Rodzaje przestępstw w prawie karnym klasyfikuje się według kryteriów ustawowych oraz dogmatycznych, które określają charakter czynu zabronionego i stopień odpowiedzialności sprawcy. Podstawowy podział prawny dzieli przestępstwa na zbrodnie oraz występki. Ponadto wyróżnia się kategorie zależne od winy, skutku, formy zachowania, trybu ścigania oraz przedmiotu ochrony, którym może być życie, zdrowie, mienie, wolność lub bezpieczeństwo publiczne.
Polski Kodeks karny opiera systematykę przestępstw na zasadzie prymatu ochrony dóbr prawnych oraz indywidualizacji winy. Prawidłowa kwalifikacja prawna każdego czynu wymaga zbadania wszystkich jego znamion ustawowych, co umożliwia przypisanie sprawcy odpowiedzialności karnej oraz wymierzenie kary adekwatnej do stopnia społecznej szkodliwości popełnionego czynu i stopnia zawinienia.
Podstawowy podział przestępstw: zbrodnie i występki
Ustawowy podział przestępstw w polskim prawie karnym wynika wprost z artykułu 7 Kodeksu karnego, który dzieli czyny zabronione na zbrodnie oraz występki. Kryterium tego rozgraniczenia stanowi wyłącznie ustawowe zagrożenie karą, jakie przewidziano za dany czyn. Rozróżnienie to pociąga za sobą istotne konsekwencje materialnoprawne oraz procesowe dla osoby podejrzanej lub oskarżonej.
- Zbrodnia to czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 albo karą surowszą.
- Występek to czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc.
Zbrodnię można popełnić wyłącznie umyślnie, co oznacza, że polskie prawo wyklucza możliwość nieumyślnego dopuszczenia się najcięższych kategorii przestępstw, takich jak zabójstwo czy zdrada stanu. Występek natomiast można popełnić także nieumyślnie, jeżeli ustawa wyraźnie tak stanowi. Rozróżnienie to wpływa również na właściwość rzeczową sądów, zasady przedawnienia oraz instytucję warunkowego umorzenia postępowania.
Struktura przestępstwa i elementy czynu zabronionego
Aby określone zachowanie człowieka mogło zostać uznane za przestępstwo, musi spełniać łącznie pięć fundamentalnych warunków wynikających z nauki prawa karnego. Brak któregokolwiek z tych elementów wyklucza byt przestępstwa i uniemożliwia pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności karnej. Każdy czyn musi być przede wszystkim zachowaniem człowieka uzewnętrznionym w świecie rzeczywistym.
- Czyn musi być bezprawny, czyli sprzeczny z obowiązującym porządkiem prawnym.
- Czyn musi być karalny, co oznacza realizację wszystkich znamion typu opisanego w ustawie.
- Czyn musi charakteryzować się społeczną szkodliwością w stopniu wyższym niż znikomy.
- Sprawcy czynu musi być przypisana wina w czasie jego popełnienia.
Ocena stopnia społecznej szkodliwości czynu opiera się na kryteriach przedmiotowo-podmiotowych wymienionych w artykule 115 Kodeksu karnego. Sąd bada rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy oraz rodzaj naruszonych reguł ostrożności.
Podział przestępstw ze względu na stronę podmiotową: umyślność i nieumyślność
Strona podmiotowa przestępstwa odnosi się do psychicznego stosunku sprawcy do popełnianego czynu zabronionego i decyduje o przypisaniu mu winy. Zasadą polskiego prawa karnego jest odpowiedzialność za przestępstwa popełnione umyślnie, podczas gdy za czyny nieumyślne sprawca odpowiada tylko wtedy, gdy przepis ustawy wyraźnie przewiduje taką karalność.
- Zamiar bezpośredni występuje wtedy, gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony.
- Zamiar ewentualny zachodzi wtedy, gdy sprawca przewiduje możliwość popełnienia czynu i na to się godzi.
- Lekkomyślność polega na bezpodstawnym przypuszczeniu, że sprawca uniknie przewidzianego skutku.
- Niedbalstwo zachodzi wówczas, gdy sprawca możliwości popełnienia czynu nie przewiduje, choć powinien i mógł ją przewidzieć.
Umyślność wymaga istnienia świadomości realizacji znamion czynu zabronionego oraz odpowiedniego ukierunkowania woli sprawcy. W przypadku nieumyślności sprawca nie ma zamiaru popełnienia przestępstwa, jednak dopuszcza się go na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. Stopień winy przy przestępstwach umyślnych jest z reguły oceniany znacznie surowiej.
Przestępstwa materialne i formalne: rola skutku przestępnego
Kryterium obecności skutku w opisie ustawowym pozwala podzielić przestępstwa na materialne, zwane skutkowymi, oraz formalne, określane jako bezskutkowe. Rozróżnienie to ma kluczowe znaczenie dla ustalenia momentu dokonania przestępstwa oraz dla określenia granic odpowiedzialności za usiłowanie danego czynu zabronionego w toku postępowania karnego.
Przestępstwa materialne wymagają do swojego dokonania wystąpienia określonego w ustawie skutku stanowiącego zmianę w świecie zewnętrznym, oddzieloną czasowo lub przestrzennie od samego zachowania sprawcy. Przykładem przestępstwa materialnego jest zabójstwo, gdzie skutkiem jest śmierć człowieka, lub uszkodzenie mienia. Konieczne jest tu udowodnienie związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem a zaistniałym rezultatem.
Przestępstwa formalne do ich pełnego dokonania wymagają jedynie zrealizowania określonego zachowania opisanego w przepisie karnym, bez względu na to, czy wywołało ono jakikolwiek zewnętrzny skutek. Klasycznym przykładem przestępstwa formalnego jest składanie fałszywych zeznań lub nieudzielenie pomocy człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia.
Przestępstwa z działania i z zaniechania: formy zachowania sprawcy
Zachowanie stanowiące podstawę odpowiedzialności karnej może przybrać postać aktywną, określaną jako działanie, lub postać bierną, czyli zaniechanie. Przestępstwa z działania polegają na naruszeniu zakazu podejmowania określonych aktywności, natomiast przestępstwa z zaniechania polegają na niewykonaniu ciążącego na sprawcy prawnego nakazu określonego działania w danej sytuacji.
- Przestępstwa z zaniechania właściwe polegają na samym niewykonaniu ciążącego na sprawcy obowiązku działania.
- Przestępstwa z zaniechania niewłaściwe polegają na spowodowaniu skutku przestępnego poprzez zaniechanie działania.
Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie podlega wyłącznie ten, na kim ciążył prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia nastąpieniu określonego skutku. Osoba taka w doktrynie prawa karnego nazywana jest gwarantem nienastąpienia skutku. Obowiązek ten może wynikać wprost z przepisów prawa, umowy, z orzeczenia sądu lub z faktycznego przyjęcia opieki.
Przestępstwa powszechne i indywidualne: krąg potencjalnych sprawców
Kolejnym istotnym kryterium systematyki prawa karnego jest krąg podmiotów zdolnych do popełnienia danego typu czynu zabronionego. Przestępstwa powszechne mogą być popełnione przez każdego człowieka posiadającego zdolność do ponoszenia odpowiedzialności karnej. Ustawodawca opisuje sprawcę takich przestępstw za pomocą zaimka "kto", nie stawiając żadnych dodatkowych wymagań dotyczących jego cech.
Przestępstwa indywidualne mogą zostać popełnione wyłącznie przez osobę charakteryzującą się określoną cechą osobistą, statusem prawnym lub szczególnym stosunkiem do przedmiotu ochrony. Czyny te dzielą się na przestępstwa indywidualne właściwe, gdzie cecha podmiotu decyduje o samym bycie przestępstwa, oraz indywidualne niewłaściwe, gdzie szczególna cecha sprawcy wpływa jedynie na zaostrzenie lub złagodzenie odpowiedzialności.
Do sprawców przestępstw indywidualnych zalicza się między innymi funkcjonariuszy publicznych, żołnierzy, lekarzy, świadków, biegłych, a także osoby zobowiązane do opieki nad małoletnim lub dłużników w obrocie gospodarczym. Brak wymaganej przez ustawę cechy indywidualnej po stronie osoby wykonawczej uniemożliwia przypisanie jej sprawstwa jednosprawczego danego typu przestępstwa indywidualnego.
Tryby ścigania przestępstw w polskiej procedurze karnej
Przestępstwa dzieli się w prawie procesowym ze względu na sposób inicjowania oraz prowadzenia postępowania karnego przeciwko sprawcy czynu zabronionego. Polski proces karny opiera się na zasadzie oficjalności, co oznacza, że większość przestępstw ścigana jest przez powołane do tego organy państwowe z urzędu, bez względu na wolę osoby pokrzywdzonej.
- Przestępstwa ścigane z urzędu stanowią regułę i nie wymagają wniosku ofiary do wszczęcia śledztwa.
- Przestępstwa ścigane na wniosek wymagają formalnego oświadczenia woli pokrzywdzonego, po czym toczą się z urzędu.
- Przestępstwa prywatnoskargowe wymagają wniesienia i popierania prywatnego aktu oskarżenia przez samego pokrzywdzonego.
Tryb wnioskowy stosowany jest najczęściej w sytuacjach, gdy przestępstwo dotyka sfery intymnej pokrzywdzonego lub gdy sprawca jest osobą najbliższą dla ofiary, jak w przypadku kradzieży w rodzinie. Tryb prywatnoskargowy dotyczy czynów naruszających dobra ściśle osobiste o mniejszym ciężarze gatunkowym, takich jak zniewaga, zniesławienie czy naruszenie nietykalności cielesnej.
Typy przestępstw: podstawowe, kwalifikowane i uprzywilejowane
W ramach jednego rodzaju przestępstwa ustawodawca często tworzy odmiany tego samego czynu zabronionego, modyfikując ustawowe znamiona i dostosowując do nich sankcję karną. Podstawę konstrukcji stanowi typ podstawowy, który zawiera minimalny zestaw znamion wystarczający do zaistnienia danego przestępstwa oraz określa standardowe granice ustawowego zagrożenia karą.
Typ kwalifikowany występuje wtedy, gdy ustawodawca dołącza do typu podstawowego dodatkowe znamiona zaostrzające odpowiedzialność karną, wskazujące na wyższy stopień społecznej szkodliwości czynu lub większe zawinienie. Przykładem jest zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem lub kradzież z włamaniem, które podlegają znacznie surowszej sankcji karnej niż ich formy podstawowe.
Typ uprzywilejowany charakteryzuje się obecnością znamion łagodzących odpowiedzialność karną, co skutkuje obniżeniem granic ustawowego zagrożenia karą w porównaniu z typem podstawowym. Przykładem typu uprzywilejowanego jest zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami, dzieciobójstwo popełnione pod wpływem przebiegu porodu lub kradzież mniejszej wagi.
Formy stadialne czynu zabronionego: przygotowanie, usiłowanie i dokonanie
Przestępstwo umyślne realizowane jest w procesie rozciągniętym w czasie, określanym w doktrynie jako pochód przestępstwa. Prawo karne wyznacza granice karalności poszczególnych etapów realizacji zamiaru sprawcy, chroniąc dobra prawne przed bezpośrednim zagrożeniem, a jednocześnie wyznaczając pole wolności jednostki przed przedwczesną ingerencją aparatu państwowego.
- Zamiar popełnienia czynu nie podlega karze zgodnie z zasadą zakorzenioną w prawie rzymskim.
- Przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy przepis ustawy wyraźnie tak stanowi.
- Usiłowanie zachodzi, gdy sprawca bezpośrednio zmierza do dokonania czynu, który jednak nie następuje.
- Dokonanie to pełna realizacja wszystkich ustawowych znamion danego typu czynu zabronionego.
Usiłowanie dzieli się na udolne oraz nieudolne, gdy sprawca nie uświadamia sobie, że dokonanie jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia przestępstwa lub ze względu na użycie środka nienadającego się do wywołania zamierzonego skutku. Usiłowanie jest zawsze karalne w granicach zagrożenia przewidzianego dla dokonania.
Formy zjawiskowe przestępstwa: sprawstwo, podżeganie i pomocnictwo
Przestępstwo może zostać popełnione przez jedną osobę lub przy współudziale wielu podmiotów realizujących różne role w przestępnym porozumieniu. Kodeks karny wyróżnia sprawcze oraz niesprawcze formy zjawiskowe popełnienia czynu zabronionego, precyzując zasady odpowiedzialności każdego ze współuczestników za własne zachowanie w ramach popełnianego przestępstwa.
Formy sprawcze obejmują jednosprawstwo, współsprawstwo polegające na wspólnym i porozumiałym wykonaniu czynu, sprawstwo kierownicze polegające na kierowaniu wykonaniem czynu przez inną osobę oraz sprawstwo polecające, w którym sprawca wykorzystuje uzależnienie innej osoby i poleca jej wykonanie czynu. Wszystkie formy sprawcze podlegają odpowiedzialności w granicach ustawowego zagrożenia za dany czyn.
Formy niesprawcze to podżeganie oraz pomocnictwo. Podżegacz to osoba, która chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania ją do tego. Pomocnik to ten, kto w zamiarze ułatwienia innej osobie popełnienia czynu dostarcza narzędzia, radę, środek przewozu lub ułatwia popełnienie przestępstwa przez zaniechanie ciążącego na nim obowiązku.
Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu w Kodeksie karnym
Przestępstwa skierowane przeciwko życiu i zdrowiu człowieka stanowią grupę czynów o najwyższym stopniu społecznej szkodliwości, umieszczoną na początku części szczególnej Kodeksu karnego w rozdziale XIX. Życie i integralność cielesna człowieka uznawane są za dobra nadrzędne, podlegające bezwzględnej ochronie prawnej od momentu rozpoczęcia porodu aż do biologicznej śmierci.
- Zabójstwo człowieka w typie podstawowym, kwalifikowanym oraz uprzywilejowanym.
- Spowodowanie ciężkiego, średniego lub lekkiego uszczerbku na zdrowiu.
- Nieumyślne spowodowanie śmierci człowieka w wyniku naruszenia reguł ostrożności.
- Narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
- Udział w bójce lub pobiciu oraz nieudzielenie pomocy człowiekowi w niebezpieczeństwie.
Kwalifikacja prawna tych czynów zależy od rozmiaru wywołanego uszczerbku na zdrowiu, mechanizmu działania sprawcy oraz jego nastawienia psychicznego. Kodeks karny surowo penalizuje również czyny stwarzające samo niebezpieczeństwo dla życia, nawet jeśli ostatecznie nie doszło do powstania trwałej szkody cielesnej u osoby pokrzywdzonej.
Przestępstwa przeciwko wolności i wolności seksualnej
Prawo karne gwarantuje wszechstronną ochronę autonomii jednostki, jej swobody poruszania się, nienaruszalności sfery prywatnej oraz wolności decydowania o własnym życiu seksualnym. Rozdziały XXIII i XXV Kodeksu karnego penalizują zachowania polegające na przymuszeniu, bezprawnym uwięzieniu, prześladowaniu oraz wszelkich formach naruszenia integralności seksualnej drugiego człowieka.
Katalog tych przestępstw obejmuje bezprawne pozbawienie wolności, groźbę bezprawną, zmuszanie do określonego działania oraz stalking, czyli uporczywe nękanie wzbudzające poczucie zagrożenia. Przepisy chronią także mir domowy przed bezprawnym wtargnięciem oraz tajemnicę komunikacji przed nielegalnym podsłuchem lub otwieraniem cudzej korespondencji bez zgody adresata.
W sferze wolności seksualnej i obyczajności kluczowe znaczenie ma penalizacja zgwałcenia, wykorzystania bezradności lub zależności ofiary oraz nadużycia zaufania. Szczególną ochroną objęte są osoby małoletnie poniżej 15 roku życia, w przypadku których jakakolwiek ingerencja o charakterze seksualnym stanowi zbrodnię lub ciężki występek, niezależnie od ewentualnej zgody małoletniego.
Przestępstwa przeciwko mieniu oraz obrotowi gospodarczemu
Dobra majątkowe podlegają ochronie na gruncie rozdziału XXXV oraz XXXVI Kodeksu karnego. Przestępstwa przeciwko mieniu godzą bezpośrednio w prawo własności, posiadanie oraz inne prawa rzeczowe i obligacyjne. Przestępstwa gospodarcze z kolei naruszają stabilność, zaufanie oraz prawidłowe funkcjonowanie mechanizmów rynkowych i instytucji finansowych w państwie.
- Kradzież cudzej rzeczy ruchomej oraz kradzież z włamaniem polegająca na usunięciu przeszkody materialnej.
- Rozbój oraz kradzież rozbójnicza, łączące zamach na mienie z użyciem przemocy wobec osoby.
- Przywłaszczenie powierzonego mienia oraz oszustwo polegające na wprowadzeniu w błąd w celu osiągnięcia korzyści.
- Pranie brudnych pieniędzy oraz udaremnianie zaspokojenia wierzycieli przez dłużnika.
Przestępczość gospodarcza charakteryzuje się wysokim stopniem skomplikowania i często dotyczy podmiotów profesjonalnych. Obejmuje ona oszustwa kapitałowe, niegospodarność menedżerską w spółkach handlowych, korupcję gospodarczą oraz przestępstwa związane z nielegalnym obrotem fakturami vatowskimi, co powoduje wielomilionowe straty dla budżetu państwa.
Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji
Rozdział XXI Kodeksu karnego reguluje odpowiedzialność za czyny godzące w bezpieczeństwo ruchu lądowego, wodnego oraz powietrznego. Ustawodawca chroni życie, zdrowie i mienie uczestników ruchu przed skutkami niestosowania się do elementarnych zasad ostrożności oraz przed działaniami w sposób rażący destabilizującymi porządek komunikacyjny na drogach publicznych.
Podstawowym przestępstwem w tym obszarze jest spowodowanie wypadku komunikacyjnego, którego skutkiem jest naruszenie czynności narządu ciała, rozstrój zdrowia lub śmierć człowieka. Odpowiedzialność sprawcy zależy od tego, czy naruszenie reguł ostrożności miało charakter umyślny, czy nieumyślny, a także od stanu trzeźwości kierującego pojazdem w chwili zdarzenia.
Szczególną kategorię stanowią przestępstwa o charakterze abstrakcyjnego zagrożenia, do których należy prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. Ustawodawca penalizuje sam fakt poruszania się takim pojazdem, a także niestosowanie się do decyzji właściwego organu o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami.
Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości i organom państwowym
Prawidłowe funkcjonowanie organów ścigania, sądów oraz instytucji państwowych stanowi fundament praworządności, dlatego zamachy na te dobra zostały spenalizowane w rozdziałach XXIX i XXX Kodeksu karnego. Czyny te utrudniają wykrywanie sprawców przestępstw, godzą w autorytet władzy publicznej oraz zakłócają rzetelne rozpoznawanie spraw przed niezawisłymi sądami.
- Składanie fałszywych zeznań przez świadka oraz fałszywych opinii przez biegłego sądowego.
- Fałszywe oskarżenie innej osoby o popełnienie przestępstwa przed organem powołanym do ścigania.
- Poplecznictwo polegające na utrudnianiu postępowania karnego i pomaganiu sprawcy w uniknięciu odpowiedzialności.
- Naruszenie nietykalności cielesnej lub czynna napaść na funkcjonariusza publicznego.
Kluczowe znaczenie dla funkcjonowania państwa ma także penalizacja przestępstw urzędniczych, w tym przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Surowej karze podlega również sprzedajność urzędnicza, czyli łapownictwo bierne, oraz przekupstwo, czyli łapownictwo czynne.
Przestępstwa przeciwko porządkowi i bezpieczeństwu powszechnemu
Bezpieczeństwo powszechne oraz porządek publiczny to dobra zbiorowe chroniące nieoznaczoną liczbę osób oraz mienie o znacznych rozmiarach przed nagłymi zagrożeniami katastroficznymi. Rozdziały XX i XXXII Kodeksu karnego regulują odpowiedzialność za wywołanie groźnych zdarzeń żywiołowych oraz za organizowanie struktur zagrażających stabilności społeczeństwa.
Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu obejmują sprowadzenie pożaru, eksplozji materiałów wybuchowych, zalewu lub gwałtownego wyzwolenia energii jądrowej. Czyny te cechują się wysokim stopniem abstrakcyjnego lub konkretnego niebezpieczeństwa dla otoczenia, przez co ustawodawca przewiduje za nie surowe sankcje, zwłaszcza gdy następstwem jest śmierć wielu osób.
W sferze porządku publicznego kluczowym przestępstwem jest udział w zorganizowanej grupie albo związku mającym na celu popełnienie przestępstwa. Kodeks karny penalizuje samą przynależność do takiej struktury, a także jej zakładanie lub kierowanie nią. Odrębne regulacje dotyczą aktów terroryzmu, sabotażu oraz nielegalnego wytwarzania i posiadania broni palnej.
Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów i ochronie informacji
Prawidłowy obrót prawny wymaga bezwzględnego zaufania do dokumentów potwierdzających określone prawa, stosunki prawne lub okoliczności mające znaczenie prawne. Rozdziały XXXIII i XXXIV Kodeksu karnego chronią pewność obrotu dokumentowego oraz bezpieczeństwo systemów teleinformatycznych i poufność gromadzonych danych przed bezprawną ingerencją osób trzecich.
Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów dzielą się na fałszerstwo materialne oraz fałszerstwo intelektualne. Fałszerstwo materialne polega na podrobieniu, przerobieniu dokumentu lub używaniu takiego dokumentu jako autentycznego. Fałszerstwo intelektualne polega natomiast na poświadczeniu nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne przez osobę uprawnioną do wystawienia dokumentu.
Przestępstwa przeciwko ochronie informacji obejmują hacking, bezprawne uzyskanie dostępu do systemu komputerowego, przełamanie zabezpieczeń, niszczenie lub modyfikację danych informatycznych oraz zakłócanie pracy systemów sieciowych. Przepisy te stanowią odpowiedź prawa karnego na dynamiczny rozwój nowych technologii i zagrożeń w cyberprzestrzeni.
Przestępstwa a wykroczenia: kryteria delimitacji czynów zabronionych
W polskim systemie prawa karnego sensu largo obok przestępstw funkcjonuje kategoria wykroczeń, uregulowana w odrębnym Kodeksie wykroczeń. Wykroczenie jest czynem zabronionym o mniejszym ładunku społecznej szkodliwości, za który grożą łagodniejsze kary, a postępowanie toczy się według odrębnej, uproszczonej procedury przed sądami rejonowymi.
- Stopień społecznej szkodliwości czynu stanowi generalne kryterium jakościowego podziału.
- Wysokość sankcji karnej odróżnia areszt i ograniczenie wolności od kar kodeksu karnego.
- Konstrukcja czynów przepołowionych opiera się na sztywnym progu wartości majątkowej.
- Odmienność zasad odpowiedzialności za formy stadialne i zjawiskowe w obu reżimach.
Szczególną rolę odgrywają czyny przepołowione, których kwalifikacja jako przestępstwo lub wykroczenie zależy od ściśle określonego progu wartości szkody majątkowej, na przykład przy kradzieży, przywłaszczeniu lub zniszczeniu cudzego mienia. Przekroczenie ustawowego progu skutkuje automatycznym przejściem czynu z reżimu prawa wykroczeń do kategorii przestępstw.