Wprowadzenie do tematyki rozwodów transgranicznych
W dobie globalizacji i swobodnego przepływu osób migracja zarobkowa oraz osiedleńcza stała się codziennością dla milionów Polaków. Życie poza granicami kraju ojczystego wiąże się nie tylko z nowymi możliwościami zawodowymi, ale również z wyzwaniami natury osobistej i prawnej. Jednym z najtrudniejszych momentów w życiu emigranta może być decyzja o zakończeniu małżeństwa. Pytanie o to, jak wziąć rozwód mieszkając za granicą, pojawia się niezwykle często w kancelariach prawnych oraz na forach polonijnych. Proces ten jest znacznie bardziej skomplikowany niż w przypadku par zamieszkujących w jednym państwie, ponieważ wymaga uwzględnienia przepisów prawa międzynarodowego, rozporządzeń unijnych oraz dwustronnych umów o pomocy prawnej.
Sytuacja prawna małżonków przebywających na emigracji zależy od wielu czynników, takich jak miejsce ich aktualnego zamieszkania, obywatelstwo, a także miejsce zawarcia związku małżeńskiego. Często zdarza się, że osoby te nie wiedzą, czy powinny pozwać współmałżonka w Polsce, czy w kraju, w którym obecnie przebywają. Wybór odpowiedniego forum procesowego ma fundamentalne znaczenie nie tylko dla czasu trwania postępowania, ale przede wszystkim dla kosztów oraz treści ostatecznego rozstrzygnięcia, zwłaszcza w zakresie opieki nad dziećmi czy podziału majątku. Zrozumienie mechanizmów rządzących rozwodem międzynarodowym pozwala uniknąć wielu błędów, które mogą skutkować nieważnością wyroku lub problemami z jego uznaniem w przyszłości.
Ustalenie jurysdykcji czyli w którym kraju złożyć pozew
Pierwszym i najważniejszym krokiem w procesie rozwiązywania małżeństwa na odległość jest ustalenie tak zwanej jurysdykcji krajowej. Termin ten oznacza kompetencję sądów danego państwa do rozpoznania konkretnej sprawy. W sprawach rozwodowych nie zawsze mamy pełną dowolność wyboru. Jeśli oboje małżonkowie mieszkają w tym samym kraju za granicą, najczęściej to właśnie tamtejszy sąd będzie właściwy do przeprowadzenia rozwodu. Sytuacja komplikuje się jednak, gdy jedno z małżonków wróciło do Polski, a drugie pozostało na emigracji, lub gdy każde z nich mieszka w innym państwie trzecim.
Podstawowym kryterium ustalania jurysdykcji w Unii Europejskiej jest miejsce zwykłego pobytu małżonków. Nie jest to pojęcie tożsame z zameldowaniem, lecz odnosi się do centrum życiowego danej osoby. Sądy polskie posiadają jurysdykcję, jeżeli oboje małżonkowie mają obywatelstwo polskie, bez względu na to, gdzie aktualnie mieszkają. Jest to niezwykle istotne udogodnienie dla Polonii, gdyż pozwala na przeprowadzenie sprawy w ojczystym języku przed polskim wymiarem sprawiedliwości. Należy jednak pamiętać, że jeśli sprawa zostanie najpierw wszczęta przed sądem zagranicznym, sąd polski może być zmuszony do zawieszenia postępowania, aby uniknąć wydania dwóch sprzecznych wyroków.
Rozporządzenie Bruksela II ter i jego znaczenie dla Polaków w Unii Europejskiej
Wewnątrz Unii Europejskiej zasady dotyczące jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich są ściśle uregulowane. Obecnie kluczowym aktem prawnym jest Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111, znane powszechnie jako Bruksela II ter. Zastąpiło ono starsze przepisy, wprowadzając szereg ułatwień mających na celu przyspieszenie postępowań i lepszą ochronę dobra dziecka. Rozporządzenie to określa listę łączników, które pozwalają wskazać, który sąd w UE może orzekać o rozwodzie. Do najważniejszych z nich należą miejsce wspólnego zwykłego pobytu małżonków lub miejsce ostatniego wspólnego pobytu, o ile jedno z nich nadal tam mieszka.
Dzięki tym przepisom wyrok rozwodowy wydany w jednym państwie członkowskim UE jest automatycznie uznawany w pozostałych państwach bez konieczności przeprowadzania odrębnych postępowań o uznanie. Dla obywatela polskiego mieszkającego np. w Niemczech czy we Francji oznacza to, że rozwód uzyskany tam lokalnie będzie w pełni skuteczny w Polsce po dopełnieniu prostych formalności administracyjnych w urzędzie stanu cywilnego. Rozporządzenie to kładzie również duży nacisk na mediację i polubowne rozwiązywanie sporów, co ma kluczowe znaczenie w sprawach z elementem zagranicznym, gdzie bariery językowe i kulturowe mogą zaostrzać konflikt.
Wybór prawa właściwego dla sprawy rozwodowej
Częstym błędem jest utożsamianie jurysdykcji (sądu, przed którym toczy się sprawa) z prawem właściwym (przepisami, na podstawie których zapada wyrok). Może dojść do sytuacji, w której sąd w Hiszpanii będzie orzekał o rozwodzie pary Polaków, stosując przy tym polskie prawo rodzinne i opiekuńcze. Taki mechanizm wynika z przepisów kolizyjnych, które mają za zadanie wskazać, system prawny którego państwa jest najściślej związany z daną sytuacją. Wiele państw europejskich jest związanych Rozporządzeniem Rzym III, które pozwala małżonkom na dokonanie wyboru prawa właściwego dla ich rozwodu.
Jeśli małżonkowie nie dokonają takiego wyboru, prawo właściwe ustala się kaskadowo. W pierwszej kolejności stosuje się prawo państwa, w którym małżonkowie mają wspólne miejsce zwykłego pobytu w chwili wytoczenia powództwa. Jeśli mieszkają w różnych krajach, bierze się pod uwagę prawo państwa ostatniego wspólnego pobytu, pod warunkiem że jeden z nich nadal tam zamieszkuje. W ostateczności stosuje się prawo państwa, przed którego sądem toczy się sprawa (lex fori). Zrozumienie tych niuansów jest kluczowe, ponieważ polskie prawo przewiduje instytucję winy w rozkładzie pożycia, podczas gdy w wielu systemach zachodnich rozwód jest bezorzeczny, co diametralnie zmienia strategię procesową.
Rozwód przed sądem polskim bez konieczności przyjazdu do kraju
Wielu emigrantów obawia się, że złożenie pozwu w Polsce będzie wiązało się z koniecznością częstych i kosztownych podróży na rozprawy. Współczesna procedura cywilna w Polsce wyszła naprzeciw tym obawom. Obecnie możliwe jest przeprowadzenie dużej części postępowania zdalnie. Sądy coraz powszechniej korzystają z rozpraw online, które pozwalają stronom oraz świadkom na uczestnictwo w posiedzeniu za pośrednictwem wideokonferencji. Wymaga to jedynie posiadania urządzenia z dostępem do internetu, kamerą i mikrofonem oraz wcześniejszego zgłoszenia chęci udziału w takiej formie.
Dodatkowo, w sprawach, w których małżonkowie są zgodni co do chęci rozstania i nie posiadają małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do absolutnego minimum. Istnieje również możliwość przesłuchania strony przez konsula RP w kraju zamieszkania, choć jest to procedura rzadsza i bardziej sformalizowana. Kluczem do sprawnego przeprowadzenia rozwodu w Polsce przy stałym pobycie za granicą jest ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, który będzie odbierał korespondencję i reprezentował interesy klienta na miejscu, eliminując potrzebę osobistego stawiennictwa w większości przypadków.
Rola pełnomocnika procesowego w sprawach międzynarodowych
Decydując się na rozwód mieszkając za granicą, wsparcie adwokata lub radcy prawnego staje się nie tyle luksusem, co koniecznością. Specyfika spraw międzynarodowych wymaga znajomości nie tylko krajowego kodeksu rodzinnego, ale przede wszystkim prawa prywatnego międzynarodowego. Pełnomocnik w kraju może pomóc w prawidłowym sformułowaniu pozwu, co jest kluczowe dla uniknięcia wezwań do uzupełnienia braków formalnych, które w obrocie zagranicznym mogą trwać miesiącami. Prawnik pełni również funkcję łącznika z sądem, dbając o to, by każda decyzja procesowa była doręczona skutecznie.
Warto zaznaczyć, że w przypadku braku pełnomocnika w Polsce, strona mieszkająca za granicą jest zobowiązana do wskazania pełnomocnika do doręczeń w kraju. Jeśli tego nie zrobi, pisma sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, co może doprowadzić do przegrania procesu bez wiedzy zainteresowanego. Profesjonalny prawnik doradzi również, czy korzystniej jest wytoczyć powództwo w Polsce, czy za granicą, analizując potencjalne skutki w zakresie alimentów, podziału majątku oraz przyszłej egzekucji wyroku.
Rozwód przed sądem zagranicznym i jego skutki w Polsce
Część Polaków decyduje się na przeprowadzenie rozwodu przed sądem państwa, w którym aktualnie żyją. Motywacją jest zazwyczaj bliskość sądu, znajomość lokalnych realiów oraz fakt, że systemy prawne wielu krajów (np. Wielkiej Brytanii czy krajów skandynawskich) oferują uproszczone ścieżki rozwodowe, często bez konieczności wykazywania winy. Należy jednak pamiętać, że sam wyrok wydany przez sąd obcy nie powoduje automatycznej zmiany stanu cywilnego w polskich rejestrach, jeśli nie zostaną dopełnione odpowiednie formalności.
Dla wyroków wydanych w krajach Unii Europejskiej procedura jest znacznie uproszczona dzięki wspomnianym rozporządzeniom. W przypadku krajów spoza UE, sytuacja zależy od tego, kiedy wyrok został wydany. Orzeczenia zapadłe po 1 lipca 2009 roku w państwach niebędących członkami UE są uznawane w Polsce z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody wymienione w kodeksie postępowania cywilnego (np. wyrok narusza podstawowe zasady porządku prawnego RP). Mimo uznania z mocy prawa, konieczne jest złożenie wniosku do polskiego urzędu stanu cywilnego o wpisanie wzmianki o rozwodzie do aktu małżeństwa, co wymaga przedłożenia oryginału wyroku wraz z tłumaczeniem przysięgłym.
Procedura uznawania zagranicznych wyroków rozwodowych
Proces uznania wyroku zagranicznego w Polsce różni się w zależności od jurysdykcji, która go wydała. W przypadku wyroków unijnych, strona musi uzyskać od sądu wydającego orzeczenie specjalny formularz (zaświadczenie) określony w rozporządzeniu Bruksela II ter. Z takim dokumentem oraz oryginałem wyroku udaje się do wybranego kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Polsce. Urzędnik dokonuje wówczas aktualizacji rejestru PESEL oraz aktu małżeństwa. Jest to procedura szybka i zazwyczaj nie generuje dużych kosztów poza opłatami skarbowymi i kosztami tłumaczeń.
Nieco inaczej wygląda to w przypadku krajów takich jak USA, Kanada czy Australia. Choć wyroki te są uznawane automatycznie, kierownik USC może mieć wątpliwości, czy dany wyrok spełnia polskie wymogi formalne. W rzadkich przypadkach konieczne może być przeprowadzenie postępowania przed polskim sądem okręgowym o stwierdzenie skuteczności zagranicznego orzeczenia. Podczas takiej procedury sąd bada, czy strona przeciwna miała zapewnioną możliwość obrony, czy sprawa nie została już wcześniej rozstrzygnięta w Polsce oraz czy wyrok nie jest sprzeczny z klauzulą porządku publicznego. Dopiero prawomocne postanowienie sądu stanowi podstawę do zmiany wpisu w akcie stanu cywilnego.
Rozwód za granicą a kwestia władzy rodzicielskiej i kontaktów z dziećmi
Najbardziej wrażliwym aspektem rozwodów międzynarodowych jest los małoletnich dzieci. W sytuacjach transgranicznych obowiązuje zasada, że o sprawach dzieci (władza rodzicielska, miejsce zamieszkania, kontakty) orzeka sąd państwa, w którym dziecko ma miejsce zwykłego pobytu. Oznacza to, że nawet jeśli małżonkowie rozwodzą się przed sądem w Polsce, ale ich dzieci od lat mieszkają w Irlandii, polski sąd może nie mieć jurysdykcji do rozstrzygania o ich losie. Jest to mechanizm mający na celu ochronę dziecka, aby decyzje podejmował organ znajdujący się najbliżej jego codziennego środowiska.
Należy być niezwykle ostrożnym przy planowaniu powrotu z dzieckiem do Polski w trakcie trwania konfliktu małżeńskiego. Wyjazd z dzieckiem za granicę bez zgody drugiego rodzica, który posiada władzę rodzicielską, może zostać uznany za uprowadzenie rodzicielskie w rozumieniu Konwencji Haskiej. Skutkuje to natychmiastowym wszczęciem procedury przymusowego powrotu dziecka do kraju dotychczasowego pobytu. Dlatego wszelkie kwestie dotyczące opieki nad dziećmi powinny być uregulowane albo polubownie przed mediatorem, albo w drodze zabezpieczenia sądowego jeszcze przed faktyczną przeprowadzką jednego z rodziców.
Alimenty na dzieci i małżonka w ujęciu międzynarodowym
Kwestia alimentów w przypadku osób mieszkających za granicą podlega odrębnym regulacjom, głównie Rozporządzeniu Rady (WE) nr 4/2009. Pozwala ono na dochodzenie roszczeń alimentacyjnych w sposób uproszczony. Wierzyciel może złożyć wniosek o egzekucję alimentów za pośrednictwem sądu okręgowego właściwego dla swojego miejsca zamieszkania, który następnie przesyła dokumentację do odpowiedniego organu w państwie dłużnika. Jest to rozwiązanie niezwykle skuteczne, gdyż eliminuje barierę kosztów wynajęcia prawnika za granicą do samej tylko egzekucji.
Wysokość alimentów orzekanych przez sądy zagraniczne często bywa znacznie wyższa niż w Polsce, ponieważ są one dostosowane do kosztów utrzymania w danym kraju (np. w Norwegii czy Szwajcarii). Przy ustalaniu kwoty alimentów sąd bierze pod uwagę nie tylko uzasadnione potrzeby uprawnionego, ale i możliwości zarobkowe dłużnika, uwzględniając realia rynku pracy, na którym on funkcjonuje. Warto pamiętać, że obowiązek alimentacyjny orzeczony za granicą jest w pełni egzekwowalny w Polsce i odwrotnie, co stanowi istotne zabezpieczenie finansowe dla rodzica pozostającego z dziećmi.
Podział majątku wspólnego znajdującego się w różnych państwach
Podział majątku po rozwodzie jest często bardziej skomplikowany niż sam proces rozwiązania małżeństwa, zwłaszcza gdy składniki tego majątku (nieruchomości, konta bankowe, fundusze emerytalne) znajdują się w dwóch różnych krajach. W Unii Europejskiej kwestie te reguluje rozporządzenie 2016/1103 o wzmocnionej współpracy w zakresie małżeńskich ustrojów majątkowych. Zasadą jest, że sąd właściwy do rozpoznania sprawy o rozwód jest zazwyczaj właściwy także do podziału majątku, chyba że małżonkowie umówili się inaczej.
Trudności pojawiają się przy nieruchomościach. Sądy jednego państwa rzadko decydują o prawie własności do gruntu położonego w innym państwie. W praktyce często przeprowadza się rozwód, a podział majątku zostawia na później, realizując go w ramach odrębnych postępowań w krajach, w których znajdują się poszczególne aktywa. Należy również uwzględnić różnice w ustrojach majątkowych – polska wspólność ustawowa różni się od niemieckiego systemu udziału w przyroście majątku czy od separacji majątkowej często spotykanej w krajach anglosaskich. Brak odpowiedniego doradztwa w tym zakresie może doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia wspólnym dorobkiem życia.
Dokumentacja niezbędna do przeprowadzenia rozwodu za granicą
Aby skutecznie zainicjować proces rozwodowy, mieszkając za granicą, konieczne jest zgromadzenie odpowiedniego pakietu dokumentów. Podstawę stanowi odpis zupełny aktu małżeństwa wydany przez polski Urząd Stanu Cywilnego. Jeśli małżeństwo zostało zawarte za granicą i nie zostało dotychczas wpisane (umiejscowione) w polskich księgach, należy dokonać jego transkrypcji. Bez polskiego aktu małżeństwa polski sąd nie będzie mógł wydać wyroku. Kolejnymi dokumentami są akty urodzenia dzieci, o ile małżonkowie je posiadają.
Wszelkie dokumenty wydane w języku obcym muszą zostać przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego. Warto również zadbać o dowody dotyczące miejsca zamieszkania (np. umowy najmu, rachunki, zaświadczenia o zatrudnieniu), które potwierdzą jurysdykcję danego sądu. W sprawach o alimenty niezbędne będą zestawienia kosztów utrzymania oraz dokumenty obrazujące sytuację finansową obu stron. Należy pamiętać, że w obrocie międzynarodowym niektóre dokumenty mogą wymagać opatrzenia klauzulą apostille, która potwierdza ich autentyczność, choć wewnątrz UE wymóg ten w odniesieniu do wielu dokumentów stanu cywilnego został zniesiony.
Przesłuchanie stron w drodze pomocy prawnej lub online
Przesłuchanie stron jest kluczowym dowodem w polskim procesie rozwodowym, gdyż sąd musi ustalić, czy nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia. Jeśli jedna ze stron nie może stawić się w Polsce z ważnych przyczyn (np. brak możliwości uzyskania urlopu, opieka nad małym dzieckiem, wysokie koszty podróży), sąd może skorzystać z instytucji pomocy prawnej. Polega ona na zwróceniu się do sądu zagranicznego o przesłuchanie danej osoby w miejscu jej zamieszkania. Jest to jednak proces długotrwały, trwający nieraz wiele miesięcy.
Znacznie nowocześniejszym i szybszym rozwiązaniem jest przesłuchanie przez system wideokonferencji. Polski kodeks postępowania cywilnego wprost przewiduje taką możliwość. Strona łączy się z salą rozpraw z domu lub z innego dogodnego miejsca, a sędzia zadaje pytania w czasie rzeczywistym. Taka forma przesłuchania ma taką samą moc dowodową jak osobiste stawiennictwo. Pozwala to na zachowanie dynamiki procesu i znacząco skraca czas oczekiwania na wyrok, co jest kluczowe dla osób chcących szybko uporządkować swoje sprawy życiowe.
Skutki rozwodu w kontekście nazwiska i stanu cywilnego
Po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego, niezależnie od tego, czy zapadł on w Polsce czy za granicą, następuje szereg skutków prawnych. Jednym z nich jest kwestia nazwiska. Zgodnie z polskim prawem, w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego małżonek, który przyjął nazwisko drugiego, może powrócić do swojego poprzedniego nazwiska. Wymaga to złożenia oświadczenia przed kierownikiem USC lub przed konsulem. Przegapienie tego terminu powoduje, że zmiana nazwiska w tym trybie staje się niemożliwa i konieczne jest przeprowadzenie administracyjnej procedury zmiany imienia lub nazwiska.
Kolejnym krokiem jest aktualizacja dokumentów tożsamości. Po rozwodzie paszport i dowód osobisty, o ile zawierają nazwisko, które uległo zmianie, muszą zostać wymienione. Informacja o rozwodzie trafia również do rejestru PESEL. Warto sprawdzić, czy zagraniczny pracodawca lub urząd skarbowy w kraju zamieszkania wymagają przedstawienia wyroku rozwodowego (często wraz z tłumaczeniem), aby zaktualizować status podatkowy lub kwestie ubezpieczeniowe. Rozwód kończy również ustawowe dziedziczenie po małżonku oraz wygasza wspólność majątkową, co ma kluczowe znaczenie dla przyszłych czynności prawnych, takich jak zakup nieruchomości.
Specyfika rozwodu po Brexicie dla Polaków w Wielkiej Brytanii
Wielka Brytania przez lata była najczęstszym kierunkiem emigracji Polaków, co przekładało się na ogromną liczbę spraw rozwodowych toczących się między Polską a Zjednoczonym Królestwem. Po wyjściu Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej sytuacja prawna uległa zmianie. Przestały obowiązywać unijne rozporządzenia, a w ich miejsce weszły przepisy krajowe oraz stare konwencje międzynarodowe. Obecnie uznawanie wyroków brytyjskich w Polsce opiera się na zasadach ogólnych kodeksu postępowania cywilnego dotyczących państw trzecich.
Dla Polaków w UK oznacza to, że proces rozwodowy może być nieco trudniejszy pod względem formalnym, zwłaszcza w zakresie doręczeń pism procesowych i egzekucji alimentów. Z drugiej strony, Wielka Brytania wprowadziła tzw. no-fault divorce, co pozwala na uzyskanie rozwodu bez wskazywania winy w sposób niemal całkowicie zautomatyzowany przez internet. Taki wyrok jest w Polsce uznawany, o ile nie narusza polskiego porządku prawnego. Niemniej jednak, w sprawach dotyczących dzieci, po Brexicie częściej dochodzi do sporów o jurysdykcję, co wymaga od stron dużej czujności prawnej już na etapie separacji.
Alternatywne metody rozwiązywania sporów czyli mediacja międzynarodowa
Zanim sprawa trafi na wokandę, warto rozważyć mediację. W przypadku rozwodów za granicą mediacja może odbywać się online, co jest ogromnym ułatwieniem. Mediator, będący osobą bezstronną, pomaga małżonkom wypracować porozumienie w kwestiach spornych, takich jak podział majątku czy plan wychowawczy dla dzieci. Ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd ma moc prawną wyroku.
Mediacja międzynarodowa pozwala na uwzględnienie specyficznych potrzeb rodziny żyjącej w dwóch różnych kulturach lub krajach. Pozwala uniknąć wieloletnich, wyniszczających procesów sądowych, które w sprawach transgranicznych są wyjątkowo kosztowne ze względu na opinie biegłych, tłumaczenia i podróże. Wypracowanie wspólnego stanowiska przed mediatorem często skutkuje tym, że sam proces rozwodowy w sądzie staje się jedynie formalnością trwającą jedną rozprawę. Jest to rozwiązanie szczególnie polecane parom, które mimo rozstania chcą zachować poprawne relacje dla dobra swoich dzieci.
Najczęstsze błędy przy braniu rozwodu na emigracji
Jednym z najpoważniejszych błędów jest ignorowanie korespondencji z sądu zagranicznego w nadziei, że "polski urząd o tym nie wie". Takie podejście prowadzi do wydania wyroku zaocznego, który może być skrajnie niekorzystny pod względem finansowym. Innym błędem jest wszczynanie postępowań w dwóch krajach jednocześnie, co generuje gigantyczne koszty i prowadzi do zawiłych sporów kompetencyjnych między sądami. Często spotyka się również brak dbałości o prawidłowe tłumaczenia dokumentów – błędy w nazwiskach czy datach w tłumaczeniach przysięgłych mogą zablokować uznanie wyroku w urzędzie stanu cywilnego.
Kolejną pułapką jest nieuregulowanie kwestii wyjazdu dziecka z kraju przed faktycznym powrotem do Polski. Takie działanie "pod wpływem emocji" może zostać zakwalifikowane jako przestępstwo uprowadzenia dziecka, co ma dramatyczne skutki prawne i osobiste. Warto również pamiętać o terminach – np. wspomniane trzy miesiące na powrót do nazwiska czy terminy na zaskarżenie orzeczenia. Niedopatrzenia te wynikają zazwyczaj z braku rzetelnej informacji prawnej, dlatego tak ważne jest, aby proces rozwodowy zacząć od konsultacji ze specjalistą z zakresu prawa rodzinnego międzynarodowego.
Podsumowanie i praktyczne kroki do podjęcia procesu
Podjęcie decyzji o rozwodzie mieszkając za granicą wymaga nie tylko determinacji emocjonalnej, ale i solidnego przygotowania merytorycznego. Proces ten, choć skomplikowany przez barierę granic i systemów prawnych, jest w pełni wykonalny i może przebiec sprawnie, jeśli zostanie odpowiednio zaplanowany. Kluczowe jest ustalenie, gdzie najlepiej złożyć pozew – czy w Polsce, korzystając z posiadania polskiego obywatelstwa, czy w kraju zamieszkania, kierując się bliskością centrum życiowego. Każda z tych dróg ma swoje wady i zalety, które należy rozważyć przez pryzmat indywidualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej.
Pierwszym praktycznym krokiem powinno być zebranie aktualnych odpisów aktów stanu cywilnego z Polski. Następnie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, który sąd będzie właściwy i jakie prawo zostanie zastosowane. Jeśli małżonkowie są w stanie rozmawiać, warto spróbować mediacji, aby ustalić zasady opieki nad dziećmi i podziału majątku. Dopiero po takim przygotowaniu należy złożyć pozew, dbając o to, by zawierał on wszystkie niezbędne wnioski dowodowe, w tym wniosek o przesłuchanie zdalne. Pamiętając o tych zasadach, można przejść przez proces rozwodowy zminimalizowawszy stres i ryzyko prawne, co pozwoli na spokojne rozpoczęcie nowego etapu życia, niezależnie od tego, w której części świata postanowimy się osiedlić.