tajemnic oraz praw innych osób. Urząd ma obowiązek odmówić udostępnienia danych, jeśli naruszałoby to przepisy o ochronie informacji niejawnych, tajemnicy skarbowej, tajemnicy lekarskiej, tajemnicy radcowskiej lub tajemnicy przedsiębiorstwa. Ograniczenie dostępu do danych może wynikać również z konieczności ochrony prywatności osób fizycznych.

• Tajemnice ustawowo chronione, w tym tajemnica państwowa, służbowa, bankowa oraz skarbowa.
• Prywatność osób fizycznych niepełniących funkcji publicznych i niemających związku z władzą.
• Tajemnica przedsiębiorcy obejmująca poufne informacje techniczne, technologiczne i handlowe.
• Bezpieczeństwo państwa, obronność oraz strategiczne interesy gospodarcze Rzeczypospolitej Polskiej.

Ochrona prywatności ulega istotnemu wyłączeniu w odniesieniu do osób pełniących funkcje publiczne oraz osób mających bezpośredni związek z pełnieniem tych funkcji. Obywatele mają prawo wiedzieć, jakie wynagrodzenia, nagrody i premie otrzymują urzędnicy, sędziowie czy dyrektorzy jednostek budżetowych. Transparentności podlegają także informacje o wykształceniu i kwalifikacjach zawodowych osób zatrudnionych na stanowiskach publicznych.

Odmowa udostępnienia informacji i decyzja administracyjna

W przypadku zaistnienia podstaw prawnych do ograniczenia dostępu do informacji publicznej, organ nie może odmówić jej udostępnienia w zwykłym piśmie informacyjnym. Przepisy wymagają wydania formalnej decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji, sporządzonej zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Forma decyzji administracyjnej gwarantuje wnioskodawcy możliwość poddania rozstrzygnięcia urzędu weryfikacji przez organy wyższego stopnia oraz sądy.

Decyzja odmowna musi zawierać precyzyjne uzasadnienie faktyczne i prawne, w którym organ wyjaśni, z jakich przyczyn określona tajemnica przeważa nad zasadą jawności. W dokumencie musi znaleźć się również prawidłowe pouczenie o przysługujących środkach zaskarżenia, w tym o terminie i trybie wniesienia odwołania. Brak któregokolwiek z tych elementów stanowi rażące naruszenie procedury administracyjnej.

Procedura odwoławcza od decyzji odmownej

Od decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej wnioskodawcy przysługuje prawo wniesienia odwołania w terminie czternastu dni od daty jej doręczenia. Odwołanie wnosi się do organu wyższego stopnia, takiego jak samorządowe kolegium odwoławcze, za pośrednictwem instytucji, która wydała decyzję odmowną. W przypadku decyzji wydanej przez ministra lub centralny organ administracji rządowej przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

• Złożenie odwołania do właściwego organu wyższego stopnia w terminie czternastu dni.
• Skierowanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do organu, który wydał pierwotne rozstrzygnięcie.
• Rozpatrzenie odwołania przez organ nadrzędny w skróconym terminie czternastu dni.
• Możliwość zaskarżenia ostatecznej decyzji odwoławczej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W treści odwołania należy zakwestionować argumentację urzędu, wskazując na przykład na bezpodstawne powołanie się na tajemnicę przedsiębiorstwa lub błędne uznanie wniosku za informację przetworzoną. Organ odwoławczy ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w terminie czternastu dni. Po bezskutecznym wyczerpaniu toku instancji wnioskodawca zyskuje prawo skierowania skargi do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Bezczynność organu i skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego

Gdy organ ignoruje złożony wniosek, nie udostępnia danych w terminie i nie wydaje decyzji odmownej, mamy do czynienia ze zjawiskiem bezczynności. Bezczynność zachodzi także wtedy, gdy instytucja odmawia udostępnienia informacji zwykłym pismem zamiast sformalizowaną decyzją administracyjną. W takiej sytuacji wnioskodawcy przysługuje prawo wniesienia skargi na bezczynność organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W postępowaniu ze skargi na bezczynność w sprawach o dostęp do informacji publicznej wnioskodawca nie musi składać wcześniejszego ponaglenia w trybie administracyjnym. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego bezczynność jest zaskarżana, a stały wpis sądowy od takiej skargi wynosi obecnie sto złotych. Jest to niezwykle skuteczny mechanizm dyscyplinujący opieszałe urzędy i instytucje.

• Sporządzenie skargi na bezczynność i skierowanie jej do właściwego sądu administracyjnego.
• Uiszczenie stałego wpisu sądowego na rachunek bankowy wskazanego sądu.
• Wniesienie o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku w wyznaczonym terminie.
• Wniosek o orzeczenie, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po zbadaniu sprawy może zobowiązać organ do udostępnienia informacji lub wydania decyzji w określonym terminie. Sąd ma także uprawnienie do nałożenia na organ grzywny oraz orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa może ponadto skutkować pociągnięciem winnych urzędników do odpowiedzialności dyscyplinarnej lub karnej.

Nadużycie prawa do informacji publicznej w orzecznictwie

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykształciła się koncepcja nadużycia prawa do informacji publicznej jako reakcja na próby paraliżowania pracy urzędów. Zjawisko to polega na wykorzystywaniu uprawnień ustawowych w celach sprzecznych z ich funkcją, na przykład do prowadzenia prywatnych sporów, nękania urzędników lub utrudniania funkcjonowania administracji poprzez składanie setek zapytań o marginalnym znaczeniu.

• Masowe składanie wniosków o tożsamej treści paraliżujące działanie danej jednostki.
• Wykorzystywanie wniosków do pozyskiwania materiałów na potrzeby prywatnych konfliktów sąsiedzkich.
• Składanie zapytań o dane całkowicie irrelewantne z punktu widzenia kontroli społecznej.

W przypadku stwierdzenia ewidentnego nadużycia prawa organ może odmówić realizacji wniosku, powołując się na zasady współżycia społecznego i orzecznictwo sądowe. Sądy administracyjne oceniają jednak takie sytuacje bardzo rygorystycznie, chroniąc fundamentalne prawo obywatela do wiedzy o państwie. Urząd musi bezspornie udowodnić, że działanie wnioskodawcy ma charakter intencjonalnie obstrukcyjny i godzi w prawidłowe wykonywanie zadań publicznych.

Ponowne wykorzystywanie informacji sektora publicznego

Należy odróżnić dostęp do informacji publicznej od ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego, zwanego potocznie re-use. Ponowne wykorzystywanie polega na pozyskiwaniu danych publicznych w celu ich dalszego przetwarzania komercyjnego lub niekomercyjnego, na przykład do tworzenia aplikacji mobilnych, baz danych czy portali analitycznych. Kwestie te reguluje odrębna ustawa o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji.

• Wykorzystanie danych do tworzenia innowacyjnych produktów i usług cyfrowych.
• Dostęp do surowych zbiorów danych w otwartych formatach maszynowo czytelnych.
• Możliwość nałożenia przez dysponenta danych specyficznych warunków licencyjnych.

Jeżeli celem wnioskodawcy jest stworzenie komercyjnego serwisu internetowego wykorzystującego dane urzędowe, właściwym trybem jest wniosek o ponowne wykorzystywanie informacji sektora publicznego. W takim przypadku organ może określić warunki licencyjne lub zasady udostępniania zasobów w formatach maszynowych. Rozróżnienie tych dwóch procedur zapobiega błędnemu procedowaniu wniosku i pozwala na optymalne pozyskanie potrzebnych zasobów cyfrowych.

Najczęstsze błędy popełniane przez wnioskodawców

Osoby składające wnioski o dostęp do informacji publicznej często popełniają błędy formalne i merytoryczne, które niepotrzebnie wydłużają postępowanie. Najczęstszym uchybieniem jest formułowanie pytań o opinie, oceny moralne lub przyszłe, jeszcze niepodjęte decyzje organu. W trybie dostępu do informacji publicznej można żądać wyłącznie faktów oraz istniejących dokumentów, a nie domagać się polemiki lub prowadzenia analiz prawnych przez urzędników.

• Pytanie o motywy działań organu zamiast o konkretne dokumenty i decyzje urzędowe.
• Żądanie sporządzenia opinii prawnej lub wykładni obowiązujących przepisów prawa.
• Kierowanie wniosków do podmiotów prywatnych nienależących do sektora finansów publicznych.
• Brak wskazania jakiejkolwiek formy kontaktu uniemożliwiający przesłanie odpowiedzi.

Innym częstym błędem jest kierowanie wniosków do niewłaściwych podmiotów, które nie są dysponentami żądanej dokumentacji. Przed wysłaniem zapytania warto sprawdzić Biuletyn Informacji Publicznej danej instytucji, aby upewnić się, czy poszukiwane materiały nie zostały już wcześniej opublikowane w sieci. Pozwala to zaoszczędzić czas, zoptymalizować pracę administracji i błyskawicznie uzyskać dostęp do rzetelnych danych publicznych.