Istota i definicja warunkowego umorzenia postępowania
Warunkowe umorzenie postępowania karnego polega na rezygnacji z wymierzenia kary sprawcy przestępstwa, pomimo formalnego stwierdzenia popełnienia przez niego zarzucanego czynu oraz przypisania mu winy. Jest to instytucja prawa karnego o charakterze probacyjnym, która daje sprawcy szansę na uniknięcie statusu osoby skazanej, pod warunkiem pomyślnego upływu wyznaczonego przez sąd okresu próby i wykonania nałożonych obowiązków.
Zastosowanie tego środka nie oznacza uniewinnienia ani całkowitego braku reakcji państwa na złamanie prawa. Sąd uznaje bezprawność zachowania oskarżonego, lecz dochodzi do wniosku, że wymierzenie kary kryminalnej byłoby środkiem zbyt dolegliwym i niecelowym z punktu widzenia prewencji indywidualnej oraz społecznej.
Podstawowe filary konstrukcyjne tej instytucji obejmują:
- autorytatywne stwierdzenie przez sąd sprawstwa oraz winy osoby oskarżonej,
- odstąpienie od wydania wyroku skazującego i orzekania kary kryminalnej,
- wyznaczenie ram czasowych próby na okres od roku do trzech lat,
- nałożenie określonych obowiązków naprawczych, kompensacyjnych lub wychowawczych,
- zachowanie przez sprawcę statusu osoby niekaranej w powszechnym obrocie prawnym.
Głównym celem warunkowego umorzenia jest resocjalizacja sprawcy w warunkach wolnościowych bez piętna skazania. Umożliwia ono zachowanie dotychczasowej pozycji zawodowej i społecznej osobom, które dopuściły się czynu zabronionego incydentalnie.
Podstawy prawne w polskim Kodeksie karnym
Instytucja warunkowego umorzenia postępowania została uregulowana przede wszystkim w art. 66, 67 oraz 68 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny. Przepisy te określają materialnoprawne przesłanki dopuszczalności zastosowania tego środka, katalog nakładanych obowiązków oraz zasady ewentualnego podjęcia postępowania na nowo.
Przepis art. 66 Kodeksu karnego formułuje katalog warunków koniecznych do podjęcia przez organ procesowy decyzji o rezygnacji ze skazania. Z kolei art. 67 Kodeksu karnego reguluje kwestie związane z czasem trwania próby, możliwością oddania sprawcy pod dozór oraz katalogiem środków probacyjnych.
Proceduralną stronę stosowania tej instytucji normuje ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks postępowania karnego. Przepisy k.p.k. określają tryb składania wniosków, kompetencje prokuratora oraz przebieg posiedzenia sądu w przedmiocie warunkowego umorzenia.
Do kluczowych przepisów proceduralnych należą:
- art. 336 Kodeksu postępowania karnego, regulujący wniosek prokuratora kierowany do sądu zamiast aktu oskarżenia,
- art. 339 Kodeksu postępowania karnego, nakazujący skierowanie sprawy na posiedzenie w celu zbadania zasadności umorzenia,
- art. 341 Kodeksu postępowania karnego, określający przebieg posiedzenia i prawa uczestników postępowania.
Spójność norm prawa materialnego i procesowego gwarantuje, że zastosowanie probacji następuje po wnikliwym zbadaniu dowodów i sytuacji życiowej sprawcy. Każda decyzja w tym przedmiocie wymaga wszechstronnej oceny prawnej.
Przesłanka braku uprzedniej karalności za przestępstwo umyślne
Podstawowym warunkiem formalnym warunkowego umorzenia postępowania jest status sprawcy jako osoby niekaranej za jakiekolwiek przestępstwo popełnione umyślnie. Ustawodawca wychodzi z założenia, że dobrodziejstwo tej instytucji przysługuje wyłącznie jednostkom, które nie wchodziły wcześniej w umyślny konflikt z normami prawa karnego.
Fakt wcześniejszego skazania za przestępstwo nieumyślne nie stanowi bezwzględnej przeszkody do warunkowego umorzenia nowej sprawy. Jeżeli dana osoba została uprzednio skazana za nieumyślne spowodowanie wypadku drogowego, może ubiegać się o umorzenie w sprawie o czyn umyślny, o ile spełnia pozostałe warunki.
Katalog sytuacji weryfikowanych pod kątem uprzedniej karalności obejmuje:
- brak wpisów w kartotece osób skazanych za przestępstwa umyślne,
- brak skazań za przestępstwa skarbowe popełnione z winy umyślnej,
- możliwość uwzględnienia zatarcia wcześniejszego skazania, które przywraca status osoby niekaranej,
- dopuszczalność wcześniejszych ukarań za wykroczenia, które nie blokują zastosowania art. 66 k.k.
Ocena niekaralności następuje według stanu z chwili orzekania przez sąd, a nie z momentu popełnienia zarzucanego czynu. Skazanie za inne przestępstwo umyślne w toku procesu wyklucza zastosowanie umorzenia.
Stopień winy i stopień społecznej szkodliwości czynu
Kolejną przesłanką materialną jest wymóg, aby wina sprawcy oraz społeczna szkodliwość popełnionego czynu nie były znaczne. Ustawodawca posłużył się tu pojęciem ocennym, które wymaga od sądu szczegółowej analizy okoliczności przedmiotowych i podmiotowych zdarzenia.
Sformułowanie „nie są znaczne” nie jest tożsame ze szkodliwością „znikomą”. Znikoma społeczna szkodliwość skutkuje bezwarunkowym umorzeniem postępowania z uwagi na brak cech przestępstwa, natomiast szkodliwość niebędąca znaczną pozwala na przypisanie przestępstwa i wdrożenie procedury probacyjnej.
Sąd ocenia stopień społecznej szkodliwości przez pryzmat art. 115 § 2 Kodeksu karnego, biorąc pod uwagę:
- rodzaj i charakter naruszonego dobra prawnego,
- rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody,
- sposób i okoliczności popełnienia czynu,
- wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków,
- postać zamiaru, motywację sprawcy oraz rodzaj naruszonych reguł ostrożności.
Wina nie może być znaczna, co oznacza, że sprawca nie działał w sposób wyjątkowo zuchwały lub zaplanowany z premedytacją. Wszelkie okoliczności ograniczające zdolność rozpoznania znaczenia czynu wpływają korzystnie na ocenę tej przesłanki.
Górna granica ustawowego zagrożenia karą
Warunkowe umorzenie postępowania może być stosowane wyłącznie do przestępstw zagrożonych karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Kryterium to stanowi ustawową barierę odgradzającą czyny o mniejszym i średnim ciężarze gatunkowym od zbrodni oraz poważnych występków.
Do limitu tego wlicza się sankcję przewidzianą w przepisie typizującym dane przestępstwo w jego typie podstawowym lub uprzywilejowanym. Jeżeli górna granica ustawowego zagrożenia wynosi dokładnie 5 lat, zastosowanie instytucji jest w pełni dopuszczalne z mocy ustawy.
Typowe kategorie przestępstw kwalifikujących się do warunkowego umorzenia to:
- prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości (art. 178a § 1 k.k.),
- naruszenie nietykalności cielesnej lub spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu,
- zniszczenie mienia o ograniczonej wartości materialnej (art. 288 § 1 k.k.),
- podrobienie dokumentu lub użycie dokumentu sfałszowanego (art. 270 § 1 k.k.),
- przywłaszczenie cudzej rzeczy ruchomej lub prawa majątkowego.
Przekroczenie granicy 5 lat pozbawienia wolności w sankcji karnej bezwzględnie uniemożliwia warunkowe umorzenie. W takich sytuacjach sprawca może ubiegać się jedynie o nadzwyczajne złagodzenie kary lub zawieszenie jej wykonania.
Okoliczności popełnienia czynu i postawa sprawcy
Stosowanie probacji wymaga, aby okoliczności popełnienia przestępstwa nie budziły żadnych wątpliwości. Oznacza to, że zebrany w sprawie materiał dowodowy musi jednoznacznie wskazywać na fakt zaistnienia zdarzenia, sprawstwo podejrzanego oraz bezprawność jego zachowania.
Nie jest bezwzględnie wymagane formalne przyznanie się oskarżonego do winy, aczkolwiek w praktyce sądowej stanowi ono kluczowy argument dowodowy. Sprawca nie może kwestionować ustalonego stanu faktycznego, podważając jednocześnie podstawy odpowiedzialności karnej.
Na pozytywną prognozę kryminologiczną sprawcy składają się:
- właściwości i warunki osobiste, takie jak stan zdrowia, wiek czy sytuacja rodzinna,
- dotychczasowy sposób życia, w tym osiągnięcia edukacyjne i stabilna praca zawodowa,
- zachowanie się sprawcy bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa,
- podjęcie natychmiastowych prób pojednania z pokrzywdzonym i naprawienia szkody,
- wyrażenie szczerej skruchy oraz krytyczny stosunek do własnego zachowania.
Sąd musi nabrać uzasadnionego przekonania, że pomimo braku kary sprawca będzie przestrzegał porządku prawnego. Pozytywna prognoza wyklucza prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przestępstwa w przyszłości.
Okres próby i jego znaczenie dla sprawcy
Okres próby stanowi czasowy bufor bezpieczeństwa, w którym sprawca podlega swoistemu testowi praworządności. Zgodnie z przepisami Kodeksu karnego sąd wyznacza okres próby w wymiarze od roku do trzech lat, licząc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.
Długość tego okresu jest miarkowana stopniem winy, rodzajem przestępstwa oraz potrzebami wychowawczymi wobec sprawcy. W przypadku sprawców młodych lub czynów o wyższym stopniu skomplikowania sądy częściej sięgają po maksymalny, trzyletni wymiar próby.
W okresie próby sprawca ma obowiązek:
- przestrzegać porządku prawnego i unikać wchodzenia w konflikt z prawem,
- realizować wszelkie nałożone przez sąd obowiązki probacyjne w wyznaczonych terminach,
- stawiać się na wezwania sądu, kuratora lub innych wyznaczonych organów,
- informować o zmianie miejsca stałego pobytu lub zatrudnienia.
Pomyślny upływ okresu próby prowadzi do ostatecznego zatarcia skutków procesowych wszczętego postępowania. Naruszenie reguł zachowania w tym czasie otwiera drogę do podjęcia procesu na nowo.
Obowiązki nakładane na sprawcę w okresie próby
Warunkowe umorzenie postępowania łączy się niemal zawsze z nałożeniem na sprawcę konkretnych obowiązków o charakterze kompensacyjnym, finansowym lub probacyjnym. Mają one na celu zadośćuczynienie poczuciu sprawiedliwości oraz realną pomoc osobie pokrzywdzonej.
Zgodnie z art. 67 § 3 Kodeksu karnego sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości lub w części, a w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Jest to obligatoryjny element orzeczenia, o ile w wyniku przestępstwa powstała wymierna szkoda.
Katalog dodatkowych obowiązków probacyjnych obejmuje:
- przeproszenie pokrzywdzonego w formie ustnej lub pisemnej,
- wykonywanie ciążącego na sprawcy obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
- powstrzymanie się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,
- poddanie się terapii uzależnień, psychoterapii lub programom korekcyjno-edukacyjnym,
- powstrzymanie się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub zbliżania się do niego,
- opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.
Sąd może również orzec świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. W sprawach komunikacyjnych fakultatywnie orzeka się także zakaz prowadzenia pojazdów na okres do 3 lat.
Dozór kuratora i instytucji społecznych
W celu wzmocnienia kontroli nad zachowaniem sprawcy w okresie próby, sąd może oddać go pod dozór kuratora sądowego, osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji lub organizacji społecznej. Dozór ma charakter wspierający oraz kontrolny, motywując sprawcę do przestrzegania porządku prawnego.
Kurator sporządza okresowe wywiady środowiskowe i składa sądowi sprawozdania z przebiegu okresu próby. Kontroluje on, czy sprawca terminowo wykonuje nałożone obowiązki finansowe, podejmuje pracę zarobkową lub uczestniczy w wyznaczonych terapiach.
W ramach sprawowanego dozoru kurator podejmuje działania polegające na:
- regularnym kontaktowaniu się ze sprawcą w miejscu jego zamieszkania,
- weryfikowaniu wywiązywania się z nałożonych nakazów i zakazów,
- udzielaniu sprawcy pomocy w rozwiązywaniu trudnych sytuacji życiowych,
- informowaniu sądu o wszelkich rażących naruszeniach prawa przez podopiecznego.
Oddanie pod dozór orzeka się najczęściej wobec sprawców młodocianych lub osób wymagających intensywniejszego oddziaływania wychowawczego. Uchylanie się od kontaktu z kuratorem może skutkować podjęciem umorzonego postępowania.
Skutki dla wpisu w Krajowym Rejestrze Karnym
Jedną z największych korzyści wynikających z warunkowego umorzenia postępowania jest brak wpisu w kartotece osób skazanych Krajowego Rejestru Karnego. Osoba, wobec której zastosowano ten środek, zachowuje w świetle prawa status osoby niekaranej.
Wydawane przez Krajowy Rejestr Karny standardowe zaświadczenie o niekaralności pozostaje czyste. Jest to kluczowe dla osób wykonujących zawody zaufania publicznego, urzędników państwowych, nauczycieli oraz pracowników branż wymagających formalnej niekaralności.
Informacja o warunkowym umorzeniu jest jednak odnotowywana w odrębnej ewidencji:
- dane trafiają do kartoteki osób, wobec których warunkowo umorzono postępowanie,
- wpis ma charakter wewnętrzny i służy wyłącznie organom wymiaru sprawiedliwości oraz ścigania,
- obecność w tej kartotece uniemożliwia ponowne skorzystanie z warunkowego umorzenia w okresie próby,
- dostęp do tych danych mają sądy, prokuratura oraz wybrane służby państwowe.
Wpis w ewidencji osób z warunkowo umorzonym postępowaniem ma charakter tymczasowy. Zapewnia on organom ścigania wiedzę o wcześniejszym incydencie prawnym sprawcy, nie wpływając na jego prawa obywatelskie w obrocie cywilnym i gospodarczym.
Różnica między warunkowym umorzeniem a warunkowym zawieszeniem wykonania kary
Warunkowe umorzenie postępowania bywa mylone z instytucją warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. Choć oba rozwiązania opierają się na instytucji próby, różnią się one diametralnie w sferze skutków prawnych dla sprawcy.
Przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary sąd wydaje formalny wyrok skazujący, uznaje oskarżonego za winnego i wymierza mu karę, wstrzymując jedynie jej wykonanie. Skazany uzyskuje status osoby karanej, a informacja o wyroku trafia do głównego rejestru skazanych.
Podstawowe różnice między tymi instytucjami obejmują:
- status prawny – brak skazania przy warunkowym umorzeniu kontra status skazanego przy zawieszeniu kary,
- wpis w KRK – czysta karta karna w przypadku umorzenia wobec figurowania w rejestrze skazanych przy zawieszeniu,
- stopień winy – przy umorzeniu wina nie może być znaczna, natomiast przy zawieszeniu brak takiego ograniczenia,
- zagrożenie ustawowe – umorzenie do 5 lat pozbawienia wolności, zawieszenie orzekane przy karze do roku pozbawienia wolności.
Warunkowe umorzenie jest rozstrzygnięciem znacznie korzystniejszym dla oskarżonego. Pozwala uniknąć stygmatyzacji kryminalnej, która często uniemożliwia kontynuowanie kariery zawodowej lub prowadzenie działalności gospodarczej.
Przebieg procedury i właściwy moment na złożenie wniosku
Inicjatywa zastosowania warunkowego umorzenia postępowania może pojawić się na różnych etapach procesu karnego. Wniosek może złożyć podejrzany, jego obrońca, a także sam prokurator prowadzący postępowanie przygotowawcze.
W stadium śledztwa lub dochodzenia prokurator, zamiast sporządzać standardowy akt oskarżenia, może skierować do sądu wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Jest to procedura uproszczona, która przyspiesza zakończenie sprawy i ogranicza koszty procesu.
Procedura procedowania wniosku przebiega według następujących etapów:
- złożenie wniosku przez obrońcę lub podejrzanego do prokuratora na etapie śledztwa,
- sporządzenie przez prokuratora wniosku do sądu w trybie art. 336 k.p.k.,
- alternatywne złożenie wniosku przez oskarżonego bezpośrednio do sądu po wpłynięciu aktu oskarżenia,
- wyznaczenie przez prezesa sądu posiedzenia w przedmiocie warunkowego umorzenia,
- skierowanie sprawy na rozprawę główną w przypadku braku przesłanek do wydania orzeczenia na posiedzeniu.
Najlepszym momentem na podjęcie działań jest końcowy etap postępowania przygotowawczego. Pozwala to na uniknięcie wnoszenia aktu oskarżenia i załatwienie sprawy na pierwszym posiedzeniu sądu.
Treść i konstrukcja wniosku o warunkowe umorzenie
Wniosek o warunkowe umorzenie postępowania musi spełniać wymogi formalne pisma procesowego oraz zawierać przekonującą argumentację prawną i faktyczną. Jakość uzasadnienia wniosku ma decydujący wpływ na decyzję prokuratora oraz składu orzekającego.
Pismo powinno zawierać precyzyjne wskazanie okoliczności potwierdzających, że wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne. Należy szczegółowo opisać dotychczasowy styl życia sprawcy, jego niekaralność oraz postawę zaprezentowaną po popełnieniu czynu.
Elementy składowe skutecznego wniosku o warunkowe umorzenie to:
- dokładne oznaczenie organu procesowego, danych oskarżonego oraz sygnatury akt sprawy,
- jednoznacznie sformułowane żądanie zastosowania instytucji z art. 66 k.k.,
- propozycja długości okresu próby oraz katalogu deklarowanych obowiązków probacyjnych,
- szczegółowe uzasadnienie pozytywnej prognozy kryminologicznej oskarżonego,
- załączniki dokumentujące nienaganny tryb życia, zaświadczenia o zatrudnieniu czy opinie środowiskowe.
Do wniosku warto dołączyć dowody potwierdzające pojednanie się ze sprawcą szkody lub pokwitowanie naprawienia wyrządzonej szkody. Zwiększa to wiarygodność intencji wnioskodawcy.
Stanowisko pokrzywdzonego oraz mediacja w sprawach karnych
Postawa osoby pokrzywdzonej odgrywa doniosłą rolę w procesie podejmowania decyzji przez sąd. Choć zgoda pokrzywdzonego nie jest bezwzględnym warunkiem formalnym warunkowego umorzenia, jego ostry sprzeciw może skutecznie zablokować zastosowanie tej instytucji.
Sąd ma obowiązek wysłuchać pokrzywdzonego, a naprawienie wyrządzonej mu szkody stanowi fundament rozstrzygnięcia probacyjnego. W przypadku konfliktu między stronami sprawa może zostać skierowana do postępowania mediacyjnego.
Korzyści płynące z przeprowadzenia mediacji obejmują:
- możliwość bezpośredniego dialogu sprawcy z pokrzywdzonym w obecności bezstronnego mediatora,
- ustalenie realnych warunków i terminów naprawienia szkody majątkowej lub zadośćuczynienia,
- zawarcie formalnej ugody mediacyjnej, która stanowi dla sądu dowód pojednania stron,
- obniżenie poziomu negatywnych emocji i satysfakcję moralną dla ofiary przestępstwa.
Podpisana ugoda mediacyjna jest traktowana przez sądy jako silny argument przemawiający za uznaniem, że cele postępowania zostały osiągnięte bez konieczności orzekania kary.
Obligatoryjne przesłanki podjęcia postępowania warunkowo umorzonego
Warunkowy charakter umorzenia oznacza, że sprawa może zostać podjęta na nowo, jeżeli sprawca zawiedzie zaufanie organów wymiaru sprawiedliwości. Kodeks karny precyzyjnie rozgranicza sytuacje, w których sąd ma bezwzględny obowiązek wznowienia procesu.
Zgodnie z art. 68 § 1 Kodeksu karnego sąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany. W takiej sytuacji sędzia nie ma swobody decyzyjnej i musi skierować sprawę na drogę zwykłego procesu.
Obligatoryjne podjęcie postępowania skutkuje:
- unieważnieniem wcześniejszego rozstrzygnięcia o umorzeniu sprawy,
- przekazaniem sprawy do rozpoznania na zasadach ogólnych przed sądem,
- utratą szansy na zachowanie statusu osoby niekaranej,
- perspektywą wydania wyroku skazującego i wymierzenia kary za czyn pierwotny.
Nowe skazanie za przestępstwo umyślne dowodzi, że pierwotna diagnoza kryminologiczna okazała się błędna, a sprawca nie wyciągnął wniosków z udzielonego mu kredytu zaufania.
Fakultatywne przesłanki podjęcia postępowania na nowo
Obok przesłanek bezwzględnych ustawa przewiduje katalog sytuacji, w których sąd może, lecz nie musi, podjąć postępowanie warunkowo umorzone. Decyzja zależy od wnikliwej oceny stopnia i charakteru naruszenia warunków probacji przez sprawcę.
Zgodnie z art. 68 § 2 Kodeksu karnego sąd może podjąć postępowanie, jeżeli sprawca w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż umyślne, za które został skazany. Podstawą może być również uporczywe popełnianie wykroczeń.
Katalog przyczyn fakultatywnego podjęcia obejmuje:
- uchylanie się od dozoru wyznaczonego kuratora sądowego lub instytucji,
- niewykonywanie nałożonych obowiązków probacyjnych, w tym naprawienia szkody lub zadośćuczynienia,
- nieuiszczenie orzeczonego świadczenia pieniężnego w wyznaczonym terminie,
- uchylanie się od nałożonego obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
- niepoddanie się nakazanemu leczeniu odwykowemu lub psychoterapii.
Sąd bada przyczyny niewykonania obowiązków. Jeżeli sprawca wykaże, że uchybienie nastąpiło z przyczyn obiektywnych i niezależnych, na przykład z powodu ciężkiej choroby, sąd może odstąpić od podejmowania sprawy.
Skutki procesowe prawomocnego upływu okresu próby
Pomyślne przejście przez cały okres próby oraz wykonanie wszystkich nałożonych obowiązków rodzi daleko idące konsekwencje materialne i procesowe. Sprawa karna zostaje definitywnie i nieodwołalnie zamknięta.
Zgodnie z art. 68 § 4 Kodeksu karnego postępowanie nie może być podjęte później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Ów półroczny okres stanowi tak zwany okres ochronny przeznaczony na uprawomocnienie się ewentualnych orzeczeń za czyny popełnione w czasie próby.
Po upływie okresu próby wraz z dodatkowymi sześcioma miesiącami następują określone skutki:
- definitywne wygaśnięcie możliwości pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej za dany czyn,
- automatyczne usunięcie wszelkich wpisów z rejestru osób, wobec których warunkowo umorzono postępowanie,
- zatarcie wszelkich śladów procesowych zdarzenia w strukturach Krajowego Rejestru Karnego,
- pełna reintegracja prawna sprawcy bez jakichkolwiek ograniczeń w prawach publicznych.
Po zrealizowaniu tych wymogów sprawca może z pełną odpowiedzialnością prawną deklarować brak przeszłości kryminalnej w dowolnym kwestionariuszu urzędowym czy zawodowym.
Koszty sądowe w sprawach z warunkowym umorzeniem
Zastosowanie instytucji warunkowego umorzenia postępowania wiąże się zazwyczaj z koniecznością uregulowania kosztów procesu powstałych w toku śledztwa oraz postępowania sądowego. Obowiązek ten spoczywa na osobie, wobec której zastosowano probację.
Zgodnie z ogólnymi regułami procedury karnej sprawca, którego wina została stwierdzona orzeczeniem o umorzeniu, ponosi wydatki Skarbu Państwa oraz opłaty sądowe. Sąd określa ich wysokość w orzeczeniu kończącym postępowanie.
Struktura kosztów w sprawach z warunkowym umorzeniem obejmuje:
- opłatę sądową ustalaną na podstawie ustawy o opłatach w sprawach karnych,
- zryczałtowane wydatki postępowania przygotowawczego i sądowego,
- koszty sporządzonych w sprawie opinii biegłych, badań laboratoryjnych czy toksykologicznych,
- koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru przez osobę pokrzywdzoną.
Sąd może zwolnić sprawcę od zapłaty kosztów sądowych w całości lub w części, jeżeli ich uiszczenie byłoby zbyt uciążliwe ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów.