Prawo do zachowku nie przysługuje osobom spoza ścisłego kręgu najbliższej rodziny, w tym rodzeństwu, zstępnym rodzeństwa, dziadkom, powinowatym oraz partnerom nieformalnym. Uprawnienia tego są również pozbawione osoby wydziedziczone w testamencie, uznane prawomocnie za niegodne dziedziczenia, osoby, które odrzuciły spadek lub zrzekły się dziedziczenia umową notarialną, a także małżonkowie w separacji prawnej lub wyłączeni od dziedziczenia z winy na podstawie artykułu 940 Kodeksu cywilnego. Roszczenie wygasa także wskutek upływu terminu przedawnienia lub wcześniejszego zaspokojenia roszczenia darowiznami.
Instytucja zachowku stanowi kompromis pomiędzy swobodą testowania a ochroną interesów majątkowych najbliższej rodziny zmarłego. Polskie prawo spadkowe ściśle i enumeratywnie określa beneficjentów tej ochrony, co oznacza, że żadna inna osoba nie może skutecznie żądać wypłaty świadczenia pieniężnego od spadkobierców lub obdarowanych. Katalog wyłączeń opiera się zarówno na obiektywnym braku więzi ustawowej, jak i na określonych zachowaniach samego uprawnionego.
Krąg podmiotów ustawowo pozbawionych prawa do zachowku
Zgodnie z artykułem 991 Kodeksu cywilnego uprawnionymi do zachowku są wyłącznie zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Wszyscy pozostali krewni zmarłego, niezależnie od stopnia bliskości emocjonalnej czy wieloletniej opieki, są z mocy samego prawa wyłączeni z możliwości ubiegania się o jakąkolwiek część wartości majątku spadkowego.
Ustawodawca przyjął założenie, że obowiązek alimentacyjno-wspierający, który leży u podstaw zachowku, dotyczy wyłącznie relacji w linii prostej oraz relacji małżeńskiej. W rezultacie nawet bardzo zamożny spadkodawca, który pominie w testamencie swoich bocznych krewnych, nie naraża swoich spadkobierców na jakiekolwiek roszczenia finansowe z ich strony po swojej śmierci.
Do grupy podmiotów bezwzględnie pozbawionych prawa do zachowku na gruncie ustawy należą:
- bracia i siostry spadkodawcy, zarówno rodzeni, jak i przyrodni,
- zstępni rodzeństwa, czyli siostrzeńcy, bratankowie oraz ich dzieci,
- dziadkowie oraz pradziadkowie zmarłego,
- wujowie, ciotki, stryjowie oraz dalsze kuzynostwo,
- powinowaci w każdej linii, w tym teściowie, zięciowie i synowe.
Pominięcie tych osób w testamencie jest w pełni skuteczne i definitywne. Nie przysługuje im żaden środek prawny zmierzający do podważenia woli testatora wyłącznie z powodu braku przysporzenia majątkowego na ich rzecz.
Brak prawa do zachowku dla rodzeństwa spadkodawcy
Rodzeństwo spadkodawcy często błędnie zakłada, że dziedziczenie ustawowe automatycznie kreuje uprawnienie do zachowku. Choć bracia i siostry dziedziczą z ustawy w przypadku braku zstępnych i małżonka zmarłego, nie zostali oni wymienieni w artykule 991 Kodeksu cywilnego. Oznacza to całkowity brak ochrony przed pominięciem w testamencie sporządzonym przez brata lub siostrę.
Brak roszczenia zachowkowego po stronie rodzeństwa dotyczy w równym stopniu rodzeństwa rodzonego oraz przyrodniego, bez względu na pochodzenie ze wspólnej matki czy ojca. Jeżeli zmarły pozostawił testament ustanawiający jedynym spadkobiercą osobę obcą lub fundację, rodzeństwo nie ma żadnych podstaw prawnych, aby domagać się zapłaty równowartości choćby części udziału spadkowego.
Sytuacja ta rozciąga się również na sytuacje, w których rodzeństwo wspólnie prowadziło gospodarstwo domowe lub opiekowało się chorym spadkodawcą przez wiele lat. Roszczenia o zapłatę za sprawowaną opiekę mogą być ewentualnie dochodzone na gruncie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jednak nigdy w ramach roszczenia o zachowek.
Dalsi krewni oraz powinowaci a roszczenie o zachowek
Dalsi krewni zmarłego, w tym dziadkowie, wujowie oraz kuzyni, nie posiadają legitymacji czynnej do wytoczenia powództwa o zachowek. Nawet w sytuacji, gdy dziadkowie dochodzą do dziedziczenia ustawowego na podstawie artykułu 938 Kodeksu cywilnego z powodu braku bliższych krewnych, ustawa przyznaje im jedynie ograniczone uprawnienie alimentacyjne, a nie klasyczne roszczenie zachowkowe.
Powinowactwo, czyli stosunek prawny łączący jednego małżonka z krewnymi drugiego małżonka, w ogóle nie generuje praw w sferze zachowku. Zięć, synowa, teść czy teściowa pozostają dla spadkodawcy osobami obcymi pod kątem praw majątkowych z tytułu zachowku, bez względu na długość trwania małżeństwa czy faktyczne więzi osobiste.
Podsumowując status dalszych krewnych i powinowatych w kontekście prawa do zachowku:
- dziadkowie mogą żądać jedynie środków utrzymania przy skrajnym niedostatku,
- zstępni rodzeństwa nie wstępują w prawa do zachowku po swoich rodzicach,
- powinowaci nie mają żadnych praw do substratu majątku spadkowego,
- relacje przysposobienia niepełnego mogą wyłączać prawa niektórych krewnych naturalnych.
Precyzyjne rozróżnienie pomiędzy pokrewieństwem w linii prostej a bocznej eliminuje spory majątkowe w przypadku dziedziczenia testamentowego na rzecz osób trzecich lub organizacji społecznych.
Skuteczne wydziedziczenie w testamencie jako pozbawienie zachowku
Wydziedziczenie w prawie polskim to instytucja polegająca na celowym i wyraźnym pozbawieniu prawa do zachowku osoby uprawnionej bezpośrednio w treści testamentu. Zgodnie z artykułem 1008 Kodeksu cywilnego samo pominięcie spadkobiercy w testamencie nie jest wydziedziczeniem, lecz rodzi po jego stronie roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej.
Aby wydziedziczenie było prawnie skuteczne i pozbawiło zstępnego, małżonka lub rodzica prawa do zachowku, spadkodawca musi wskazać w testamencie rzeczywistą, konkretną i udowodnioną przyczynę wynikającą bezpośrednio z ustawy. Brak wskazania przyczyny lub podanie powodu niezgodnego z prawdą sprawia, że wydziedziczenie staje się bezskuteczne, a uprawniony zachowuje prawo do zachowku.
Wydziedziczony traci prawo do żądania pieniędzy od spadkobierców testamentowych i jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Warto jednak pamiętać, że skutki wydziedziczenia zstępnego nie przechodzą automatycznie na jego własne dzieci, które zachowują samodzielne prawo do zachowku po dziadku.
Ustawowe przesłanki wydziedziczenia zstępnego, małżonka lub rodzica
Spadkodawca nie może wydziedziczyć członka najbliższej rodziny w sposób dowolny lub pod wpływem chwilowego kaprysu. Artykuł 1008 Kodeksu cywilnego zawiera zamknięty katalog przesłanek, których zaistnienie pozwala na skuteczne pozbawienie zachowku. Każda przyczyna musi istnieć w rzeczywistości i zostać dokładnie opisana w sporządzonym dokumencie ostatniej woli.
Przesłanki uzasadniające wydziedziczenie i definitywną utratę prawa do zachowku obejmują:
- uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych,
- uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy,
- popełnienie względem spadkodawcy lub osoby mu najbliższej umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu, wolności lub rażącej obrazy czci.
Niedopełnianie obowiązków rodzinnych najczęściej polega na całkowitym zerwaniu kontaktów, odmowie wsparcia w ciężkiej chorobie lub niepłaceniu alimentów. Z kolei postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego dotyczy zazwyczaj przestępczego trybu życia, uzależnień czy trwonienia majątku pomimo wyraźnych upomnień ze strony zmarłego.
Przebaczenie spadkodawcy a odzyskanie uprawnień do zachowku
Akt przebaczenia dokonany przez spadkodawcę ma doniosłe skutki prawne, ponieważ całkowicie niweczy skutki wydziedziczenia zawartego w testamencie. Zgodnie z artykułem 1010 Kodeksu cywilnego, jeżeli spadkodawca przebaczył uprawnionemu, wydziedziczenie traci moc prawną, a dana osoba odzyskuje pełne prawo do dochodzenia zachowku od spadkobierców.
Przebaczenie jest aktem woli o charakterze czysto uczuciowym i nie wymaga zachowania szczególnej formy aktu notarialnego ani ponownego sporządzenia testamentu. Może ono nastąpić ustnie, w liście, a nawet poprzez jednoznaczne gesty pojednania i powrót do poprawnych relacji rodzinnych przed śmiercią testatora.
W razie sporu sądowego to na osobie wydziedziczonej spoczywa ciężar udowodnienia, że spadkodawca rzeczywiście jej przebaczył i zmienił swoje negatywne nastawienie. Wykazanie tego faktu przed sądem powoduje, że zapis o wydziedziczeniu staje się bezskuteczny, a powództwo o zapłatę zachowku podlega uwzględnieniu.
Uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia
Niegodność dziedziczenia to instytucja prawa cywilnego, która pozbawia daną osobę wszelkich korzyści ze spadku, w tym zarówno dziedziczenia ustawowego i testamentowego, jak i prawa do zachowku. Zgodnie z artykułem 928 Kodeksu cywilnego spadkobierca uznany za niegodnego zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.
Uznanie za niegodnego nie następuje automatycznie i wymaga wytoczenia powództwa przez inną osobę mającą w tym interes prawny w terminie roku od dowiedzenia się o przyczynie niegodności, lecz nie później niż przed upływem trzech lat od otwarcia spadku.
Kodeks cywilny przewiduje trzy ściśle określone przesłanki uznania za niegodnego:
- popełnienie umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,
- nakłonienie spadkodawcy podstępem lub groźbą do sporządzenia lub odwołania testamentu,
- umyślne ukrycie, zniszczenie, sfałszowanie lub podrobienie testamentu spadkodawcy.
Prawomocny wyrok sądu stwierdzający niegodność definitywnie zamyka drogę do uzyskania jakichkolwiek kwot z tytułu zachowku. Jednak zstępni osoby uznanej za niegodną mogą dochodzić zachowku we własnym imieniu, opierając się na własnym prawie podmiotowym.
Odrzucenie spadku a utrata prawa do zachowku
Spadkobierca powołany do dziedziczenia z ustawy lub testamentu ma prawo odrzucić spadek poprzez złożenie oświadczenia przed sądem lub notariuszem w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swojego powołania. Złożenie takiego oświadczenia niesie za sobą nieodwracalne skutki majątkowe.
Osoba, która odrzuciła spadek, zostaje wyłączona od dziedziczenia tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego dobrowolne odrzucenie spadku pozbawia tę osobę również prawa do żądania zachowku, chyba że odrzucenie nastąpiło w ściśle określonych warunkach zbiegu tytułów powołania.
Jeżeli uprawniony został powołany do spadku testamentem, lecz postanowił go odrzucić, nie może następnie wystąpić z roszczeniem o zachowek wobec innych spadkobierców. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy zstępni osoby odrzucającej spadek wstępują na jej miejsce i nabywają własne roszczenie zachowkowe.
Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia zawarta ze spadkodawcą
Zrzeczenie się dziedziczenia to umowa zawierana za życia spadkodawcy pomiędzy nim a przyszłym spadkobiercą ustawowym. Zgodnie z artykułem 1048 Kodeksu cywilnego umowa taka musi zostać bezwzględnie sporządzona w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Niezachowanie formy notarialnej czyni porozumienie całkowicie bezskutecznym.
Głównym skutkiem prawnym zawarcia umowy o zrzeczenie się dziedziczenia jest utrata prawa do spadku oraz całkowite pozbawienie zrzekającego się prawa do zachowku. Osoba taka jest traktowana w postępowaniu spadkowym w taki sposób, jakby zmarła przed otwarciem spadku, co wyklucza dochodzenie jakichkolwiek roszczeń pieniężnych.
Wpływ umowy o zrzeczenie się dziedziczenia na sytuację prawną rodziny przedstawia się następująco:
- zrzekający się traci definitywnie prawo do zachowku i udziału spadkowego,
- umowa obejmuje zstępnych zrzekającego się, chyba że strony postanowiły inaczej,
- zrzeczenie się może zostać uchylone wyłącznie przez nową umowę notarialną,
- zrzeczenie się samego zachowku za życia spadkodawcy jest w polskim prawie dopuszczalne.
Dzięki rozszerzeniu skutków umowy na zstępnych, zrzeczenie się dziedziczenia stanowi najpewniejszy instrument planowania sukcesyjnego, eliminujący przyszłe spory majątkowe pomiędzy spadkobiercami.
Wyłączenie małżonka od dziedziczenia w trybie artykułu 940 Kodeksu cywilnego
Małżonek jest jednym z głównych beneficjentów instytucji zachowku, jednak jego uprawnienie może zostać skutecznie zniweczone w toku postępowania sądowego. Dotyczy to sytuacji, w której spadkodawca przed swoją śmiercią wystąpił o rozwód lub separację z winy drugiego małżonka, a żądanie to było w pełni uzasadnione.
Zgodnie z artykułem 940 Kodeksu cywilnego każdy z pozostałych spadkobierców może wytoczyć powództwo o wyłączenie małżonka od dziedziczenia w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o otwarciu spadku, lecz nie później niż przed upływem trzech lat od tej daty.
Prawomocne orzeczenie sądu wyłączające małżonka od dziedziczenia powoduje utratę wszelkich uprawnień spadkowych, w tym definitywne wygaśnięcie prawa do zachowku. Małżonek taki jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, co chroni majątek zmarłego przed osobą odpowiedzialną za rozpad małżeństwa.
Wpływ separacji prawnej oraz faktycznej na roszczenie o zachowek
Kluczowe znaczenie dla bytu prawa do zachowku ma formalny status małżeństwa w chwili śmierci spadkodawcy. Prawomocne orzeczenie separacji przez sąd wywołuje takie same skutki w sferze prawa spadkowego jak rozwód, co oznacza całkowite ustanie wzajemnych praw do spadku oraz prawa do zachowku.
Zupełnie inaczej kształtuje się sytuacja małżonków pozostających w separacji faktycznej, czyli w trwałym rozpadzie pożycia bez wyroku sądowego. Nawet wieloletnie mieszkanie osobno i brak jakichkolwiek relacji osobistych nie pozbawiają formalnego męża lub żony prawa do żądania zachowku od spadkobierców testamentowych zmarłego.
Oto zestawienie skutków różnych stanów relacji małżeńskiej:
- separacja prawna znosi prawo do zachowku z mocy samego prawa,
- separacja faktyczna nie pozbawia małżonka uprawnienia do zachowku,
- tocząca się sprawa o rozwód bez orzekania o winie nie wyłącza zachowku,
- unieważnienie małżeństwa po śmierci małżonka eliminuje roszczenia zachowkowe.
Spadkodawca żyjący w separacji faktycznej może zabezpieczyć swój majątek przed roszczeniami małżonka wyłącznie poprzez skuteczne wydziedziczenie w testamencie, o ile zachodzą ku temu ustawowe przesłanki.
Osoby, które otrzymały należny zachowek w postaci darowizny lub zapisu
Prawo do zachowku nie przysługuje w formie roszczenia pieniężnego osobom, które należną im wartość uzyskały od spadkodawcy jeszcze za jego życia lub bezpośrednio po śmierci. Artykuł 996 Kodeksu cywilnego nakazuje zaliczenie na poczet zachowku darowizn oraz zapisów windykacyjnych dokonanych przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego.
Jeżeli wartość darowizny otrzymanej przez zstępnego, małżonka lub rodzica jest równa lub wyższa od kwoty, jaka przypadałaby mu tytułem zachowku, roszczenie uznaje się za w całości zaspokojone. W takim wypadku powództwo o zapłatę zachowku skierowane przeciwko spadkobiercom zostanie przez sąd w całości oddalone.
Zaliczeniu podlegają darowizny bez względu na czas ich dokonania, jeżeli zostały przekazane na rzecz osób będących bezpośrednimi uprawnionymi do zachowku. Dotyczy to również poniesionych przez spadkodawcę kosztów wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, o ile przekraczały one przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.
Przedawnienie roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej z tytułu zachowku
Upływ określonego w ustawie czasu powoduje, że uprawniony traci możliwość przymusowego wyegzekwowania należnych mu pieniędzy. Zgodnie z artykułem 1007 Kodeksu cywilnego roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu lub od chwili otwarcia spadku przy dziedziczeniu ustawowym.
Przedawnienie nie oznacza, że roszczenie przestaje istnieć, lecz przekształca się w tak zwane zobowiązanie naturalne. Oznacza to, że spadkobierca może skutecznie uchylić się od zapłaty zachowku poprzez podniesienie przed sądem zarzutu przedawnienia, co skutkuje natychmiastowym oddaleniem pozwu.
Bieg terminu przedawnienia liczy się według następujących zasad:
- pięć lat od ogłoszenia testamentu w sprawach przeciwko spadkobiercy,
- pięć lat od otwarcia spadku w roszczeniach przeciwko zapisobiercy windykacyjnemu,
- pięć lat od otwarcia spadku w roszczeniach przeciwko osobie obdarowanej darowizną,
- termin nie ulega skróceniu ani wydłużeniu na mocy jednostronnej woli stron.
Osoba, która spóźni się ze złożeniem pozwu do sądu choćby o jeden dzień, traci prawną możliwość uzyskania zaspokojenia, o ile pozwany zgłosi stosowny zarzut procesowy.
Partner w związku nieformalnym i konkubent a roszczenia spadkowe
W polskim systemie prawnym konkubinat oraz związki partnerskie nie korzystają z ochrony w zakresie prawa spadkowego. Niezależnie od długości trwania związku, stopnia zaangażowania emocjonalnego czy wspólnego prowadzenia majątku, partner nieformalny nie jest spadkobiercą ustawowym i nie ma prawa do zachowku.
W sytuacji, gdy zmarły partner sporządzi testament na rzecz osoby trzeciej lub swojej rodziny, pominięty konkubent pozostaje bez jakichkolwiek roszczeń o wypłatę sumy pieniężnej. Związki nieformalne są na gruncie artykułu 991 Kodeksu cywilnego traktowane identycznie jak osoby całkowicie obce.
Partner może dochodzić zwrotu nakładów poczynionych na majątek zmarłego jedynie w oparciu o przepisy prawa zobowiązań dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia lub nienależnego świadczenia. Roszczenia te nie mają jednak żadnego związku z roszczeniem zachowkowym i podlegają odrębnym regułom dowodowym.
Pasierbowie i relacje w rodzinie zastępczej w prawie spadkowym
Pasierbowie, czyli dzieci małżonka z innego związku, co do zasady nie posiadają prawa do zachowku po swoim ojczymie lub macosze. Nawet jeżeli zmarły małżonek wychowywał pasierba od wczesnego dzieciństwa i łożyła na jego utrzymanie, więź powinowactwa nie tworzy uprawnień zachowkowych.
Jedynym wyjątkiem jest sytuacja pełnego przysposobienia pasierba przez małżonka, na skutek którego powstaje fikcja prawna pokrewieństwa naturalnego. Wówczas przysposobiony uzyskuje pełny status zstępnego i nabywa prawo do zachowku na zasadach ogólnych przewidzianych dla dzieci biologicznych.
W kontekście relacji rodzin rekonstruowanych i opiekuńczych wyłączeniu podlegają:
- dzieci małżonka niebędące dziećmi spadkodawcy (pasierbowie),
- wychowankowie umieszczeni w rodzinie zastępczej,
- dzieci objęte wyłącznie opieką prawną bez aktu przysposobienia,
- pełnoletnie osoby, wobec których orzeczono jedynie pieczę bieżącą.
Osoby te mogą otrzymać korzyści z majątku spadkodawcy wyłącznie wtedy, gdy zostaną wprost powołane do spadku lub ustanowione zapisobiercami w ważnym testamencie.
Zrzeczenie się roszczenia o zachowek po otwarciu spadku
Utrata prawa do zachowku może nastąpić również w drodze jednostronnego oświadczenia woli lub umowy zawartej już po śmierci spadkodawcy. Po otwarciu spadku uprawniony posiada wymagalne roszczenie majątkowe, którym może w pełni swobodnie dysponować na zasadach prawa zobowiązań.
Uprawniony może zawrzeć ze spadkobiercą umowę o zwolnienie z długu na podstawie artykułu 508 Kodeksu cywilnego lub złożyć pisemne oświadczenie o zrzeczeniu się przysługującego mu roszczenia. Taka czynność prawna ma charakter ostateczny i powoduje całkowite wygaśnięcie zobowiązania po stronie spadkobiercy.
Częstą praktyką w postępowaniach spadkowych jest również zawieranie ugód sądowych lub pozasądowych, w których uprawniony rezygnuje z dalszych roszczeń o zachowek w zamian za określone ustępstwa lub jednorazową spłatę. Po podpisaniu ugody ponowne dochodzenie zachowku przed sądem jest niedopuszczalne.
Wpływ umowy o dożywocie na brak możliwości żądania zachowku
Jednym z najskuteczniejszych sposobów na wyłączenie określonych składników majątku spod roszczeń o zachowek jest zawarcie umowy dożywocia uregulowanej w artykule 908 Kodeksu cywilnego. Przeniesienie własności nieruchomości w zamian za dożywotnie utrzymanie nie stanowi darowizny, lecz umowę odpłatną i wzajemną.
Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego wartość nieruchomości przekazanej umową o dożywocie nie jest doliczana do substratu zachowku na podstawie artykułu 993 Kodeksu cywilnego. W rezultacie spadkobiercy ani osoby uprawnione do zachowku nie mogą żądać żadnych spłat od nabywcy dożywocia.
Wpływ umowy o dożywocie na roszczenia zachowkowe charakteryzuje się następującymi cechami:
- nieruchomość zbyta dożywociem nie wchodzi do czystej wartości spadku,
- wartość świadczeń dożywotnika nie podlega zaliczeniu jako darowizna,
- uprawnieni do zachowku nie mogą żądać uzupełnienia zachowku od nabywcy,
- umowa chroni majątek nieruchomy przed roszczeniami zstępnych i małżonka.
Jeżeli cały majątek spadkodawcy został przeniesiony na rzecz jednej osoby umową dożywocia, pozostali krewni faktycznie nie mają możliwości wyegzekwowania jakiejkolwiek sumy z tytułu zachowku z uwagi na brak substratu majątkowego.
Podsumowanie zasad wyłączenia prawa do zachowku
Brak prawa do zachowku wynika z rygorystycznych przepisów prawa spadkowego, które chronią wyłącznie najbliższą rodzinę w linii prostej oraz małżonka. Wszystkie pozostałe osoby są wyłączone z tej ochrony z mocy samej ustawy, co daje spadkodawcy pełną swobodę w dysponowaniu majątkiem w relacjach z dalszymi krewnymi i osobami obcymi.
Utrata roszczenia zachowkowego przez osoby formalnie uprawnione następuje zazwyczaj wskutek ich nagannego zachowania, czynności prawnych podjętych za życia testatora lub zaniechania dochodzenia praw przed upływem terminu przedawnienia. Prawidłowa ocena statusu prawnego wymaga każdorazowo weryfikacji pokrewieństwa, ważności testamentu oraz ewentualnych darowizn.