Pełnomocnictwo procesowe – wszystko co musisz wiedzieć

Czym jest pełnomocnictwo procesowe i na czym polega jego istota

Pełnomocnictwo procesowe to jednostronne oświadczenie woli, na mocy którego strona postępowania upoważnia oznaczoną osobę do reprezentowania jej przed sądem oraz podejmowania wszelkich wiążących czynności prawnych. Instytucja ta, uregulowana w art. 86 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego, pozwala na realizację prawa do obrony i rzetelnego procesu, przenosząc ciężar prowadzenia sporu na profesjonalnego lub zaufanego reprezentanta.

W odróżnieniu od przedstawicielstwa ustawowego, stosunek ten ma charakter w pełni dobrowolny i wynika z autonomii woli mocodawcy. Udzielenie umocowania nie pozbawia strony możliwości osobistego działania przed sądem, jednak nakłada na organ procesowy obowiązek kierowania wszelkich pism, wezwań i orzeczeń bezpośrednio do ustanowionego pełnomocnika, co zabezpiecza ciągłość oraz prawidłowość biegu postępowania.

Różnice między pełnomocnictwem procesowym a pełnomocnictwem materialnym

Pełnomocnictwo materialne, normowane przepisami Kodeksu cywilnego, służy dokonywaniu czynności prawnych w obrocie cywilnoprawnym, takich jak zawieranie umów, składanie oświadczeń woli czy zarządzanie majątkiem. Wywiera ono bezpośrednie skutki w sferze praw i obowiązków materialnych mocodawcy, lecz nie uprawnia samoistnie do zastępowania strony przed sądami powszechnymi, chyba że treść dokumentu wyraźnie przewiduje umocowanie procesowe.

Pełnomocnictwo procesowe charakteryzuje się ściśle jurysdykcyjnym przeznaczeniem i podlega odrębnym rygorom prawa procesowego. Przedmiotem tego stosunku jest podejmowanie czynności o charakterze procesowym, skierowanych do sądu oraz strony przeciwnej. Kluczowe różnice między tymi dwiema instytucjami prawnymi obejmują następujące aspekty:

• Źródło regulacji prawnej, którym dla spraw sądowych jest Kodeks postępowania cywilnego, a dla obrotu powszechnego Kodeks cywilny.
• Krąg podmiotów uprawnionych do reprezentacji, który w procesie sądowym jest ściśle ograniczony przepisami proceduralnymi.
• Zakres umocowania, który w przypadku pełnomocnictwa procesowego wynika bezpośrednio z ustawy i obejmuje cały ciąg czynności instancyjnych.
• Sposób wygaśnięcia oraz skutki cofnięcia umocowania wobec organów państwowych i podmiotów trzecich.

Rygoryzm pełnomocnictwa procesowego ma na celu zagwarantowanie bezpieczeństwa obrotu prawnego oraz sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Dokument pełnomocnictwa ogólnego w rozumieniu prawa materialnego nie jest tożsamy z pełnomocnictwem procesowym i w razie przedłożenia w sądzie zostanie uznany za nienależyte umocowanie, co uniemożliwi skuteczne prowadzenie sprawy.

Kto może zostać pełnomocnikiem procesowym w postępowaniu cywilnym

Krąg podmiotów mogących pełnić funkcję pełnomocnika procesowego w procesie cywilnym został zdefiniowany w art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego w sposób zamknięty. Zasadą jest powierzanie zastępstwa procesowego podmiotom świadczącym profesjonalną pomoc prawną, dysponującym należytym wykształceniem, zdanym egzaminem zawodowym oraz wpisem na odpowiednią listę korporacyjną.

Poza zawodowymi prawnikami ustawodawca dopuszcza reprezentację przez osoby bliskie oraz podmioty powiązane ze stroną określonym stosunkiem prawnym lub faktycznym. Zgodnie z obowiązującymi przepisami procesowymi pełnomocnikiem w procesie cywilnym może być:

• Adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy.
• Doradca restrukturyzacyjny w sprawach upadłościowych i restrukturyzacyjnych.
• Współuczestnik sporu po stronie powodowej lub pozwanej.
• Rodzice, małżonek, rodzeństwo, zstępni (dzieci, wnuki) oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.
• Osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia.

Katalog ten ma charakter bezwzględnie wiążący, co oznacza, że ustanowienie pełnomocnikiem osoby spoza ustawowego wykazu skutkuje bezskutecznością podjętych czynności. Sąd ma obowiązek badać z urzędu zdolność postulacyjną pełnomocnika na każdym etapie toczącego się postępowania, chroniąc stronę przed negatywnymi skutkami niefachowej reprezentacji.

Pełnomocnik procesowy w sprawach osób prawnych i przedsiębiorców

Reprezentacja podmiotów zbiorowych oraz przedsiębiorców podlega szczególnym regułom, uwzględniającym strukturę organizacyjną danej jednostki gospodarczej. Osoby prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą mogą korzystać z pomocy adwokatów, radców prawnych, jak również pracowników delegowanych do prowadzenia spraw przed organami sądowymi.

W przypadku przedsiębiorstw uprawnienie do reprezentowania przysługuje pracownikom danej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Osoba prawna prowadząca przedsiębiorstwo może ponadto udzielić pełnomocnictwa procesowego członkowi zarządu, wspólnikowi spółki osobowej lub prokurentowi. Prokura stanowi specyficzną postać pełnomocnictwa handlowego, która z mocy samej ustawy obejmuje umocowanie do reprezentacji sądowej.

Pracownik reprezentujący pracodawcę musi wykazać fakt zatrudnienia odpowiednim dokumentem, na przykład umową o pracę lub zaświadczeniem z działu kadr. Niedopuszczalne jest powoływanie się na stosunek pracowniczy o charakterze pozornym, wykreowany wyłącznie w celu obejścia przepisów regulujących zastępstwo procesowe.

Rodzaje pełnomocnictw procesowych w polskim prawie

Ustawodawca przewidział zróżnicowane kategorie pełnomocnictw w zależności od potrzeb mocodawcy oraz zakresu spraw powierzonych do prowadzenia. Prawidłowe określenie rodzaju pełnomocnictwa w treści dokumentu decyduje o granicach kompetencji reprezentanta i determinuje możliwość podejmowania konkretnych kroków prawnych.

Kodeks postępowania cywilnego wyróżnia dwa podstawowe rodzaje umocowania procesowego: pełnomocnictwo procesowe ogólne oraz pełnomocnictwo do prowadzenia poszczególnych spraw. Każdy z tych wariantów pełni inną rolę w toku obsługi prawnej:

• Pełnomocnictwo ogólne do prowadzenia spraw upoważnia do zastępowania strony we wszystkich postępowaniach sądowych, w których bierze ona udział.
• Pełnomocnictwo do prowadzenia poszczególnej sprawy zawęża kompetencje reprezentanta do konkretnego sporu toczącego się przed oznaczonym sądem.
• Pełnomocnictwo do dokonania określonej czynności procesowej ogranicza działanie do pojedynczego aktu, na przykład wniesienia apelacji lub udziału w jednym posiedzeniu.

Wybór odpowiedniego rodzaju pełnomocnictwa zależy od skali działalności podmiotu oraz stopnia zaufania do reprezentanta. Pełnomocnictwo do konkretnej sprawy jest najczęściej stosowanym rozwiązaniem w praktyce sporów sądowych, gdyż precyzyjnie wyznacza ramy odpowiedzialności prawnika za dany proces.

Ustawowy zakres umocowania pełnomocnika według Kodeksu postępowania cywilnego

Zakres pełnomocnictwa procesowego wynika wprost z art. 91 Kodeksu postępowania cywilnego, chyba że mocodawca postanowił o jego wyraźnym ograniczeniu w treści dokumentu. Ustawowe ramy umocowania zostały skonstruowane w sposób zapewniający pełną ochronę interesów strony na wszystkich etapach rozpoznawania sprawy przez sądy powszechne.

Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy samego prawa upoważnienie do wszelkich czynności łączących się z prowadzeniem sprawy. Do kluczowych uprawnień należących do ustawowego zakresu pełnomocnictwa zalicza się:

• Podejmowanie wszelkich czynności procesowych, w tym wnoszenie pozwów, pism przygotowawczych, wniosków dowodowych oraz środków odwoławczych.
• Zawarcie ugody sądowej, zrzeczenie się roszczenia oraz uznanie powództwa, o ile uprawnienia te nie zostały wyłączone.
• Odbiór kosztów procesu od strony przeciwnej oraz kwot zasądzonych w wyroku.
• Udzielenie dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu.
• Zastępstwo w postępowaniu zabezpieczającym oraz egzekucyjnym toczącym się na podstawie wydanego orzeczenia.

Ustawowy zakres umocowania zwalnia pełnomocnika z konieczności uzyskiwania odrębnej zgody klienta na poszczególne pisma lub wnioski. Daje to reprezentantowi swobodę taktyczną niezbędną do reagowania na dynamikę rozprawy oraz stanowisko prezentowane przez stronę przeciwną.

Czynności wymagające pełnomocnictwa szczególnego w toku procesu

Mimo szerokiego zakresu ustawowego pełnomocnictwa procesowego, istnieją sytuacje, w których ustawa wymaga legitymowania się pełnomocnictwem szczególnym. Wymóg ten ma charakter gwarancyjny i chroni mocodawcę przed nieodwracalnymi skutkami prawnymi o fundamentalnym znaczeniu dla bytu danego roszczenia lub całego postępowania.

Pełnomocnictwo szczególne jest niezbędne do dokonania czynności dyspozytywnych o wyjątkowej doniosłości, a także w sprawach, gdzie przepisy odrębne wyraźnie wprowadzają taki rygor. Przykładowo, zawarcie ugody pozasądowej, cofnięcie pozwu z jednoczesnym zrzeczeniem się roszczenia w określonych warunkach czy wyrażenie zgody na sąd polubowny może wymagać wyraźnej dyspozycji mocodawcy.

Jeżeli pełnomocnictwo ogólne zawierało wyłączenia w zakresie uznania powództwa lub zawarcia ugody, pełnomocnik nie może skutecznie zrealizować tych czynności bez nowego, celowego umocowania. Brak stosownego dokumentu powoduje bezskuteczność czynności i nakłada na sąd obowiązek wezwania do uzupełnienia braków formalnych.

Pełnomocnictwo substytucyjne i zasady ustanawiania substytuta

Pełnomocnictwo substytucyjne polega na upoważnieniu przez pełnomocnika głównego innego profesjonalnego prawnika do występowania w imieniu mocodawcy. Instytucja substytucji, przewidziana w art. 91 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego, stanowi standardowe narzędzie organizacyjne, zapewniające należytą reprezentację klienta w razie kolizji terminów rozpraw lub choroby pełnomocnika.

Substytut nie staje się pełnomocnikiem dotychczasowego reprezentanta, lecz bezpośrednim pełnomocnikiem samej strony procesu. Czynności podejmowane przez substytuta wywołują skutki bezpośrednio w sferze prawnej mocodawcy, a zakres jego uprawnień nie może przekraczać zakresu umocowania udzielonego pełnomocnikowi głównemu.

Ustanowienie substytuta może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy uprawnienie to wynika z treści pełnomocnictwa głównego lub z mocy samej ustawy. W praktyce substytutem adwokata może być inny adwokat lub aplikant adwokacki, a substytutem radcy prawnego – inny radca prawny lub aplikant radcowski.

Prawidłowa forma i procedura udzielenia pełnomocnictwa procesowego

Udzielenie pełnomocnictwa procesowego wymaga zachowania formy pisemnej lub złożenia oświadczenia ustnie do protokołu posiedzenia sądowego. Pełnomocnik jest zobowiązany dołączyć do akt sprawy oryginał pełnomocnictwa lub jego odpis uwierzytelniony zgodnie z obowiązującymi przepisami przy pierwszej czynności procesowej, pod rygorem zwrotu pisma lub zawieszenia postępowania.

W dobie informatyzacji wymiaru sprawiedliwości dopuszczalne jest również udzielenie pełnomocnictwa w postaci elektronicznej. Dokument taki musi zostać opatrzony kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym przez mocodawcę, a następnie przesłany do sądu za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe.

Profesjonalni pełnomocnicy, w tym adwokaci i radcy prawni, posiadają ustawowe uprawnienie do samodzielnego poświadczania za zgodność z oryginałem odpisów udzielonych im pełnomocnictw. Takie uwierzytelnienie ma moc dokumentu urzędowego i eliminuje konieczność przedkładania dokumentu poświadczonego notarialnie.

Wymogi formalne dokumentu pełnomocnictwa i niezbędne elementy treści

Wadliwie sporządzony dokument pełnomocnictwa stanowi brak formalny pisma procesowego w rozumieniu art. 130 Kodeksu postępowania cywilnego. Aby dokument wywołał zamierzone skutki prawne, musi jednoznacznie identyfikować strony stosunku pełnomocnictwa oraz określać zakres powierzonych kompetencji procesowych.

W treści prawidłowo sporządzonego dokumentu pełnomocnictwa procesowego muszą znaleźć się następujące elementy:

• Oznaczenie miejsca i daty sporządzenia dokumentu.
• Dokładne dane mocodawcy, w tym imię, nazwisko, adres zamieszkania, numer PESEL, a dla podmiotów rejestrowych numer KRS i NIP.
• Dokładne dane pełnomocnika ze wskazaniem jego tytułu zawodowego, numeru wpisu na listę korporacyjną lub stopnia pokrewieństwa.
• Jednoznaczne określenie zakresu umocowania, w tym sygnatury sprawy, oznaczenia sądu lub wskazania przedmiotu sporu.
• Własnoręczny podpis mocodawcy lub osób uprawnionych do reprezentacji podmiotu zbiorowego.

Pominięcie któregokolwiek z obligatoryjnych elementów, w szczególności brak podpisu mocodawcy lub brak precyzyjnego oznaczenia pełnomocnika, uniemożliwia nadanie pismu biegu. Przewodniczący wzywa wówczas do usunięcia braku w wyznaczonym terminie pod rygorem zwrotu pisma procesowego.

Opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego i zwolnienia ustawowe

Złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa procesowego podlega obowiązkowi uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 17 złotych. Danina ta, wynikająca z ustawy o opłacie skarbowej, musi zostać wpłacona na rachunek bankowy właściwego urzędu gminy lub miasta, na którego terenie znajduje się siedziba sądu rozpoznającego sprawę.

Ustawodawca przewidział szereg wyjątków zwalniających z obowiązku uiszczania opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa. Zwolnienie przysługuje z mocy prawa w następujących sytuacjach:

• Udzielenie pełnomocnictwa małżonkowi, wstępnemu (rodzice, dziadkowie), zstępnemu (dzieci, wnuki) lub rodzeństwu.
• Złożenie pełnomocnictwa w sprawach alimentacyjnych, ze stosunku pracy oraz z zakresu ubezpieczeń społecznych.
• Złożenie dokumentu przez stronę, która uzyskała sądowe zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części.
• Działanie pełnomocnika ustanowionego dla strony z urzędu.

Dowód zapłaty opłaty skarbowej lub dokument potwierdzający prawo do zwolnienia należy dołączyć do akt sprawy wraz z pełnomocnictwem. Niedopełnienie tego obowiązku nie wstrzymuje biegu sprawy sądowej, lecz skutkuje wszczęciem przez sąd procedury zawiadomienia organu podatkowego o zaległości skarbowej.

Zasady doręczania pism sądowych ustanowionemu pełnomocnikowi

Ustanowienie pełnomocnika procesowego wywołuje daleko idące skutki w sferze doręczeń sądowych, co reguluje art. 133 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Od chwili doręczenia sądowi dokumentu pełnomocnictwa wszelkie pisma sądowe, zawiadomienia oraz wyroki z uzasadnieniem muszą być doręczane wyłącznie ustanowionemu pełnomocnikowi.

Doręczenie pisma procesowego bezpośrednio stronie z pominięciem jej pełnomocnika jest prawnie bezskuteczne i nie wywołuje skutków procesowych, na przykład nie rozpoczyna biegu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Wyjątkiem od tej reguły są sytuacje, w których przepisy nakazują osobiste przesłuchanie strony lub doręczenie wezwania do osobistego stawiennictwa pod rygorem pominięcia dowodu.

Pomiędzy zawodowymi pełnomocnikami obowiązuje ponadto zasada bezpośrednich doręczeń pism procesowych w toku sprawy. Adwokat lub radca prawny ma obowiązek doręczyć odpis pisma bezpośrednio pełnomocnikowi strony przeciwnej i dołączyć do pisma składanego w sądzie dowód nadania lub odbioru przesyłki.

Działanie bez należytego umocowania i instytucja tymczasowego dopuszczenia do czynności

W sytuacjach nagłych, gdy strona nie ma możliwości natychmiastowego wystawienia dokumentu pełnomocnictwa, Kodeks postępowania cywilnego dopuszcza instytucję tymczasowego dopuszczenia do podjęcia czynności procesowej. Zgodnie z art. 97 KPC sąd może tymczasowo dopuścić do działania osobę niemogącą przedstawić pełnomocnictwa, wyznaczając termin do jego złożenia.

Zgoda sądu na tymczasowe działanie ma charakter wyjątkowy i wymaga uprawdopodobnienia, że udzielenie pełnomocnictwa rzeczywiście miało miejsce lub nastąpi w najbliższym czasie. Jeżeli wyznaczony termin upłynie bezskutecznie, sąd umarza czynności podjęte przez tę osobę, a strona przeciwna może żądać naprawienia szkody poniesionej przez wdanie się w spór.

Czynności podjęte przez rzekomego pełnomocnika (falsus procurator) mogą zostać zatwierdzone przez mocodawcę z mocą wsteczną. Następuje to poprzez złożenie oświadczenia o potwierdzeniu dokonanych czynności procesowych oraz jednoczesne dołączenie ważnego dokumentu pełnomocnictwa obejmującego okres, w którym czynności były realizowane.

Nieważność postępowania z powodu nienależytego umocowania pełnomocnika

Prawidłowość umocowania pełnomocnika stanowi bezwzględną przesłankę procesową, której naruszenie niesie najcięższe skutki jurysdykcyjne. Zgodnie z art. 379 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego nieważność postępowania zachodzi wtedy, gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany do prowadzenia sprawy.

Nieważność postępowania brana jest przez sąd odwoławczy pod rozwagę z urzędu, niezależnie od granic zarzutów podniesionych w apelacji. Wystąpienie tej wady proceduralnej skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku, zniesieniem postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Wada nienależytego umocowania obejmuje zarówno brak samego dokumentu pełnomocnictwa, jak i przekroczenie granic umocowania lub ustanowienie pełnomocnikiem osoby niemogącej pełnić tej funkcji. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy sprawę prowadziła osoba niebędąca adwokatem, radcą prawnym ani krewnym uprawnionym do reprezentacji.

Odwołanie i wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego oraz ich skutki prawne

Stosunek pełnomocnictwa opiera się na wzajemnym zaufaniu, dlatego może zostać rozwiązany w każdym czasie przez każdą ze stron. Mocodawca może odwołać pełnomocnictwo bez podawania przyczyny, natomiast pełnomocnik ma prawo je wypowiedzieć, zachowując obowiązki wynikające z zasad etyki zawodowej oraz przepisów postępowania.

Odwołanie i wypowiedzenie pełnomocnictwa wywierają skutki prawne w ściśle określonych momentach. Reguły te kształtują się w następujący sposób:

• Wobec sądu odwołanie lub wypowiedzenie odnosi skutek z chwilą zawiadomienia o tym fakcie organu procesowego.
• Wobec strony przeciwnej i innych uczestników skutek następuje z chwilą doręczenia im zawiadomienia o wygaśnięciu umocowania.
• Adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, jest obowiązany działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go z tego obowiązku.

Dwutygodniowy okres ochronny ma na celu zapobieżenie uchybieniu terminom procesowym i umożliwienie stronie znalezienia nowego reprezentanta. Wszelkie czynności podjęte przez pełnomocnika w tym okresie na korzyść strony pozostają w pełni ważne i skuteczne.

Wygaśnięcie pełnomocnictwa procesowego na skutek śmierci strony lub utraty bytu prawnego

Pełnomocnictwo procesowe wygasa z mocy prawa w ściśle określonych zdarzeniach prawnych, takich jak śmierć pełnomocnika, utrata przez niego zdolności postulacyjnej lub prawomocne ukończenie postępowania. W odniesieniu do śmierci mocodawcy Kodeks postępowania cywilnego wprowadza istotny wyjątek od ogólnych reguł prawa cywilnego.

Zgodnie z art. 96 KPC śmierć strony albo utrata przez nią zdolności sądowej nie powoduje automatycznego wygaśnięcia pełnomocnictwa procesowego. Pełnomocnik procesowy działa w procesie aż do czasu zawieszenia postępowania przez sąd, a podejmowane przez niego czynności chronią interesy spadkobierców lub następców prawnych zmarłej strony.

W przypadku wykreślenia osoby prawnej z rejestru przedsiębiorców lub jej likwidacji pełnomocnictwo wygasa z chwilą utraty bytu prawnego podmiotu. Sąd ma wówczas obowiązek zawiesić postępowanie z urzędu i wezwać następców prawnych do wstąpienia do toczącego się procesu.

Pełnomocnik z urzędu – przesłanki ustanowienia i procedura wnioskowania

Strona, która nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może ubiegać się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uprawnienie to normuje art. 117 Kodeksu postępowania cywilnego i stanowi ono gwarancję konstytucyjnego prawa do sądu.

Wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu składa się do sądu, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Do wniosku osoba fizyczna musi dołączyć wypełnione oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, sporządzone na urzędowym formularzu.

Sąd uwzględnia wniosek, jeżeli udział profesjonalnego pełnomocnika w sprawie jest obiektywnie potrzebny z uwagi na stopień skomplikowania sporu lub nieporadność samej strony. Wyboru konkretnego adwokata lub radcy prawnego dokonuje właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych na wniosek sądu.

Pełnomocnictwo procesowe w postępowaniu karnym i sądowoadministracyjnym

Zasady reprezentacji w innych procedurach sądowych wykazują odrębności w stosunku do procesu cywilnego. W postępowaniu karnym odpowiednikiem pełnomocnika oskarżonego jest obrońca, którym może być wyłącznie adwokat lub radca prawny, podczas gdy pokrzywdzony i oskarżyciel posiłkowy korzystają z pomocy pełnomocnika procesowego na zasadach Kodeksu postępowania karnego.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym krąg pełnomocników został ukształtowany w sposób autonomiczny. Zgodnie z Prawem o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pełnomocnikiem może być adwokat, radca prawny, doradca podatkowy w sprawach podatkowych, a także rzecznik patentowy w sprawach własności przemysłowej.

Przed Naczelnym Sądem Administracyjnym obowiązuje przymus adwokacko-radcowski przy sporządzaniu i wnoszeniu skargi kasacyjnej. Oznacza to, że strona nie może samodzielnie złożyć tego środka zaskarżenia, lecz musi skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika dysponującego odpowiednimi uprawnieniami korporacyjnymi.