Zwolnienie za porozumieniem stron to najszybszy i najmniej konfliktowy sposób zakończenia stosunku pracy. Pracownik i pracodawca wspólnie ustalają datę zakończenia umowy, bez konieczności zachowania okresu wypowiedzenia i bez podawania przyczyny rozwiązania. Wymaga to jedynie zgodnej woli obu stron wyrażonej na piśmie, najczęściej w formie krótkiego dokumentu podpisanego przez pracownika i pracodawcę.
Czym jest zwolnienie za porozumieniem stron
Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron polega na wspólnym uzgodnieniu warunków zakończenia zatrudnienia. W przeciwieństwie do wypowiedzenia, gdzie jedna strona jednostronnie kończy współpracę, tutaj obie strony muszą się zgodzić na termin i warunki rozstania. Może dotyczyć każdego rodzaju umowy o pracę, niezależnie od stażu pracy czy zajmowanego stanowiska.
Podstawa prawna rozwiązania umowy za porozumieniem stron
Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron reguluje artykuł 30 paragraf 1 punkt 1 kodeksu pracy. Przepis ten wymienia porozumienie stron jako jeden ze sposobów zakończenia stosunku pracy, obok wypowiedzenia, rozwiązania bez wypowiedzenia oraz wygaśnięcia umowy. Kodeks pracy nie narzuca konkretnej formy dokumentu, jednak w praktyce zawsze sporządza się go pisemnie.
Kiedy warto rozważyć zwolnienie za porozumieniem stron
Porozumienie stron sprawdza się w wielu sytuacjach zawodowych, zarówno z inicjatywy pracownika, jak i pracodawcy. Warto je rozważyć, gdy zależy nam na szybkim zakończeniu współpracy lub uniknięciu formalnego konfliktu.
- Pracownik znalazł nową pracę i chce rozpocząć ją wcześniej niż pozwala na to standardowy okres wypowiedzenia.
- Pracodawca redukuje etaty i chce uniknąć procedury zwolnień grupowych.
- Obie strony chcą zakończyć współpracę bez podawania przyczyny w dokumentach.
- Relacje między stronami są dobre i nie ma potrzeby formalnego sporu.
Jak wygląda procedura rozwiązania umowy za porozumieniem stron
Proces zaczyna się od propozycji złożonej przez jedną ze stron, ustnie lub pisemnie. Druga strona może ją zaakceptować, odrzucić lub zaproponować inne warunki, na przykład inną datę zakończenia zatrudnienia. Po osiągnięciu zgody sporządza się dokument porozumienia, który podpisują obie strony, co kończy formalną procedurę rozwiązania umowy.
Co powinno zawierać porozumienie stron
Dokument porozumienia powinien być precyzyjny, aby uniknąć późniejszych sporów interpretacyjnych. Nie ma jednego obowiązującego wzoru, jednak istnieją elementy, które powinny znaleźć się w każdym takim piśmie.
- Dane pracownika i pracodawcy oraz numer i data zawarcia rozwiązywanej umowy.
- Dokładna data zakończenia stosunku pracy, uzgodniona przez obie strony.
- Informacja o wykorzystaniu zaległego urlopu lub jego ekwiwalencie pieniężnym.
- Ewentualne dodatkowe ustalenia, na przykład dotyczące odprawy lub zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy.
- Podpisy pracownika i osoby reprezentującej pracodawcę.
Okres wypowiedzenia a zwolnienie za porozumieniem stron
Jedną z głównych zalet porozumienia stron jest brak konieczności zachowania okresu wypowiedzenia. Strony same ustalają dowolny termin zakończenia zatrudnienia, nawet z dnia na dzień, jeśli obie się na to zgadzają. To istotna różnica względem wypowiedzenia, gdzie długość okresu wypowiedzenia zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi od dwóch tygodni do trzech miesięcy.
Odprawa przy zwolnieniu za porozumieniem stron
Standardowo rozwiązanie umowy za porozumieniem stron nie wiąże się z prawem do odprawy, ponieważ przepisy kodeksu pracy nie przewidują takiego świadczenia dla tego trybu zakończenia zatrudnienia. Wyjątkiem są sytuacje, gdy przyczyną rozwiązania umowy są okoliczności niedotyczące pracownika, na przykład likwidacja stanowiska, a zatrudnienie odbywało się u pracodawcy zatrudniającego co najmniej dwudziestu pracowników.
W takim przypadku zastosowanie ma ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, a wysokość odprawy zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i wynosi od jednomiesięcznego do trzymiesięcznego wynagrodzenia. Warto, aby taka informacja znalazła się wprost w treści porozumienia.
Świadectwo pracy po rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron
Pracodawca ma obowiązek wydać świadectwo pracy niezależnie od trybu rozwiązania umowy, w tym również przy zwolnieniu za porozumieniem stron. Dokument powinien trafić do pracownika najpóźniej w dniu zakończenia stosunku pracy. W świadectwie jako tryb rozwiązania umowy wpisuje się właśnie porozumienie stron, bez konieczności podawania dodatkowych przyczyn zakończenia współpracy.
Zasiłek dla bezrobotnych po zwolnieniu za porozumieniem stron
Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron wpływa na termin nabycia prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Osoba zarejestrowana w urzędzie pracy po takim trybie zwolnienia musi odczekać dziewięćdziesiąt dni, zanim zasiłek zacznie być wypłacany, o ile w ciągu ostatnich sześciu miesięcy rozwiązała umowę w ten sposób. To istotna różnica względem zwolnienia z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, gdzie takiego okresu karencji się nie stosuje.
Warto to uwzględnić przed podjęciem decyzji, zwłaszcza jeśli planowana przerwa między zatrudnieniami ma być dłuższa. W praktyce oznacza to, że przez pierwsze trzy miesiące po rejestracji w urzędzie pracy osoba pozostaje bez świadczenia, mimo formalnego statusu bezrobotnego.
Zwolnienie za porozumieniem stron a urlop wypoczynkowy
Przy rozwiązywaniu umowy za porozumieniem stron należy rozliczyć niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Strony mogą ustalić, że pracownik wykorzysta zaległe dni urlopu przed zakończeniem zatrudnienia, co często zapisuje się bezpośrednio w treści porozumienia. Jeśli nie ma takiej możliwości, pracodawca wypłaca ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane dni urlopowe najpóźniej w dniu ustania stosunku pracy.
Zwolnienie za porozumieniem stron w ciąży
Pracownica w ciąży podlega szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem umowy przez pracodawcę, jednak ochrona ta nie dotyczy rozwiązania za porozumieniem stron. Oznacza to, że pracodawca nie może samodzielnie zainicjować zwolnienia, ale kobieta w ciąży może sama zaproponować taki tryb zakończenia zatrudnienia, jeśli świadomie tego chce.
Sądy pracy oraz Państwowa Inspekcja Pracy zwracają uwagę, że zgoda pracownicy w ciąży musi być w pełni dobrowolna i świadoma. Jeśli pracodawca wywierał presję lub wprowadził pracownicę w błąd co do skutków porozumienia, kobieta może żądać uznania takiego oświadczenia za nieważne przed sądem pracy.
Zwolnienie za porozumieniem stron a zwolnienie lekarskie
Przebywanie na zwolnieniu lekarskim nie stanowi przeszkody do zawarcia porozumienia stron, w przeciwieństwie do wypowiedzenia umowy przez pracodawcę, które w takim okresie jest niedozwolone. Pracownik na zwolnieniu lekarskim może więc samodzielnie zaproponować rozwiązanie umowy za porozumieniem stron albo zaakceptować taką propozycję ze strony pracodawcy, jeśli uzna warunki za korzystne.
Wady i zalety zwolnienia za porozumieniem stron dla pracownika
Decyzja o podpisaniu porozumienia powinna być poprzedzona analizą konsekwencji dla dalszej sytuacji zawodowej i finansowej. Poniżej zestawienie najważniejszych aspektów z perspektywy osoby zatrudnionej.
- Zaleta: możliwość szybkiego zakończenia zatrudnienia i rozpoczęcia nowej pracy bez czekania na upływ wypowiedzenia.
- Zaleta: brak konieczności podawania przyczyny rozwiązania umowy w dokumentacji pracowniczej.
- Wada: dziewięćdziesięciodniowy okres karencji przed nabyciem prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
- Wada: brak ochrony przed presją ze strony pracodawcy, jeśli propozycja nie wynika z własnej inicjatywy pracownika.
Wady i zalety zwolnienia za porozumieniem stron dla pracodawcy
Z perspektywy pracodawcy porozumienie stron również ma swoje mocne i słabe strony, szczególnie przy planowaniu redukcji zatrudnienia lub zakończeniu współpracy z pojedynczym pracownikiem. Warto je rozważyć przed wyborem trybu rozwiązania umowy.
- Zaleta: elastyczność w ustalaniu daty zakończenia zatrudnienia, bez sztywnych terminów wypowiedzenia.
- Zaleta: mniejsze ryzyko sporu sądowego, ponieważ obie strony wyrażają zgodę dobrowolnie.
- Wada: konieczność uzyskania zgody pracownika, co nie zawsze jest możliwe.
- Wada: przy zwolnieniach grupowych porozumienie stron nie zawsze pozwala uniknąć obowiązków wynikających z ustawy o zwolnieniach grupowych.
Czy można cofnąć zgodę na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron
Po podpisaniu porozumienia jednostronne wycofanie się z niego jest trudne, ponieważ dokument ma charakter umowy i wiąże obie strony. Możliwe jest jednak uchylenie się od skutków oświadczenia woli, jeśli zostało ono złożone pod wpływem błędu, groźby lub w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosowanymi odpowiednio w prawie pracy.
Wniosek o uchylenie się od skutków prawnych trzeba złożyć w określonym terminie, liczonym od momentu ustania obawy lub wykrycia błędu. Sprawy tego typu rozstrzyga sąd pracy, a ciężar udowodnienia wady oświadczenia woli spoczywa na osobie, która chce cofnąć zgodę na rozwiązanie umowy.
Zwolnienie za porozumieniem stron a wypowiedzenie umowy – różnice
Oba tryby prowadzą do zakończenia stosunku pracy, ale różnią się istotnie pod względem formalnym i skutków prawnych. Wypowiedzenie jest jednostronną czynnością, którą można złożyć bez zgody drugiej strony, z zachowaniem ustawowego okresu wypowiedzenia i, w przypadku pracodawcy, często z podaniem przyczyny. Porozumienie stron wymaga zgody obu stron, ale pozwala dowolnie ustalić termin zakończenia zatrudnienia.
Kluczowa różnica dotyczy też ochrony pracownika. Przy wypowiedzeniu obowiązują okresy ochronne, na przykład dla osób w wieku przedemerytalnym czy kobiet w ciąży, których porozumienie stron formalnie nie obejmuje w taki sam sposób. Dlatego wybór trybu rozwiązania umowy powinien uwzględniać indywidualną sytuację pracownika.
Najczęstsze błędy przy zawieraniu porozumienia stron
Nieprawidłowo sporządzone porozumienie może prowadzić do sporów i komplikacji prawnych już po zakończeniu zatrudnienia. Najczęściej popełniane błędy dotyczą zarówno treści dokumentu, jak i samego sposobu jego zawierania.
- Brak jasno określonej daty zakończenia stosunku pracy w treści porozumienia.
- Pomijanie kwestii niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego i jego rozliczenia.
- Podpisywanie dokumentu pod presją czasu, bez możliwości zapoznania się z jego treścią.
- Brak informacji o ewentualnym zwolnieniu z obowiązku świadczenia pracy do dnia rozwiązania umowy.
Wzór porozumienia stron – co warto wiedzieć
Dokument porozumienia nie musi być rozbudowany, ale powinien zawierać wszystkie kluczowe elementy wymienione we wcześniejszej części artykułu. Najlepiej, aby był sporządzony w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron. Warto również zachować kopię dokumentu na wypadek ewentualnych sporów dotyczących warunków rozwiązania umowy w przyszłości.
Przed podpisaniem porozumienia dobrze jest dokładnie przeanalizować jego treść, najlepiej z pomocą specjalisty prawa pracy, zwłaszcza gdy w grę wchodzą dodatkowe ustalenia finansowe. Pochopne podpisanie dokumentu bez pełnego zrozumienia skutków może utrudnić późniejsze dochodzenie swoich praw przed sądem pracy.
Zwolnienie za porozumieniem stron a umowa na czas określony
Porozumienie stron można zastosować również przy umowach zawartych na czas określony, niezależnie od tego, ile czasu pozostało do końca ich obowiązywania. W takiej sytuacji strony ustalają wcześniejszy termin zakończenia zatrudnienia niż pierwotnie wskazany w umowie, co bywa korzystne, gdy pracownik znajduje nowe zatrudnienie przed upływem umówionego okresu.
Zwolnienie za porozumieniem stron w okresie próbnym
Umowa na okres próbny również może zostać rozwiązana za porozumieniem stron, na tych samych zasadach co inne rodzaje umów o pracę. Ze względu na krótki charakter tej umowy strony często decydują się na natychmiastowe zakończenie współpracy, jeśli obie widzą, że dalsza kontynuacja zatrudnienia nie ma sensu.
Najczęściej zadawane pytania
Poniżej odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się w kontekście rozwiązania umowy za porozumieniem stron.
Czy pracodawca musi zgodzić się na porozumienie stron? Nie, zgoda obu stron jest dobrowolna, a odmowa przyjęcia propozycji nie wymaga uzasadnienia i nie podlega zaskarżeniu.
Czy porozumienie stron trzeba uzasadniać? Nie, kodeks pracy nie wymaga podawania przyczyny rozwiązania umowy w tym trybie, co odróżnia go od wypowiedzenia składanego przez pracodawcę.
Czy można zawrzeć porozumienie stron ustnie? Formalnie tak, jednak w praktyce zawsze zaleca się formę pisemną, ponieważ ułatwia to udowodnienie warunków rozwiązania umowy w razie sporu.
Ile wynosi okres karencji przy zasiłku dla bezrobotnych po porozumieniu stron? Standardowo dziewięćdziesiąt dni, jeśli osoba rozwiązała umowę w tym trybie w ciągu ostatnich sześciu miesięcy przed rejestracją w urzędzie pracy.
