Organ właściwy do wydania zgody na widzenie z tymczasowo aresztowanym
Zgodę na widzenie z osobą tymczasowo aresztowaną wydaje zawsze organ, do którego dyspozycji aresztowany w danym momencie pozostaje. Zgodnie z artykułem 217 Kodeksu karnego wykonawczego decyzja ta zależy od aktualnego etapu postępowania karnego. Na etapie śledztwa lub dochodzenia właściwym organem jest prokurator prowadzący lub nadzorujący sprawę, natomiast po skierowaniu aktu oskarżenia do sądu wyłączną kompetencję przejmuje sąd rozpoznający sprawę.
Wydanie zgody następuje w formie zarządzenia o wyrażeniu zgody na widzenie. Dokument ten stanowi jedyną formalną podstawę uprawniającą funkcjonariuszy Służby Więziennej do wpuszczenia osoby odwiedzającej na teren aresztu śledczego. Dyrektor aresztu ani żaden inny funkcjonariusz więzienny nie ma prawnej możliwości samodzielnego zezwolenia na kontakt z osobą tymczasowo aresztowaną, chyba że aresztowany odbywa równolegle prawomocną karę pozbawienia wolności.
Podstawowy podział kompetencji między organami dysponującymi kształtuje się w następujący sposób:
- Prokuratura rejonowa, okręgowa, regionalna lub wydział zamiejscowy Prokuratury Krajowej w toku postępowania przygotowawczego.
- Sąd rejonowy lub sąd okręgowy prowadzący sprawę w pierwszej instancji po wpłynięciu aktu oskarżenia.
- Sąd odwoławczy w trakcie trwania procedury apelacyjnej aż do momentu uprawomocnienia się wyroku kończącego postępowanie.
Decyzja organu dysponującego ma charakter uznaniowy, lecz musi opierać się na obiektywnej ocenie ryzyka matactwa procesowego. Organ każdorazowo bada, czy bezpośredni kontakt osoby odwiedzającej z aresztowanym nie wpłynie negatywnie na prawidłowy przebieg śledztwa, nie doprowadzi do zatarcia śladów przestępstwa lub nie posłuży do bezprawnego porozumiewania się ze współsprawcami czynu zabronionego.
Rola prokuratora na etapie postępowania przygotowawczego
W toku śledztwa lub dochodzenia prokurator sprawuje pełną kontrolę nad kontaktami zewnętrznymi osoby pozbawionej wolności. To prokurator analizuje zgromadzony materiał dowodowy i ocenia, czy zezwolenie na widzenie nie stworzy zagrożenia dla dobra prowadzonego postępowania przygotowawczego. Na tym etapie rygor izolacji procesowej jest z reguły najsurowszy, ponieważ trwa intensywne gromadzenie dowodów, przesłuchiwanie świadków oraz weryfikowanie alibi podejrzanego.
Prokurator może wydać zgodę jednorazową, obejmującą konkretny termin lub przedział czasowy, bądź zgodę wielorazową, uprawniającą do określonej liczby wizyt w miesiącu. W zarządzeniu prokurator precyzuje również warunki techniczne spotkania, wskazując, czy rozmowa ma odbywać się w sposób umożliwiający bezpośredni kontakt, czy też w warunkach uniemożliwiających bezpośredni kontakt, na przykład przez szybę z użyciem słuchawki telefonicznej.
W praktyce prokuratorskiej weryfikacji podlegają przede wszystkim następujące okoliczności dotyczące wnioskodawcy:
- Status procesowy osoby wnioskującej w toczącym się śledztwie, w szczególności fakt bycia świadkiem lub współpodejrzanym.
- Stopień pokrewieństwa lub charakter relacji osobistej łączącej osobę wnioskującą z tymczasowo aresztowanym.
- Ryzyko przekazania za pośrednictwem osoby odwiedzającej nielegalnych informacji osobom przebywającym na wolności.
Jeżeli prokurator uzna, że widzenie mogłoby posłużyć do nakłaniania do składania fałszywych zeznań, wydaje zarządzenie o odmowie wyrażenia zgody. Odmowa musi zawierać uzasadnienie wskazujące konkretne okoliczności faktyczne uzasadniające obawę matactwa. Wyjątkiem są sytuacje, gdy ujawnienie tych okoliczności mogłoby zniweczyć cele toczącego się śledztwa lub narazić bezpieczeństwo osób trzecich.
Kompetencje sądu po wniesieniu aktu oskarżenia
Z chwilą wpłynięcia aktu oskarżenia do sądu prokurator traci status organu dysponującego, a całość uprawnień decyzyjnych w zakresie widzeń przechodzi na właściwy sąd. Wnioski o zgodę na widzenie należy od tego momentu kierować bezpośrednio do wydziału karnego sądu, przed którym toczy się proces. Decyzję podejmuje przewodniczący wydziału, przewodniczący składu orzekającego lub wyznaczony sędzia sprawozdawca.
Sąd ocenia wniosek w oparciu o stan zaawansowania przewodu sądowego oraz dotychczasową postawę oskarżonego. Na etapie sądowym uzyskanie zgody na widzenie z osobami najbliższymi jest zazwyczaj łatwiejsze niż w śledztwie, ponieważ kluczowe dowody zostały już zabezpieczone i utrwalone w aktach sprawy. Mimo to sąd nadal czuwa nad bezpieczeństwem procesu i zapobiega próbom bezprawnego wpływania na zeznania świadków.
Procedura sądowa w przedmiocie rozpoznawania wniosków o widzenie obejmuje następujące kroki:
- Rejestrację wniosku w aktach głównych toczącej się sprawy karnej przez sekretariat wydziału.
- Analizę wniosku przez sędziego referenta pod kątem braku kolizji z planowanymi przesłuchaniami na rozprawie.
- Wydanie zarządzenia o wyrażeniu zgody lub odmowie i przesłanie odpisu wnioskodawcy oraz administracji aresztu.
Gdy sprawa trafia do sądu drugiej instancji na skutek wniesienia apelacji, organem właściwym staje się sąd odwoławczy. Aż do momentu wydania prawomocnego wyroku to sędziowie sądu apelacyjnego lub okręgowego decydują o kontaktach aresztowanego ze światem zewnętrznym. Po uprawomocnieniu się orzeczenia tymczasowe aresztowanie przekształca się w wykonywanie kary pozbawienia wolności, co zmienia właściwość organów.
Widzenia w przypadku tymczasowego aresztowania do kilku spraw jednocześnie
Sytuacja prawna osoby pozbawionej wolności komplikuje się, gdy jest ona tymczasowo aresztowana równolegle w kilku odrębnych postępowaniach karnych. Zgodnie z przepisami Kodeksu karnego wykonawczego aresztowany pozostaje wówczas do dyspozycji wszystkich organów prowadzących te postępowania. Wymaga to uzyskania odrębnej, niezależnej zgody od każdego prokuratora lub sądu prowadzącego poszczególne sprawy karne.
Osoba ubiegająca się o widzenie musi złożyć oddzielne wnioski do każdego z właściwych organów dysponujących. Brak zgody choćby jednego z nich uniemożliwia realizację wizyty w areszcie śledczym, nawet jeśli pozostałe organy wydały decyzje pozytywne. Administracja aresztu śledczego rygorystycznie weryfikuje kompletność dokumentacji i odmawia wpuszczenia odwiedzającego w przypadku braku pełnego zestawu wymaganych zarządzeń.
W toku procedury wielopodmiotowej należy uwzględnić następujące zasady formalne:
- Konieczność precyzyjnego ustalenia wszystkich sygnatur akt spraw, w których zastosowano środek zapobiegawczy.
- Złożenie wniosków w tym samym czasie w celu zsynchronizowania okresów ważności wydawanych zarządzeń.
- Monitorowanie terminów ważności poszczególnych zgód, które mogą różnić się długością obowiązywania.
Jeżeli wobec podejrzanego stosowane jest tymczasowe aresztowanie w jednej sprawie, a w innej odbywa on prawomocnie orzeczoną karę pozbawienia wolności, pierwszeństwo zachowują rygory aresztu śledczego. W takim przypadku skazany nie może korzystać ze swobodniejszych zasad odbywania kary, a każda wizyta wymaga uprzedniej zgody organu dysponującego sprawą, w której zastosowano tymczasowy areszt.
Kto może złożyć wniosek o widzenie z osobą tymczasowo aresztowaną
Prawo do wystąpienia z wnioskiem o wydanie zgody na widzenie przysługuje zarówno samemu tymczasowo aresztowanemu, jak i osobie, która zamierza go odwiedzić w areszcie śledczym. W praktyce najczęściej to członkowie rodziny lub partnerzy składają pisma bezpośrednio do organu dysponującego. Tymczasowo aresztowany realizuje to uprawnienie poprzez złożenie stosownej prośby za pośrednictwem administracji jednostki penitencjarnej.
Ustawodawca dzieli potencjalnych odwiedzających na dwie zasadnicze kategorie: osoby najbliższe oraz osoby niebędące osobami najbliższymi. Status osoby najbliższej definiuje artykuł 115 Kodeksu karnego, zaliczając do tej grupy małżonka, wstępnych, zstępnych, rodzeństwo, powinowatych w tej samej linii lub stopniu, osoby pozostające w stosunku przysposobienia oraz osoby pozostające we wspólnym pożyciu. Relacja ta zapewnia korzystniejszą pozycję procesową.
Katalog podmiotów uprawnionych do ubiegania się o kontakt z aresztowanym obejmuje:
- Członków najbliższej rodziny oraz partnerów życiowych prowadzących z aresztowanym wspólne gospodarstwo domowe.
- Dalszych krewnych, znajomych, pracodawców oraz partnerów biznesowych aresztowanego.
- Przedstawicieli dyplomatycznych lub konsularnych w przypadku aresztowanych będących obywatelami państw obcych.
Osoby spoza kręgu najbliższych muszą wykazać istnienie uzasadnionego interesu osobistego, zawodowego lub prawnego, który przemawia za koniecznością bezpośredniego spotkania. Organ dysponujący podchodzi do wniosków osób obcych ze znacznie większą ostrożnością. Wymaga to przedstawienia szczegółowego uzasadnienia wyjaśniającego, dlaczego dana sprawa nie może zostać załatwiona korespondencyjnie lub za pośrednictwem ustanowionego w sprawie obrońcy.
Wymogi formalne wniosku o wyrażenie zgody na widzenie
Wniosek o wyrażenie zgody na widzenie jest oficjalnym pismem procesowym i musi spełniać określone standardy formalne wynikające z Kodeksu postępowania karnego. Pismo należy skierować do właściwego organu dysponującego, oznaczając dokładnie sygnaturę akt sprawy karnej. Błędy formalne, brak danych identyfikacyjnych lub nieprecyzyjne określenie tożsamości aresztowanego prowadzą do wydłużenia procedury rozpoznawania wniosku lub wezwania do uzupełnienia braków.
Treść dokumentu powinna zawierać dokładne dane personalne wnioskodawcy, w tym imię, nazwisko, adres zamieszkania, numer PESEL oraz serię i numer dowodu tożsamości lub paszportu. Należy jednoznacznie wskazać imię i nazwisko osoby tymczasowo aresztowanej, imię jej ojca oraz areszt śledczy, w którym aktualnie przebywa. Precyzyjne określenie stopnia pokrewieństwa lub charakteru relacji ułatwia organowi weryfikację.
Prawidłowo sporządzony wniosek powinien składać się z następujących elementów strukturalnych:
- Miejscowości i daty sporządzenia oraz oznaczenia organu prowadzącego sprawę wraz z sygnaturą akt.
- Danych osobowych i kontaktowych wnioskodawcy oraz dokładnych danych identyfikacyjnych tymczasowo aresztowanego.
- Jasno sformułowanego żądania wydania zgody na widzenie ze wskazaniem preferowanego sposobu jego realizacji.
- Zwięzłego uzasadnienia wskazującego na brak zagrożenia dla śledztwa oraz własnoręcznego podpisu wnioskodawcy.
W uzasadnieniu warto podkreślić dotychczasowy brak karalności wnioskodawcy oraz zadeklarować przestrzeganie regulaminu jednostki penitencjarnej. W przypadku partnerów niepozostających w związku małżeńskim celowe jest opisanie długości trwania związku i wspólnego zamieszkiwania przed zatrzymaniem. Do wniosku można dołączyć dokumenty potwierdzające pokrewieństwo, takie jak odpis aktu małżeństwa lub odpisy aktów urodzenia dzieci.
Przesłanki odmowy wyrażenia zgody na widzenie przez organ dysponujący
Zgodnie z przepisami Kodeksu karnego wykonawczego organ dysponujący może odmówić wydania zgody na widzenie z osobą najbliższą wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach procesowych. Odmowa jest dopuszczalna, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że widzenie zostanie wykorzystane w celu bezprawnego utrudniania postępowania karnego. Chodzi głównie o ryzyko matactwa, nakłaniania do fałszywych zeznań lub koordynowania wersji wydarzeń z osobami na wolności.
Drugą ustawową przesłanką odmowy jest zagrożenie popełnieniem nowego przestępstwa, w szczególności przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości, bezpieczeństwu powszechnemu lub porządkowi publicznemu. W przypadku osób niebędących osobami najbliższymi organ posiada znacznie szerszy zakres swobody decyzyjnej. Może odmówić zgody również wtedy, gdy uzna wizytę za niecelową lub niemającą istotnego znaczenia dla spraw osobistych aresztowanego.
Główne przyczyny wydawania zarządzeń odmownych obejmują:
- Niewysłuchanie jeszcze wnioskodawcy w charakterze świadka w toczącym się postępowaniu przygotowawczym.
- Występowanie wnioskodawcy jako współpodejrzanego lub osoby powiązanej ze środowiskiem przestępczym.
- Niezakończone czynności procesowe z udziałem aresztowanego, w tym planowane konfrontacje lub eksperymenty procesowe.
Odmowa wyrażenia zgody na widzenie z osobą najbliższą wymaga sporządzenia pisemnego uzasadnienia. Prokurator lub sąd musi wykazać konkretne okoliczności faktyczne wskazujące na istnienie realnego, a nie tylko hipotetycznego zagrożenia dla dobra śledztwa. Lakoniczne lub ogólnikowe powołanie się na treść przepisu bez odniesienia do realiów danej sprawy stanowi uchybienie procesowe podlegające zaskarżeniu.
Procedura zaskarżenia odmowy wydania zgody na widzenie
Osobie tymczasowo aresztowanej oraz wnioskodawcy przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na zarządzenie prokuratora lub sądu o odmowie wyrażenia zgody na widzenie. Środek odwoławczy wnosi się w terminie zawitym siedmiu dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia wraz z uzasadnieniem. Przekroczenie tego terminu skutkuje bezskutecznością zażalenia i pozostawieniem go bez rozpoznania przez organ procesowy.
W przypadku gdy zarządzenie odmowne wydał prokurator w toku śledztwa, zażalenie wnosi się do sądu rejonowego, w którego okręgu prowadzone jest postępowanie przygotowawcze. Zażalenie składa się za pośrednictwem prokuratora, który wydał zaskarżoną decyzję. Prokurator może przychylić się do argumentów skarżącego i zmienić swoje zarządzenie w trybie autokontroli albo przekazać sprawę do merytorycznego rozpoznania właściwemu sądowi.
Procedura wnoszenia i rozpoznawania zażalenia przebiega według następujących etapów:
- Sporządzenie pisemnego zażalenia zawierającego zarzuty wobec decyzji organu oraz wnioski o jej uchylenie.
- Złożenie pisma w prokuraturze lub sądzie w nieprzekraczalnym terminie siedmiu dni od doręczenia zarządzenia.
- Rozpoznanie zażalenia przez sąd na posiedzeniu bez udziału stron lub z udziałem wyznaczonych podmiotów.
W zażaleniu należy wykazać, że obawa matactwa jest bezpodstawna, a kontakt z osobą bliską nie wpłynie na bieg dowodzenia. Warto podnieść naruszenie prawa do ochrony życia rodzinnego gwarantowanego przez Konstytucję RP oraz Europejską Konwencję Praw Człowieka. Sąd rozpoznający zażalenie może utrzymać zaskarżone zarządzenie w mocy, zmienić je i wyrazić zgodę na widzenie albo uchylić sprawę do ponownego rozpoznania.
Formy i sposoby realizacji widzeń w areszcie śledczym
Organ wydający zgodę na widzenie decyduje nie tylko o samej możliwości spotkania, lecz także o sposobie jego technicznej realizacji. Kodeks karny wykonawczy przewiduje dwa podstawowe reżimy odbywania widzeń: w sposób umożliwiający bezpośredni kontakt z osobą odwiedzającą oraz w sposób uniemożliwiający bezpośredni kontakt. Wybór formy zależy od stopnia rygoru procesowego oraz oceny ryzyka nielegalnego przekazania przedmiotów.
Widzenie w sposób umożliwiający bezpośredni kontakt odbywa się zazwyczaj przy stoliku w ogólnej sali widzeń, w obecności funkcjonariusza Służby Więziennej. Uczestnicy mogą wówczas swobodnie rozmawiać, usiąść obok siebie oraz podać sobie ręce na powitanie. W szczególnie uzasadnionych przypadkach prokurator może zastrzec swoją osobistą obecność lub obecność funkcjonariusza Policji podczas trwania całego spotkania.
Spotkania w areszcie śledczym mogą przybierać następujące formy organizacyjne:
- Widzenie przy stoliku z bezpośrednim kontaktem fizycznym i możliwością umiarkowanego spożywania artykułów z kantyny.
- Widzenie przez szybę pleksi ze słuchawką telefoniczną, wykluczające jakikolwiek bezpośredni kontakt fizyczny.
- Widzenie pod szczególnym nadzorem procesowym funkcjonariusza organu prowadzącego śledztwo.
Forma uniemożliwiająca bezpośredni kontakt stosowana jest w sytuacjach podwyższonego ryzyka matactwa lub wobec aresztowanych zakwalifikowanych jako stwarzający poważne zagrożenie społeczne. Rozmówcy są wówczas oddzieleni dźwiękoszczelną szybą z pleksiglasu, a rozmowa prowadzona jest przez aparat telefoniczny. Ta forma wyklucza przekazanie grypsów, nielegalnych substancji lub jakichkolwiek przedmiotów bez wiedzy i kontroli administracji aresztu.
Zasady kontaktu tymczasowo aresztowanego z obrońcą lub pełnomocnikiem
Kontakt tymczasowo aresztowanego z ustanowionym w sprawie obrońcą podlega odmiennym, znacznie bardziej liberalnym zasadom niż kontakty z rodziną. Prawo do obrony ma charakter konstytucyjny, dlatego widzenia z adwokatem lub radcą prawnym nie wymagają każdorazowej zgody organu dysponującego. Obrońca realizuje widzenia na podstawie imiennego upoważnienia do obrony oraz legitymacji adwokackiej lub radcowskiej, zgłaszając się bezpośrednio do aresztu.
Jedynym ustawowym wyjątkiem jest początkowy etap śledztwa, trwający maksymalnie czternaście dni od dnia zastosowania tymczasowego aresztowania. W tym ściśle określonym czasie prokurator może zastrzec swoją obecność lub obecność osoby przez siebie upoważnionej podczas widzenia podejrzanego z obrońcą. Zastrzeżenie to musi wynikać ze szczególnych względów bezpieczeństwa procesu i wymaga wydania formalnego zarządzenia prokuratorskiego.
Uprawnienia obrońcy w kontaktach z tymczasowo aresztowanym obejmują:
- Prawo do wielokrotnych, nieskrępowanych rozmów w warunkach zapewniających pełną tajemnicę obrończą.
- Możliwość swobodnego przeglądania i sporządzania notatek z dokumentów procesowych w trakcie widzenia.
- Brak limitów czasowych typowych dla widzeń rodzinnych, z zachowaniem godzin urzędowania aresztu.
Rozmowy aresztowanego z obrońcą odbywają się w specjalnie wyznaczonych pokojach adwokackich bez podsłuchu i bez obecności funkcjonariuszy Służby Więziennej. Funkcjonariusze mogą obserwować pomieszczenie przez wizjer, lecz nie mają prawa słuchać treści rozmowy. Zasady te stosuje się odpowiednio do pełnomocników będących adwokatami lub radcami prawnymi reprezentującymi aresztowanego w innych toczących się sprawach cywilnych lub administracyjnych.
Widzenia z osobami najbliższymi a widzenia z osobami obcymi
Polskie prawo karne wykonawcze wyraźnie różnicuje sytuację prawną osób najbliższych i osób obcych ubiegających się o kontakt z aresztowanym. W stosunku do osób najbliższych istnieje domniemanie celowości utrzymywania więzi rodzinnych, co nakłada na organ dysponujący obowiązek rzetelnego uzasadnienia każdej decyzji odmownej. Odmowa wobec członka rodziny musi mieć charakter wyjątkowy i znajdować bezpośrednie oparcie w realiach dowodowych śledztwa.
W przypadku osób niebędących osobami najbliższymi, takich jak przyjaciele, dalsi znajomi czy współpracownicy, organ dysponujący posiada pełną swobodę decyzyjną. Wnioskodawca niebędący krewnym musi wykazać istnienie ważnego interesu, którego nie da się zrealizować w inny sposób. Może to być konieczność uregulowania pilnych spraw majątkowych, podpisania dokumentów firmowych lub przekazania istotnych informacji dotyczących zarządzania mieniem.
Różnice w procedurze rozpatrywania wniosków dotyczą następujących aspektów:
- Obowiązku szczegółowego uzasadnienia odmowy, który jest bezwzględny przy osobach najbliższych.
- Wymogu wykazywania szczególnego interesu prawnego lub życiowego przez osoby obce.
- Częstotliwości wyrażania zgody na widzenia wielorazowe, preferencyjnej dla członków najbliższej rodziny.
Organ procesowy bada, czy relacja łącząca osobę obcą z podejrzanym nie stanowi kamuflażu dla prób nielegalnego wpływania na świadków. Jeżeli istnieje podejrzenie, że osoba odwiedzająca jest powiązana z działalnością przestępczą, wniosek zostaje natychmiast odrzucony. W przypadku osób najbliższych samo podejrzenie nie wystarcza – konieczne jest wykazanie konkretnego zagrożenia dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego.
Udział osób małoletnich w widzeniach na terenie aresztu
Małoletnie dzieci tymczasowo aresztowanego mają prawo do kontaktu z rodzicem, jednak ich udział w widzeniach podlega szczególnym rygorom prawnym i opiekuńczym. Zgodę na widzenie dziecka z aresztowanym wydaje organ dysponujący, który ocenia wpływ wizyty w jednostce penitencjarnej na dobrostan psychiczny małoletniego. Wniosek w imieniu dziecka składa jego przedstawiciel ustawowy, którym najczęściej jest drugi rodzic lub opiekun prawny.
Zgodnie z przepisami penitencjarnymi małoletni do lat piętnastu może przebywać na terenie aresztu śledczego wyłącznie pod stałą opieką osoby pełnoletniej. Zazwyczaj opiekunem tym jest rodzic posiadający pełnię władzy rodzicielskiej, który również uzyskał własną zgodę na widzenie. W przypadku dzieci powyżej piętnastego roku życia dopuszczalne jest samodzielne uczestnictwo w widzeniu, o ile organ dysponujący wyrazi na to wyraźną zgodę.
Przy organizacji widzenia z udziałem dzieci należy uwzględnić następujące kwestie formalne:
- Dołączenie do wniosku odpisu aktu urodzenia dziecka potwierdzającego pokrewieństwo z aresztowanym.
- Zapewnienie pisemnej zgody drugiego rodzica lub opiekuna prawnego na uczestnictwo dziecka w widzeniu.
- Wskazanie osoby pełnoletniej sprawującej bezpośrednią pieczę nad dzieckiem podczas pobytu w areszcie.
Areszty śledcze dysponują zazwyczaj specjalnie przystosowanymi kącikami dla dzieci w salach widzeń, wyposażonymi w zabawki i materiały edukacyjne. Małoletni nie są wliczani do ustawowego limitu osób dorosłych mogących jednocześnie odwiedzić aresztowanego, chyba że zarządzenie organu dysponującego stanowi inaczej. Dzieci podlegają standardowej kontroli bezpieczeństwa przy wejściu do jednostki, z wyłączeniem procedur naruszających ich nietykalność osobistą.
Czas trwania i częstotliwość widzeń w areszcie śledczym
Standardowy czas trwania jednego widzenia w areszcie śledczym wynosi 60 minut, zgodnie z ogólnymi normami Kodeksu karnego wykonawczego. Organ dysponujący może jednak w szczególnie uzasadnionych przypadkach zezwolić na przedłużenie tego czasu lub na połączenie dwóch widzeń w jedno dłuższe spotkanie. Przedłużenie widzenia stosuje się najczęściej wobec osób przyjeżdżających z odległych miejscowości lub z zagranicy.
Częstotliwość widzeń tymczasowo aresztowanego zależy od ustaleń organu prowadzącego postępowanie oraz regulaminu organizacyjno-porządkowego danej jednostki penitencjarnej. W fazie śledztwa prokuratorzy zazwyczaj limitują liczbę wizyt do jednego lub dwóch spotkań w miesiącu dla jednego członka rodziny. Po skierowaniu sprawy do sądu liczba przyznawanych widzeń może ulec zwiększeniu, zależnie od decyzji sędziego referenta.
Organizacja czasu i liczby odwiedzających obejmuje następujące reguły:
- W jednym widzeniu mogą uczestniczyć maksymalnie dwie osoby pełnoletnie, chyba że organ zezwoli na więcej.
- Liczba osób małoletnich towarzyszących dorosłym może podlegać ograniczeniom wynikającym z pojemności sali.
- Wykorzystanie limitu czasu widzenia jest rejestrowane w ewidencji penitencjarnej aresztu śledczego.
Jeżeli tymczasowo aresztowany sprawuje bezpośrednią pieczę nad dzieckiem do lat 15, przysługuje mu prawo do dodatkowego widzenia w miesiącu. Zgoda na takie widzenie również wymaga akceptacji organu dysponującego. Niewykorzystany w danym miesiącu czas widzeń nie przechodzi automatycznie na kolejny okres rozliczeniowy, chyba że organ dysponujący wyda w tej sprawie odrębne zarządzenie wyjaśniające.
Rejestracja i organizacja wizyty w areszcie śledczym po uzyskaniu zgody
Uzyskanie prawomocnego zarządzenia o wyrażeniu zgody na widzenie nie oznacza możliwości natychmiastowego wejścia do aresztu śledczego. Osoba odwiedzająca musi dokonać uprzedniej rezerwacji terminu wizyty w systemie rejestracyjnym danej jednostki penitencjarnej. Rezerwacji dokonuje się zazwyczaj telefonicznie, pocztą elektroniczną lub za pośrednictwem dedykowanego portalu internetowego Służby Więziennej z kilkudniowym wyprzedzeniem.
W dniu widzenia odwiedzający musi stawić się w biurze przepustek aresztu śledczego z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym, zwykle około 30-45 minut przed wyznaczoną godziną. Niezbędne jest okazanie ważnego dokumentu tożsamości ze zdjęciem, takiego jak dowód osobisty lub paszport, oraz oryginału zarządzenia organu dysponującego, jeżeli dokument ten nie został przesłany bezpośrednio do jednostki przez prokuraturę lub sąd.
Procedura wejścia na teren aresztu obejmuje następujące czynności kontrolne:
- Weryfikację tożsamości odwiedzającego i zgodności danych z zarządzeniem o wyrażeniu zgody.
- Zdeponowanie w szafkach depozytowych telefonów komórkowych, smartwatchy i nośników pamięci.
- Kontrolę pirotechniczną i osobistą za pomocą bramek magnetycznych oraz detektorów metali.
Wnoszenie jakichkolwiek przedmiotów na salę widzeń, w tym torebek, jedzenia czy napojów, jest surowo zabronione. W trakcie widzenia odwiedzający mogą dokonać zakupu artykułów spożywczych i napojów w więziennej kantynie za pośrednictwem bonów lub kart płatniczych, z przeznaczeniem do spożycia wyłącznie w trakcie trwania spotkania. Naruszenie regulaminu skutkuje natychmiastowym przerwaniem wizyty przez dowódcę zmiany.
Zmiana statusu aresztowanego na skazanego a organ wydający zgodę
Moment uprawomocnienia się wyroku skazującego powoduje zasadniczą zmianę sytuacji prawnej osoby pozbawionej wolności. Z chwilą uprawomocnienia orzeczenia tymczasowe aresztowanie wygasa, a osoba osadzona uzyskuje status skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności. W tym momencie prokuratura i sądy karne tracą uprawnienia organu dysponującego w zakresie reglamentowania kontaktów zewnętrznych osadzonego.
Od tej pory wyłączną właściwość w sprawach udzielania widzeń przejmuje dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego, w którym skazany przebywa. Skazany uzyskuje prawo do regularnych widzeń z osobami najbliższymi z mocy samej ustawy, bez konieczności każdorazowego wydawania zgód przez organy procesowe. Liczba i forma widzeń zależą od rodzaju i typu zakładu karnego oraz podgrupy klasyfikacyjnej skazanego.
Zmiana statusu prawnego pociąga za sobą następujące konsekwencje praktyczne:
- Brak konieczności składania wniosków procesowych do prokuratora lub sądu o wyrażenie zgody na widzenie.
- Realizację wizyt w oparciu o listę osób bliskich sporządzoną przez samego skazanego w jednostce.
- Możliwość ubiegania się o widzenia bezdozorowe lub widzenia w oddzielnym pomieszczeniu bez osoby dozorującej.
Zgoda dyrektora jednostki jest wymagana jedynie w przypadku chęci odwiedzenia skazanego przez osoby spoza kręgu osób najbliższych. Jeżeli jednak wobec skazanego toczy się równolegle inne postępowanie karne, w którym zastosowano tymczasowy areszt, reżim surowszy zachowuje moc wiążącą. W takiej sytuacji osadzony nadal musi posiadać zgodę prokuratora lub sądu prowadzącego sprawę niezakończoną.
Najczęstsze błędy formalne przy ubieganiu się o zgodę na widzenie
Proces ubiegania się o zgodę na widzenie w areszcie śledczym bywa utrudniony przez powtarzające się błędy formalne popełniane przez wnioskodawców. Najpoważniejszym uchybieniem jest skierowanie pisma do niewłaściwego organu, na przykład do sądu w fazie śledztwa lub bezpośrednio do dyrektora aresztu śledczego. Skutkuje to koniecznością przekazywania wniosku według właściwości, co wydłuża procedurę o kilkanaście dni.
Kolejnym powszechnym błędem jest brak precyzyjnych danych identyfikacyjnych wnioskodawcy lub osoby pozbawionej wolności. Pomięcie numeru PESEL, serii dowodu osobistego, imienia ojca aresztowanego lub błędne podanie sygnatury akt sprawy uniemożliwia organowi jednoznaczną weryfikację. Wnioski niepodpisane własnoręcznie lub przesłane zwykłą wiadomością e-mail bez podpisu kwalifikowanego pozostają bez biegu procesowego.
Do najczęściej spotykanych uchybień formalnych należą:
- Brak wykazania stopnia pokrewieństwa lub zaniechanie uzasadnienia więzi emocjonalnej z aresztowanym.
- Niedołączenie aktów stanu cywilnego w przypadku ubiegania się o zgodę na widzenie z małoletnim dzieckiem.
- Wnioskowanie o widzenie przez osoby wezwane w danej sprawie w charakterze świadków przed ich przesłuchaniem.
Wnioskodawcy często zapominają także o konieczności uzyskania odrębnych zgód w przypadku wielości spraw karnych prowadzonych przeciwko aresztowanemu. Złożenie wniosku tylko do jednego prokuratora przy istnieniu aresztu do innej sprawy prowadzi do odmowy wpuszczenia na teren aresztu w wyznaczonym dniu. Uniknięcie tych pomyłek wymaga dokładnego ustalenia aktualnego statusu prawnego aresztowanego przed sporządzeniem dokumentacji.