Podstawowe uprawnienia pracującego emeryta na rynku pracy
Pracujący emeryt zachowuje pełnię praw pracowniczych gwarantowanych przez Kodeks pracy, w tym prawo do godziwego wynagrodzenia, urlopu wypoczynkowego oraz bezpiecznych warunków zatrudnienia. Status emeryta nie ogranicza uprawnień kodeksowych, dając jednocześnie dodatkowe przywileje finansowe, takie jak możliwość podwyższenia emerytury przez doliczenie nowych składek, skorzystanie z ulgi podatkowej PIT-0 dla seniora oraz nielimitowane dorabianie po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
Łączenie aktywności zawodowej ze statusem świadczeniobiorcy jest w polskim systemie prawnym w pełni dozwolone i uregulowane przepisami wielu ustaw. Osoba na emeryturze może świadczyć pracę na podstawie umowy o pracę, umów cywilnoprawnych lub prowadzić własną działalność gospodarczą. Wybór odpowiedniej formy zarobkowania bezpośrednio determinuje zakres przysługujących praw socjalnych, obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia oraz zasady ewentualnego zawieszania wypłaty świadczenia.
Równe traktowanie i ochrona przed dyskryminacją ze względu na wiek
Zasada równego traktowania w zatrudnieniu nakłada na pracodawcę bezwzględny obowiązek niedyskryminowania pracowników ze względu na wiek lub pobieranie świadczeń emerytalnych. Pracujący emeryt nie może otrzymywać niższego wynagrodzenia za pracę o takiej samej wartości ani być pomijany przy awansach czy szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe. Naruszenie tej zasady otwiera pracownikowi drogę do ubiegania się o odszkodowanie przed sądem pracy.
- Zakaz stosowania mniej korzystnych warunków płacowych wyłącznie z uwagi na wiek lub status emeryta.
- Równy dostęp do podnoszenia kwalifikacji zawodowych oraz wewnętrznych procesów rekrutacyjnych w zakładzie pracy.
- Niedopuszczalność typowania pracowników do zwolnienia wyłącznie na podstawie faktu nabycia uprawnień emerytalnych.
Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego osiągnięcie wieku emerytalnego lub nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę. Takie działanie pracodawcy uznaje się za dyskryminację bezpośrednią lub pośrednią. Wypowiedzenie musi zawsze opierać się na obiektywnych, sprawdzalnych kryteriach merytorycznych, związanych z jakością wykonywanej pracy, likwidacją danego stanowiska bądź ogólną reorganizacją zakładu.
Prawa pracownicze gwarantowane przez Kodeks pracy
Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę zapewnia emerytowi pełen pakiet uprawnień pracowniczych na równi z osobami w wieku przedemerytalnym. Status emeryta nie obniża standardu ochrony prawnej wynikającej ze stosunku pracy. Pracownik-senior ma prawo do normowanego czasu pracy, dodatków za nadgodziny, przerw wliczanych do czasu pracy oraz odpoczynku dobowego i tygodniowego określonego w przepisach prawa pracy.
W relacjach z pracodawcą emeryt korzysta z takich samych reguł dotyczących stabilności zatrudnienia, w tym prawa do dochodzenia roszczeń przed sądem pracy w przypadku bezprawnego rozwiązania stosunku pracy. Może domagać się przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach lub wypłaty stosownego odszkodowania. Podlega również ogólnym normom dotyczącym odpowiedzialności materialnej pracowników za mienie powierzone oraz ewentualnie wyrządzone szkody.
Wymiar urlopu wypoczynkowego i zwolnienia od pracy
Pracujący emeryt ma zagwarantowane prawo do corocznego, płatnego i nieprzerwanego urlopu wypoczynkowego w wymiarze uzależnionym od ogólnego stażu pracy. Z uwagi na dotychczasowy okres zatrudnienia, pracujący senior niemal zawsze dysponuje prawem do maksymalnego wymiaru urlopu, który wynosi dwadzieścia sześć dni roboczych w roku kalendarzowym. Niewykorzystany urlop podlega przeniesieniu na kolejny rok lub rekompensacie ekwiwalentem pieniężnym.
- Prawo do dwudziestu sześciu dni corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego przy stażu pracy powyżej dziesięciu lat.
- Dostęp do czterech dni urlopu na żądanie w ramach przysługującego rocznego wymiaru wypoczynku.
- Możliwość skorzystania z urlopu bezpłatnego na pisemny wniosek pracownika i za zgodą pracodawcy.
- Uprawnienie do dwóch dni lub szesnastu godzin zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej z zachowaniem połowy wynagrodzenia.
Oprócz standardowego urlopu wypoczynkowego pracownikowi będącemu emerytem przysługują także inne dni wolne przewidziane w przepisach. Należą do nich między innymi urlop okolicznościowy związany z ważnymi wydarzeniami rodzinnymi, a także zwolnienie od pracy na badania lekarskie. Za czas urlopu wypoczynkowego pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia obliczanego według zasad obowiązujących ogół zatrudnionych na etacie.
Ochrona wynagrodzenia za pracę i granice dopuszczalnych potrąceń
Wynagrodzenie pracującego emeryta podlega szczególnej ochronie prawnej przewidzianej w Kodeksie pracy. Pracodawca ma bezwzględny obowiązek wypłacania pensji w stałym, z góry ustalonym terminie, co najmniej raz w miesiącu. Wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze czasu pracy nie może być niższe od ustawowej płacy minimalnej, niezależnie od faktu pobierania przez pracownika comiesięcznego świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Pensja pracującego seniora podlega rygorystycznym ograniczeniom w zakresie potrąceń komorniczych i administracyjnych. Kodeks pracy wyznacza kwoty wolne od potrąceń, które gwarantują pracownikowi zachowanie minimalnych środków do życia. Ponadto pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę, co zabezpiecza stabilność finansową seniora wykonującego obowiązki służbowe w ramach etatu.
Bezpieczeństwo i higiena pracy oraz profilaktyczne badania lekarskie
Pracujący emeryt ma niezbywalne prawo do wykonywania powierzonych zadań w warunkach w pełni zgodnych z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawca jest zobowiązany do systematycznej oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy oraz eliminowania czynników szkodliwych i uciążliwych. Senior ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, gdy warunki nie odpowiadają przepisom i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia.
- Obowiązek skierowania pracownika na wstępne, okresowe oraz kontrolne badania medycyny pracy na koszt pracodawcy.
- Zapewnienie nieodpłatnych środków ochrony indywidualnej, odzieży roboczej i obuwia spełniającego normy techniczne.
- Dostęp do bezpiecznych narzędzi i stanowiska pracy ergonomicznie dostosowanego do możliwości psychofizycznych.
- Prawo do szkoleń wstępnych i okresowych w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy w czasie pracy.
Lekarz medycyny pracy podczas badań profilaktycznych ocenia predyspozycje seniora do wykonywania określonych czynności na danym stanowisku. Orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych stanowi warunek konieczny do dopuszczenia emeryta do pracy. Jeżeli stan zdrowia ulegnie pogorszeniu, pracownik ma prawo do przeniesienia do odpowiedniej pracy lżejszej, o ile orzeczenie lekarskie stwierdzi taką konieczność i powstaną ku temu możliwości.
Świadczenia chorobowe i zasiłki z ubezpieczenia społecznego
Emeryt zatrudniony na podstawie umowy o pracę podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu, co daje mu prawo do świadczeń finansowych w razie czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby. Przysługuje mu wynagrodzenie chorobowe wypłacane przez pracodawcę oraz zasiłek chorobowy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy wprowadzają jednak istotną modyfikację czasu finansowania świadczenia przez pracodawcę dla osób starszych.
- Skrócenie okresu wypłaty wynagrodzenia chorobowego przez pracodawcę do czternastu dni w roku dla osób po ukończeniu pięćdziesiątego roku życia.
- Wypłata zasiłku chorobowego ze środków ZUS od piętnastego dnia niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym.
- Maksymalny okres pobierania zasiłku chorobowego wynoszący standardowo sto osiemdziesiąt dwa dni w ciągu roku.
- Wyłączenie prawa do świadczenia rehabilitacyjnego dla osób mających ustalone prawo do emerytury.
Kluczowym ograniczeniem dla pracującego emeryta jest brak możliwości pobierania świadczenia rehabilitacyjnego po wyczerpaniu pełnego okresu zasiłkowego. Ustawodawca uznał, że osoba z ustalonym prawem do emerytury posiada zabezpieczone źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego. Jeśli po upływie stu osiemdziesięciu dwóch dni choroby emeryt nie odzyska zdolności do pracy, powraca wyłącznie do pobierania podstawowej emerytury.
Prawo do ponownego przeliczenia emerytury w ZUS
Jednym z najważniejszych uprawnień ekonomicznych aktywnego zawodowo seniora jest prawo do ponownego przeliczenia emerytury. Z tytułu zatrudnienia pracodawca odprowadza comiesięczne składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, które powiększają kapitał zgromadzony na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS. Dopisanie nowych składek oraz zaktualizowanie wskaźnika średniego dalszego trwania życia pozwala na trwałe podwyższenie comiesięcznego świadczenia.
Złożenie wniosku o przeliczenie emerytury jest możliwe po zakończeniu kwartału kalendarzowego lub po ustaniu ubezpieczenia, czyli po rozwiązaniu umowy o pracę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dzieli sumę nowo zewidencjonowanych składek przez liczbę miesięcy dalszego trwania życia właściwą dla aktualnego wieku wnioskodawcy. W rezultacie wysokość podstawy emerytury ulega zwiększeniu, co realnie podnosi kwotę wypłacaną co miesiąc na konto emeryta.
Limity przychodów a zarobkowanie na wcześniejszej emeryturze
Prawo do dorabiania do emerytury jest zróżnicowane w zależności od wieku emerytalnego oraz rodzaju pobieranego świadczenia. Osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, czyli sześćdziesiąt lat dla kobiet i sześćdziesiąt pięć lat dla mężczyzn, mają prawo do zarobkowania bez jakichkolwiek ograniczeń kwotowych. Mogą osiągać dowolnie wysokie przychody z różnych źródeł, a ZUS nie zawiesi ani nie zmniejszy ich comiesięcznej emerytury.
- Brak progów przychodowych i nielimitowane zarobki dla osób w powszechnym wieku emerytalnym.
- Próg siedemdziesięciu procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia powodujący zmniejszenie świadczenia u wcześniejszych emerytów.
- Próg stu trzydziestu procent przeciętnego wynagrodzenia skutkujący całkowitym zawieszeniem wypłaty wcześniejszej emerytury.
- Kwartalna aktualizacja granicznych kwot przychodu ogłaszana w komunikatach Prezesa ZUS.
Osoby pobierające wcześniejszą emeryturę, pomostową lub rentę muszą ściśle kontrolować swoje zarobki brutto. Przekroczenie dolnego progu powoduje proporcjonalną redukcję wypłacanego świadczenia o kwotę przekroczenia, nie więcej jednak niż o ustawowy maksymalny wskaźnik zmniejszenia. Natomiast zarobki wyższe niż górny pułap oznaczają wstrzymanie wypłaty świadczenia przez organ rentowy za każdy miesiąc z nadwyżką.
Ulga PIT-0 dla seniora i uprawnienia podatkowe
Pracujący emeryt, który mimo osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego rezygnuje z pobierania comiesięcznego świadczenia z ZUS, ma prawo skorzystać z preferencji podatkowej określanej jako PIT-0 dla seniora. Zwolnienie to obejmuje przychody z pracy na etacie, umów zlecenia oraz pozarolniczej działalności gospodarczej do rocznego limitu wynoszącego osiemdziesiąt pięć tysięcy pięćset dwadzieścia osiem złotych.
W połączeniu z ogólną kwotą wolną od podatku wynoszącą trzydzieści tysięcy złotych, roczny dochód seniora niepodlegający opodatkowaniu może sięgnąć stu piętnastu tysięcy pięciuset dwudziestu ośmiu złotych. Aby zachować prawo do ulgi, podatnik nie może pobierać emerytury ani renty rodzinnej. Jeśli senior decyduje się na jednoczesne pobieranie emerytury i pensji, jego wynagrodzenie podlega standardowym zasadom opodatkowania na skali podatkowej.
Prawo do odprawy emerytalnej i warunki jej ponownego nabycia
Kodeks pracy gwarantuje pracownikowi przechodzącemu na emeryturę prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej w wysokości co najmniej jednomiesięcznego wynagrodzenia. Świadczenie to ma charakter powszechny i przysługuje w związku z przejściem na emeryturę, jeśli stosunek pracy ustał z tego właśnie powodu. Układy zbiorowe pracy lub regulaminy wynagradzania w poszczególnych zakładach mogą ustalać znacznie korzystniejsze, wyższe kwoty odpraw.
Podstawową zasadą prawną dotyczącą odprawy emerytalnej jest jej jednorazowość w całym życiu zawodowym pracownika. Pracownik, który otrzymał odprawę u jednego pracodawcy, a następnie podjął zatrudnienie jako emeryt i ponownie kończy pracę, nie może domagać się wypłaty kolejnej odprawy. Pracodawca ma prawo zażądać świadectw pracy z poprzednich miejsc zatrudnienia w celu weryfikacji wcześniejszej wypłaty tego roszczenia.
Rozwiązanie umowy o pracę i okresy wypowiedzenia
Rozwiązanie stosunku pracy z pracującym emerytem podlega identycznym regułom formalnym, jakie obowiązują pozostałych pracowników zatrudnionych na umowę o pracę. Długość okresu wypowiedzenia jest bezpośrednio uzależniona od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy i wynosi od dwóch tygodni do trzech miesięcy. Emeryt ma prawo wypowiedzieć umowę w dowolnym momencie z zachowaniem terminów ustawowych.
- Dwa tygodnie wypowiedzenia w przypadku zatrudnienia trwającego krócej niż sześć miesięcy.
- Jeden miesiąc wypowiedzenia przy zatrudnieniu wynoszącym co najmniej sześć miesięcy.
- Trzy miesiące wypowiedzenia przy stażu pracy w danym zakładzie wynoszącym minimum trzy lata.
- Obowiązek pracodawcy wskazania rzeczywistej i konkretnej przyczyny w przypadku wypowiedzenia umowy bezterminowej.
W okresie wypowiedzenia pracownikowi będącemu emerytem przysługuje zwolnienie na poszukiwanie pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, o ile wypowiedzenia dokonał pracodawca. Wymiar tego zwolnienia wynosi dwa lub trzy dni robocze. Pracodawca może również zwolnić seniora z obowiązku świadczenia pracy do końca okresu wypowiedzenia, wypłacając mu pełne wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkami.
Prawa i ochrona emeryta zatrudnionego na umowę zlecenie
Wykonywanie pracy przez emeryta na podstawie umowy zlecenia podlega przepisom Kodeksu cywilnego, co daje zleceniobiorcy znaczną elastyczność w ustalaniu harmonogramu zadań. Emeryt wykonujący zlecenie ma zagwarantowaną ustawową stawkę godzinową, która chroni go przed zaniżaniem wynagrodzenia. Zleceniobiorca nie korzysta z przywilejów pracowniczych Kodeksu pracy, takich jak płatny urlop wypoczynkowy czy dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych.
- Gwarancja otrzymania ustawowej minimalnej stawki godzinowej za każdą przepracowaną godzinę zlecenia.
- Obowiązkowe objęcie ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi oraz wypadkowym przy braku innych tytułów ubezpieczeniowych.
- Dobrowolny charakter ubezpieczenia chorobowego na pisemny wniosek zleceniobiorcy-emeryta.
- Możliwość doliczenia odprowadzonych składek ze zlecenia do ogólnego kapitału emerytalnego w ZUS.
Umowa zlecenie zawarta z emerytem rodzi obowiązek opłacania składek społecznych, chyba że emeryt jest równolegle zatrudniony na etacie z pensją równą co najmniej płacy minimalnej. Zleceniobiorca ma prawo w każdym czasie zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, co po upływie okresu karencji umożliwi mu pobieranie zasiłku chorobowego w przypadku wystąpienia niezdolności do pracy.
Wykonywanie prac na podstawie umowy o dzieło
Umowa o dzieło jest umową rezultatu regulowaną przepisami Kodeksu cywilnego i stanowi odrębną formę zarobkowania dla emerytów posiadających unikalne umiejętności zawodowe lub artystyczne. Wykonawca dzieła zobowiązuje się do osiągnięcia konkretnego, zindywidualizowanego efektu materialnego lub niematerialnego. Emeryt wykonujący dzieło nie podlega kierownictwu zlecającego ani normom określającym dobowy wymiar czasu pracy.
- Brak obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne z tytułu umowy o dzieło z obcym podmiotem.
- Obowiązek zgłoszenia faktu zawarcia umowy o dzieło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na formularzu RUD przez zamawiającego.
- Zastosowanie kosztów uzyskania przychodów w wysokości dwudziestu lub pięćdziesięciu procent przy prawach autorskich.
Przychody z umowy o dzieło zawartej przez emeryta z podmiotem niebędącym jego pracodawcą nie podlegają oskładkowaniu na ubezpieczenia społeczne ani ubezpieczenie zdrowotne. Oznacza to brak potrąceń składkowych z wynagrodzenia brutto, ale jednocześnie brak nowych środków na koncie w ZUS. Wypłacone wynagrodzenie podlega wyłącznie opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych według obowiązującej skali podatkowej.
Dostęp do świadczeń z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych
Pracujący emeryt posiada podwójny tytuł uprawniający go do korzystania ze wsparcia oferowanego przez Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych w przedsiębiorstwach tworzących taki fundusz. Prawa te wynikają zarówno z bieżącego statusu pracownika zakładu, jak i ze statusu byłego pracownika, który przeszedł na emeryturę. Regulamin funduszu nie może wykluczać seniorów z ubiegania się o pomoc socjalną.
- Dofinansowanie do wypoczynku zorganizowanego we własnym zakresie lub wczasów profilaktyczno-leczniczych.
- Zapomogi losowe i bezzwrotna pomoc finansowa w sytuacjach trudnych zdarzeń życiowych lub zdrowotnych.
- Dofinansowanie do działalności kulturalno-oświatowej, sportowej oraz biletów na wydarzenia artystyczne.
- Pożyczki na cele mieszkaniowe na preferencyjnych warunkach oprocentowania i spłaty.
Przyznawanie ulgowych usług i świadczeń z funduszu socjalnego uzależnia się wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej. Pracodawca nie ma prawa stosować kryterium wieku ani faktu pobierania emerytury jako przesłanki odmowy udzielenia wsparcia. Emeryt zobowiązany jest do złożenia oświadczenia o dochodach na członka gospodarstwa domowego, które stanowi podstawę oceny wniosku.
Prawa pracującego emeryta w ramach działalności gospodarczej
Emeryt decydujący się na prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej korzysta ze znacznych ułatwień w zakresie obciążeń fiskalnych i ubezpieczeniowych. Prowadzenie własnej firmy nie koliduje z pobieraniem świadczenia emerytalnego, a system prawny przewiduje dla takich osób korzystne reguły opłacania danin na rzecz ZUS. Senior ma swobodę wyboru formy opodatkowania dostosowanej do skali biznesu.
- Dobrowolność opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu prowadzonej działalności.
- Obowiązek opłacania comiesięcznej składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne.
- Zwolnienie ze składki zdrowotnej w przypadku niskich przychodów z firmy lub niskiego świadczenia emerytalnego.
- Brak konieczności opłacania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.
Jeżeli emeryt prowadzący działalność gospodarczą zdecyduje się na dobrowolne opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, zyskuje prawo do regularnego przeliczania swojego świadczenia emerytalnego w ZUS. Składki te powiększają kapitał na koncie ubezpieczonego, co w perspektywie długoterminowej zwiększa comiesięczną wypłatę emerytury po złożeniu odpowiedniego wniosku o ponowne przeliczenie.
Obowiązki pracodawcy zatrudniającego pracownika-emeryta
Zatrudnienie pracownika będącego emerytem nakłada na pracodawcę szereg obowiązków formalnych, ewidencyjnych oraz organizacyjnych. Płatnik składek musi terminowo zgłosić seniora do odpowiednich ubezpieczeń w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych z właściwym kodem tytułu ubezpieczenia, który jednoznacznie identyfikuje osobę mającą ustalone prawo do emerytury. Pracodawca odpowiada także za prawidłowe naliczanie zaliczek na podatek dochodowy.
Pracodawca ma ponadto obowiązek wydania pracownikowi informacji o rocznych dochodach i pobranych składkach, a także rzetelnego wystawienia świadectwa pracy po ustaniu stosunku pracy. W przypadku wcześniejszych emerytów podlegających limitom zarobkowym, pracodawca jest zobowiązany do wystawienia corocznego zaświadczenia o wysokości przychodów osiągniętych przez pracownika, co umożliwia organowi rentowemu prawidłowe rozliczenie świadczenia.
Procedura formalna ubiegania się o podwyższenie emerytury
Podwyższenie kwoty emerytury o nowo odprowadzone składki nie następuje z urzędu i wymaga od seniora zainicjowania odpowiedniej procedury administracyjnej. Pracujący emeryt musi złożyć do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych formalny wniosek na urzędowym formularzu ERPO. ZUS wydaje decyzję w terminie trzydziestu dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności.
- Pobranie i wypełnienie formularza wniosku o ponowne ustalenie wysokości świadczenia emerytalno-rentowego ERPO.
- Dołączenie zaświadczeń o uzyskanych dochodach i odprowadzonych składkach, jeśli dane nie są zewidencjonowane na koncie ZUS.
- Złożenie wniosku osobiście, pocztą tradycyjną lub drogą elektroniczną przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS.
- Prawo do wniesienia odwołania od niekorzystnej decyzji ZUS do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie trzydziestu dni.
Wypłata przeliczonego, wyższego świadczenia następuje od miesiąca, w którym ubezpieczony złożył kompletny wniosek do organu rentowego. Regularne składanie wniosku, na przykład raz w roku po zakończeniu roku kalendarzowego, pozwala na systematyczną waloryzację i realne zwiększanie dochodów emeryta, co stanowi wymierną korzyść płynącą z kontynuowania aktywności zarobkowej na polskim rynku pracy.